احمد کاظمی
«الکساندر ورشیو» معاون وزیر دفاع ایالات متحده اخیرا دیداری از گرجستان انجام داد . این اولین دیدار یک مقام بلندپایه پنتاگون از گرجستان بعد از اعلام تعلیق اجرای سپر موشکی از سوی بارک اوباما رئیس جمهوری امریکاست. واقعیت این است که مسایل نظامی متعددی در مناسبات امریکا و گرجستان وجود دارد که از جمله می توان به آموزش افسران نظامی گرجستان در چارچوب قرارداد تعلیم و تجهیز، کمک به روند عضویت گرجستان در ناتو ، برگزاری رزمایش مشترک در دریای سیاه، برگزاری رزمایش در چارچوب ناتو ، فروش تسلیحات به گرجستان ، تشویق گرجستان به افزایش اعزام نیروبه افغانستان بویژه در این مقطع و ادامه همکاری با امریکا در عراق ، نظامی کردن پیمان گوام ، حفظ امنیت خطوط انتقال انرژی از جمله باکو – جیحان و افزایش روز افزون حضور نظامی روسیه در آبخازیا و اوستیای جنوبی اشاره کرد . گذشته از این مسایل سفر معاون وزیر دفاع امریکا به گرجستان از دو بعد بیشتر مورد توجه قرار گرفت.
اول بحث استقرار بخش ی از سامانه سپر موشکی امریکا در گرجستان و دوم بحث استقرار پایگاههای نظامی امریکا در این کشور. اهمیت این دو موضوع از چهار جهت است : اول اینکه تنش در مناسبات روسیه و گرجستان ادامه دارد و مناسبات سیاسی دو کشور بعد از جنگ پنج روزه اوستیای جنوبی رسما قطع است.
دوم اینکه گرجستان رسما از جامعه همسود خارج شده است و در نتیجه سرعت روند ناتوگرایی این کشور افزایش یافته است .
سوم اینکه برغم توافقاتی کلی میان روسیه و امریکا در برخی از مسایل کلان ، هیلاری کلینتون وزیر امورخارجه امریکا در سفر اخیر خود به مسکو اذعان کردن که اختلافات واشنگتن و مسکو درباره گرجستان ادامه دارد . چهارم اینکه برغم تلاش روسیه و برغم تحرکات اپوزیسیون گرجستان ، میخائیل ساکاشویلی رئیس جمهوری گرجستان با حمایت امریکا توانسته از بحران ماههای پس از جنگ اوستیای جنوبی عبور کند و احزاب مخالف و متحدان دیروز وی تاکنون نتوانستند وی را مجبور به استعفاء کنند . با توجه به مجموع این عوامل شرایط برای امتیاز گیری های کلان امریکا از گرجستان فراهم است. در چنین شرایطی است که وزارت خارجه گرجستان چند روز قبل از سفر «الکساندر ورشیو» معاون وزیر دفاع ایالات متحده اعلام کرد مقامات آمریکایی از ما خواستهاند تا امکان استقرار سامانه سپر دفاع موشکی را در خاک گرجستان بررسی کنیم و ما آماده بررسی این موضوع هستیم . الکساندر نلبندوف معاون وزیر امور خارجه گرجستان اعلام کرد که کشورش آماده بررسی امکان استقرار سیستم سپر ضد موشکی آمریکاست.
انتشار این خبر در شرایطی صورت گرفت که باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا برای هماهنگ کردن سیاست روسیه در سطوح مختلف منطقهای و جهانی با خود، سامانه سپر دفاع موشکی را تا سال 2015 به حالت تعلیق در آورده است. بنظر می رسد یکی از محورهای مهم سفر «الکساندر ورشیو» معاون وزیر دفاع ایالات متحده به گرجستان نیز بررسی همین موضوع بوده است . البته از آنجا که تائید رسمی این موضوع می تواند تنش در مناسات امریکا و روسیه را افزایش دهد ، امریکا به تکذیب موضوع پرداخت.
"هیلاری کلینتون" وزیر امور خارجه آمریکا در جریان سفر خود به مسکو طی مصاحبه ای با رادیو "اکو مسکو" اعلام کرد که واشنگتن هیچ دلیلی برای استقرار تجهیزات سپر موشکی در گرجستان نمی بیند. معاون وزیر دفاع آمریکا نیز نه تنها این موضوع را رد کرد بلکه حتی اعلام کرد که کشورش به هیچ عنوان درباره تاسیس پایگاه نظامی در گرجستان گفتوگو نکرده و اصلا چنین طرحی را نیز در نظر ندارد. این در شرایطی است که امریکا انگیزه های زیادی برای استقرار پایگاه در گرجستان و استقرار سامانه موشکی دارد. بر همین اساس نیز هیات های نظامی امریکا پیش از این شرایط فنی برخی از مناطق گرجستان از جمه باتومی را مورد ارزیابی قرار داده اند . بعد از جنگ اوستیای جنوبی چندین ناو نظامی امریکا در بنادر گرجستان به بهانه های مختلف از جمله ارایه کمک های انساندوستانه پهلو گرفته اند و گفته می شود تسلیحات و تجهیزات لازم برای احداث پایگاه در گرجستان از این طریق منتقل شده است. جالب اینکه جو بایدن معاون رئیس جمهوری امریکا در سفر سه ماه پیش خود به گرجستان آشکار به تسلیح گرجستان اذعان کرد. جو بایدن گفت برخی فکر می کنند روسیه برای اقداماتی که در منطقه می کند بهایی نخواهد پرداخت، اما اینگونه نیست و این کشور به لحاظ دیپماتیک بهای سنگینی را می پردازد.
