پروفسور حمید مولانا
جایزه دادن و جایزه گرفتن در سطح بین المللی یک رفتار سیاسی و یکی از ابزارهای سیاست خارجی برخی از دولت ها و جناح های سیاسی شده است. شخصیت سازی و اعطای مشروعیت به افراد و ایدئولوژی ها و ترویج مکتب های لیبرالیسم و دیدگاه های سرمایه داری غرب، روی دیگر این سکه است. تعجب نیست که باراک اوباما رئیس جمهور جدید آمریکا برنده جایزه صلح نوبل اعلام شد بدون اینکه او بتواند در مدت 9 ماهی که در کاخ سفید است قرارداد صلحی امضا کرده و یا به جنگ و اشغالگری ایالات متحده در افغانستان و عراق پایان دهد. با بررسی و مطالعه در مورد جوایز صلح نوبل در سال های گذشته به آسانی می توان دید که چگونه این ابزار بین المللی نمونه ای از سیاست خارجی و ارزش های مورد قبول و تبلیغ کشورهای برگزارکننده آن و مواضع انتخابی و سیاسی افراد دریافت کننده این جایزه بوده است.
جوایز اصلی نوبل به پنج رشته و موضوع اختصاص داده شده است: فیزیک، شیمی، پزشکی، ادبی و صلح. در چند دهه گذشته برگزارکنندگان این جوایز رشته اقتصاد را هم به این لیست اضافه کردند که جایزه نقدی آن از طریق بانک ها تامین می شود. جایزه صلح طبق اساسنامه بنیاد نوبل به کسی تعلق می گیرد که بیشترین و بهترین اقدام را برای ایجاد صلح و برادری و خاموش کردن آتش جنگ و دشمنی بین ملت ها و برقراری دوستی انجام دهد. این طور که در رسانه ها اعللام گردیده جایزه صلح امسال به اوباما برای تلاش او در تقویت دیپلماسی بین المللی به وی اعطا شده است. ولی نگاهی هر چند گذرا به تاریخ این جوایز و نوع خردگرائی و منطق بنیانگذاران آن به پرسش های بسیاری که در اذهان مردم ایجاد شده پاسخ می گوید. آلفرد نوبل چه کسی بود و ثروت خود را از کجا به دست آورد؟ چرا هیچ گاه رشته هائی مانند فلسفه، ریاضیات، اخلاق، و تاریخ برای دریافت این جایزه تعیین نشده است؟ برندگان جایزه صلح در گذشته چه کسانی و از چه کشورهائی و برای چه منظوری انتخاب گردیدند؟ بقیه جوایز نوبل در طول یک قرن اخیر چگونه تقسیم شده است؟ مؤلفه هایی که اشخاص را مستحق دریافت این جوائز می کند چیست؟
آلفرد برنارد نوبل، بنیانگذار جایزه نوبل، در 21 اکتبر سال 1833 میلادی در شهر استکهلم پایتخت سوئد متولد شد و به عنوان یک شیمیدان در کارگاه پدرش مشغول به کار شد. او در تولید صنعت مواد منفجره نیتروگلیسیرین موفقیت بسیاری به دست آورد و در سال 1867 اختراع نوعی از نیتروگلیسیرین را به نام دینامیت به ثبت رساند.
اختراع وی طرح های بزرگ امور نظامی، جنگ و از جمله راه سازی را امکان پذیر ساخت و از این طریق ثروت بزرگی عاید او شد. نوبل در وصیت نامه خود قسمتی از دارائی خود را از طریق تأسیس صندوقی به عنوان جایزه سالانه به اسم خود اختصاص داد. اعطای جوایز نوبل، از جمله جایزه صلح نوبل از آغاز قرن بیستم یعنی سال 1901 میلادی شروع گردید و تا امروز ادامه دارد.
