کریستفور ریکی / مترجم: فریدون دولتشاهی
"عطا عبدالفتاح" یکی از مشهورترین مقالهنویسهای مصر در هفتههای اخیر در زندان، رویای وحشتناکی داشت. اگر حسنی مبارک 78 ساله که او عاشقانه از او متنفر است، در حالی که او زندانی است بمیرد، چه بر سر او خواهد آمد؟ او در یکی از نامههایی که به طور قاچاق از زندان بیرون فرستاد، نوشت: "من مطمئنم میلیونها نفر از جان و دل برای مرگ ناگهانی وی دعا میکنند. به طور طبیعی من هم خوشحال خواهم شد؛ اما اکنون که زندانی هستم، فکر وحشتناکی است."
سناریوی کابوس او چیست؟ ماهها طول خواهد کشید تا نظم برقرار خواهد شد، با چه نتیجهای، کسی نمیداند. این مقالهنویس 24 ساله از سلول چهار در شش متری خود که با شش زندانی دیگر تقسیم میکند، نوشت: "به احتمال قوی، هیچ کسی جز اعضای نزدیک خانواده، ما را به یاد نخواهند داشت تا همه چیز تمام شود.
دیوانسالاری عظیم به آرامی کار خواهد کرد، اما همه نهادهای امنیتی فلج خواهند شد. هیچ افسری صبح روز بعد بیدار نخواهد شد و سر کار نخواهد رفت که معنایش این است زندانها به حال خود رها خواهند شد." بعد از آن چه پیش خواهد آمد؟ او جرات تصورش را ندارد.
چیز عجیب درباره مصر امروز این است که بسیاری از مردم که از حسنی مبارک متنفرند، در نگرانیهای عبدالفتاح درباره آینده بدون مردی که تقریباً برای 25 سال حاکم، محافظ و به اعتقاد بعضی، زندانبان آنها بوده است، سهیم هستند. مهم نیست چقدر آنها میخواهند از شرش خلاص شوند، مهم آن است که آنها نمیتوانند کاملاً تصور کنند چه کسی جای او را خواهد گرفت و چگونه نظم حفظ خواهد شد. آیا آنها آزاد خواهند شد یا حتی سختتر از گذشته در تنگنا قرار خواهند گرفت؟ آیا آنطور که خیلیها انتظار دارند، قدرت پدر به پسر (جمال مبارک 42 ـ ساله ـ مودب و موقر) منتقل خواهد شد، یا به دست نظامیان خواهد افتاد؟ و یا اسلامگرایان؟ آیا کشور به آشوب کشیده خواهد شد؟ ثبات منطقه و آنچه از سیاست شکننده ایالات متحده در آنجا باقی است، همه به یک انتقال منظم بستگی دارد؛ اما آنقدر گرد و خاک سیاسی در مصر جمع شده است که به مجرد این که لگدی زده شود، سالها طول خواهد کشید که گرد و غبار فرو نشیند.
درست تابستان گذشته، شور و هیجان پراکندهای درباره تغییر مردمسالارانه خاورمیانه را فرا گرفته بود. مردم بیشماری در نخستین انتخابات عراق شرکت کردند، بعد اعتراضهای گسترده، نیروهای سوریه را وادار کرد از لبنان خارج شوند. در مصر، مبارک تصمیم گرفت اجازه دهد نامزدهای مخالف برای نخستین بار در انتخابات ریاست جمهوری در برابر او بایستند.
اما از آن زمان به بعد، باتلاق عراق عمیقتر شده است. سیاستمداران لبنان پس از یک رشته طولانی سوءقصد در وحشت زندگی میکنند. "ایمن نور"، رقیب اصلی مبارک در انتخابات سال گذشته بدون بخت استیناف، در زندان رنج میبرد. انتخابات پارلمانی مصر کوتاه شد و برای محدود کردن دستاوردهای اخوانالمسلمین، بیشرمانه در نتیجه آرا تقلب شد، انتخابات شهرداریها نیز به عقب افتاد. قضاتی که حاضر نشدند انتخابات پارلمانی را تائید کنند، تحت تعقیب قرار گرفتند، توبیخ یا زندانی شدند. مخالفان ساکت نشدهاند، اما وحشتی شدید در آنجا حاکم است. با کوچکترین نشانهای از اعتراض خیابانی، گروههای پلیس ضدشورش همه بخشهای قاهره را میبندند. اراذل و اوباش که پول گرفتهاند، با حمایت پلیس به جان مخالفان میافتند. "محمود حمزه" که سعی کرد از یکی از این سرکوبها در ماه آوریل فیلمبرداری کند، یا خونریزی داخلی و یک دست شکسته، تنها ماند. او میگوید: "من معتقدم تحت نظر هستم و تلفنم شنود میشود" و میافزاید: "آنها تلفن همراهم را گرفتند و شمارههای تلفن روی آن را ردیابی کردند." صدها نفر بازداشت شدهاند. بیشتر آنها عضو اخوانالمسلمین هستند که غیرقانونی است، اما به عنوان یک دشمن سیاسی سودند به وسیله دولت که میخواهد تهدید اسلامگرایی تنها شق ثالث باشد، تحمیل میشود. اخوانالمسلمین اکنون با 20 درصد کرسیها دومین حزب بزرگ در پارلمان است.
برای بسیاری در مصر، رویاهای سال گذشته، شکستهای امسال و یلاتکلیفیهای فزاینده سالهای آتی شبیه واقعیتگرایی جادویی نویسنده کلمبیایی (گابریل گارسیا مارکز) است که در سرتاسر خاورمیانه بسیار مشهور است. در "پاییز پدرسالار" او، یک دیکتاتور فاسد یک "عشق غیرقابل کنترل به جاودانگی دارد"، ولی به هر حال میمیرد.
"ابراهیم عیسی"، یک مقالهنویس صریحاللهجه روزنامه الدستور میگوید: "شما احساس میکنید در صفحههای این کتاب قدم میزنید. در اینجا یک فرهنگ سیاسی بلاتکلیفی وجود دارد." "قده شاه بندر"، یک معلم انگلیسی که سال گذشته پایگاه وب ناراضیان شیفین را بنیاد نهاد، نگران آن است که چه کسی و چه چیزی ممکن است جانشین مبارک شود. او با به کارگیری یک نیک واژه برای مرگ دیکتاتور میپرسد: "اگر خداوند چنین بخواهد، چه به سر ما خواهد آمد؟ نظامیان خواهند آمد؟ نظام قضایی یا آشوب؟
روشنفکران و بازرگانان در قاهره که در جستجوی یک نقشه راه برای آینده پس از حسنی مبارک هستند، از الگوهایی که ممکن است مسیر مصر را هدایت کند، سخن میگویند. آنها در حالی که به الگوی چین، الگوی ترکیه، الگوی الجزایر، الگوی مکزیک و غیره فکر میکنند، گاهی به گونه مردان نابینایی سخن میگویند که سعی دارند یک فیل را توصیف کنند، هر یک بخش جداگانهای را لمس میکند و با تصویر به شدت متفاوتی از این حیوان در کل پا پیش میگذارند؛ اما آدم میتواند از هر تعریفی چیز مهمی درباره فیل ـ درباره مصر و درباره کل فکر تجربه و مردمسالارانه در خاورمیانه یاد بگیرد.