وی افزود : آمریکا با مسلح کردن گرجستان از پیوستن این کشور به ناتو حمایت خواهد کرد. در واقع گرجستان یکی از گزینه های احتمالی استقرار عناصر سیستم جدید موشکی مورد نظر امریکاست و اگر در نظر بگیریم که امریکا در سیستم جدید سپر موشکی مقابله از دریا را مدنظر دارد سواحل گرجستان در دریای سیاه از این نظر مورد توجه واشنگتن است. از اینرو نیز می توان گفت اظهارات "الکساندر ورشیو " در پایتخت گرجستان مبنی بر اینکه ما هیچ طرحی در خصوص استقرار عناصر ساختار جدیدمان در سرزمینهای مربوط به کشورهای غیرناتو در نظر نداریم نوعی عوامفریبی و بمنظور کاهش نگرانی های روسیه صورت می گیرد. امریکا در ژوئن سال 2002 با عقد قرارداد تعلیم و تجهیز، نظامیان و مستشاران خود را به بهانه آموزش نظامیان گرجی درپایگاه گودائوتا و وازیانی گرجستان که پیش از آن در اختیار روسیه بود، مستقر کرد. پیش از این نیز برخی از نشریات گرجستان از طرحهای مختلف امریکا برای اسقرار پایگاه های دریای و زمینی در گرجستان پرده برداشتند. بر اساس یکی از افشاءگریها گرجستان برای ارایه پایگاه به مدت 99 سال به امریکا اعلام آمادگی کرده است. پیش از این میخائیل ساکاشویلی آشکارا برای اعطاء پایگاه به امریکا اعلام آمادگی کرده است و اساسا این موضوع بنوعی در منشور شراکت راهبردی امریکا و گرجستان که در ژانویه 2009 آخرین ماه ریاست جمهوری جرج بوش امضاء شد ، پیش بینی شده است .
اعلام آمادگی تفلیس برای بررسی موضوع اعطاء پایگاه به امریکا با تعهدات گذشته این کشور مبنی بر عدم استقرار نیروهای ناتو در پایگاه های گرجستان مغایرت دارد .همچنین تحقق استقرار پایگاه بمعنای نقض قرارداد نیروهای متعارف در اروپا محسوب می شود. ضمن اینکه تاسیس پایگاه دریای امریکا در گرجستان می تواند به فروپاشی معاهده 1936 مونترال در مورد امنیت دریای سیاه منجرشود. گرجستان موقعیت استراتژیک برای امریکا و ناتو دارد گرجستان دالان ورود به قفقاز ، حوزه خزر و آسیای مرکزی از سمت اروپا و دریای سیاه است و تسلط هر قدرتی بر آن بمعنای حضور آن در دریای سیاه و نیز قفقاز و حوزه خزر خواهد بود. بدون بدست آوردن گرجستان سرمایه گذاری غرب و ناتو در جمهوری آذربایجان ، حتی ارمنستان و آنسوی خزر (آسیای مرکزی) ارزشمند نخواهد بود چون این حضور فاقد پیوند ژئوپلتیکی و عقبه جغرافیایی خواهد بود. امریکا برای اجرای طرح تجزیه فدراسیون روسیه و فشار بر این کشورنیاز به حضور راهبردی در گرجستان دارد و این انگیزه به تنهایی برای تحرکات واشنگتن جهت اخذ پایگاه در گرجستان کافی است .
بویژه اینکه روسیه حدود هشت هزار نیرو در آبخازیا و اوستیای جنوبی دارد و غیر از پایگاههای موجود بدنبال احداث پایگاههای دریایی و زمینی جدید در این مناطق است. از اینرو نیز امریکا دور جدید از تلاشها برای عضویت گرجسان در ناتو را آغاز کرده است . در این راستا معاون وزیر دفاع آمریکا در نخستین نشست کار گروه آمریکا-گرجستان در مسائل امنیتی اعلام کرد که واشنگتن برای عضویت گرجستان در ناتو «طرح ویژه ای» در نظر گرفته است. در این میان بویژه پس از جنگ پنج روزه اوستیای جنوبی میخائیل ساکاشویلی رئیس جمهوری گرجستان عملا سیاستی را برگزیده است که عملا انتخاب دیگری غیر ازادامه روند یکجانبه و بی فاید امریکا گرایی و ناتوگرایی ندارد. در واقع بنوعی گرجستان عملا در حال تقسیم به مناطق نفوذ نظامی روسیه و امریکا است و سفر اخیر الکساندر ورشیو معاون وزیر دفاع امریکا به تفلیس و سفر اخیر سرگئی لاوروف وزیر امورخارجه روسیه به سوخومی مرکز آبخازیا نیز از این زاوایه قابل ارزیابی است.