جایزه صلح نوبل اغلب نصیب بازیگران سیاسی، سیاستمداران، دولتمردان، و سران دولت ها شده است. دانشمندان صلح، پژوهشگران این رشته، و استادان دانشگاه ها چندان نقشی در دریافت این جوایز نداشتند. اوباما نوزدهمین فرد آمریکائی است که به دریافت جایزه صلح نوبل مفتخر می شود و این در حالی است که مطابق پژوهش و مطالعاتی که انجام شده است ایالات متحده امریکا نسبت به طول تاریخ خود، در بین همه کشورها و ملت ها بالاترین رقم دخالت در جنگ را داراست. مطابق همین مطالعات، اسرائیل پس از آمریکا دومین رتبه را در تعداد جنگ و دخالت های نظامی نسبت به تاریخ خود دارد.
تئودور روزولت رئیس جمهور آمریکا در سال 1906 (کسی که بیش از هر رئیس جمهور دیگر امریکا به سایر کشورها لشگرکشی کرده و با اسپانیا، کوبا، فیلیپین وارد جنگ شده و جزایر هاوائی و اقیانوس آرام را به ایالات متحده ملحق کرد) به دلیل برقراری و میانجیگری صلح بین ژاپن و روسیه؛ وودرو ویلسون رئیس جمهور امریکا در سال 1919 (کسی که آمریکا را وارد جنگ بین المللی اول کرد و با همکاری سایر امپراطوری ها مانند انگلیس و فرانسه در کنفرانس صلح پاریس با قیمومت انگلستان بر فلسطین و سایر کشورهای عربی موافقت کرد)؛ هنری کیسینجر وزیرخارجه سابق امریکا در سال 1973 (فردی که در جنگ ویتنام نقش داشت و از کودتای امریکا در شیلی حمایت کرد) جیمی کارتر رئیس جمهور اسبق امریکا در سال 2002 (کسی که در زمان انقلاب اسلامی ایران حامی و پشتیبان شاه بود)؛ و ال گور از چهره های شاخص حزب دموکرات در سال 2007 (کسی که انتخابات را به جرج دبلیو بوش باخت) از جمله دولتمردان آمریکائی سرشناسی هستند که تا امروز به دریافت جایزه صلح نوبل نائل شده اند! جالب این است که همه تاریخ نویسان معروف امریکا از جمله وارن ذیمرمن و هوارد زین از تئودور روزولت و وودر ویلسون به عنوان «امپریالیست های بزرگ امریکا» و«جنگ دوست» نام می برند.
در سال 1994 یاسر عرفات، اسحاق رابین و شیمون پرز (هر دو نفر از نخست وزیران اسرائیل) به صورت مشترک جایزه صلح نوبل را دریافت کردند. انورسادات رئیس جمهور مصر در سال 1978 و به صورت مشترک با مناخیم بگین نخست وزیر دیگر اسرائیل به علت طرح صلح اعراب و اسرائیل این جایزه را دریافت کرده بود.
قریب به اتفاق کسانی که جوایز نوبل را در رشته های مختلف دریافت کرده اند مرد هستند و تنها چهار مورد طی سال های اخیر از تعداد 330نفری که در رشته های فیزیک و شیمی برنده نوبل شده اند از میان زنان بوده اند که تازه دو مورد از آنها هم ماری کوری بوده که یک بار در فیزیک و یکبار در شیمی برنده شده است.
پیدایش جوایز و بنیادهای بزرگ در غرب همیشه رابطه مستقیمی با توسعه علم و صنعت، سرمایه داری و استعمار و سلطه گرائی داشته است. همفکری و رابطه سیاسی بنیادهایی مانند نوبل، فورد، راکفلر، کارنگی و غیره با نظام ها، دولت ها، و سیاست های خارجی کشورهای خود یک حقیقت مسلم است. این بنیادها پایگاه های قدرت نرم آمریکا و بسیاری از کشورهای اروپائی را تشکیل می دهند و دقیقا در اینجاست که فعالیت ها و شیوه های کار آنها بیش از هر موقع دیگر تحت نظارت افکار عمومی دنیا و نخبگان سایر کشورها قرار می گیرد.