رضا واعظی
هر چند اخبار و گزارش های منتشر شده از فعالیت های جاسوسی و پروازهای غیر قانونی و جاسوسی هواپیماهای سازمان اطلاعاتی و جاسوسی امریکا (سیا) از سالهای پیش در اروپا حکایت دارد. اما اولین اخباری که باعث حساس شدن افکار عمومی جهان بویژه کشورهای اروپایی شد و دولتهای اروپایی را به اقدام واداشت، اخبار و گزارش های منتشر شده فوریه 2005 در روزنامه های اسپانیایی و فرانسوی بود.
موضوع زمانی حادتر شد و مقامات آمریکایی از جمله خانم رایس را بر آن داشت تا با سفر به اروپا آب سردی بر آتش برافروخته شده بریزد که نام چند فرودگاه و تعداد پروازهای انجام شده از میان اخبار و گزارش ها به میان افکار عمومی درز کرد.
12 فرودگاه در انگلیس و اسکاتلند، 50 پرواز فرودگاه شانون در ایرلند، 85 مورد پرواز در آلمان، فرودگاه های بوداپست مجارستان، پالمادی و مارلوکای اسپانیا، لارناکای قبرس و پایگاه های هوایی امریکا در اروپا در میان اسامی منتشر شده از سوی فعالان حقوق بشر و عفو بین الملل وجود داشت. این موضوع باعث شد مقامات اروپایی موضوع را پیش از آن که خود نیز متهم شوند، به نحوی جمع کنند و سرپوش نهند. به همین دلیل، تعدادی از کشورهای اروپایی از جمله انگلیس، آلمان، نروژ، اتریش، مجارستان و اسپانیا با طرح پرسشهایی از دولت امریکا چنین وانمود کردند که از موضوع بی اطلاع بوده اند وبرای پاسخ به افکار عمومی خود، موضوع را پیگیری کرده اند.
در این حال کالین پاول، وزیر امور خارجه سابق امریکا اعلام کرد برخی دولتهای اروپایی از اقدامات سازمان سیا مطلع بوده اند و روزنامه ایندیپندنت هم از همدستی دولت انگلیس با دولت امریکا خبر داد. در واقع این رسوایی مقامات اروپایی نشان داد دولتهای اروپایی با وجود ادعاهای دمکرات منشانه، بسیاری از اقدامات مخفیانه و جاسوسی را علیه شهروندان خود مجاز می دانند و حتی به دولتهای خارجی نیز اجازه چنین اقداماتی را داده اند. با این حال، تصور می شد به مرور و با توجه به مواضعی که برخی مقامات اروپایی و پارلمان اروپا اتخاذ کرده اند، کشورهای اروپایی موضع جدی تری در برابر اقدام خلاف قوانین بین المللی و حقوق بشری سازمان جاسوسی امریکا انجام دهند. اما انتشار اخبار مربوط به همکاری مقامات و دولتهای اروپایی با سازمان سیای امریکا و دولتهای اروپایی بود، موضوع را تا حد زیادی تقلیل داد، به نحوی که تونی بلر در اظهارات خود در تاریخ 30/9/84 اعلام کرد لازم نیست درباره پروازهای مخفی سازمان اطلاعات امریکا سیا تحقیق شود و برخی مقامات امریکایی نیز اعلام کردند که به نفع 2 طرف آتلانتیک است که این جنجال ها را سرپوش گذارند و اجازه ندهند این موضوع به مسائل دیگر کشیده شود.
رایس اعلام کرد ما به طور مستقیم به دولتهای اروپایی پاسخ می دهیم. دولتهای اروپایی و کاخ سفید همچنان افکار عمومی اروپا را محرم اقدامات غیر قانونی خود نمی دانند . آنچه مسلم است، این رویداد و عصبانیت هایی که پس از آن در اروپا به وجود آمد (بویژه در سطح افکار عمومی) نشان داد اولا در میان دیدگاه های اروپا و آمریکا در زمینه مبارزه با تروریسم اختلاف جدی وجود دارد و ثانیا دولت امریکا بیش از پیش نسبت به اروپا بی اعتماد شده و به همین دلیل بر اقدامات جاسوسی خود در اروپا افزوده است.