پروفسور حمید مولانا
این روزها در آمریکا چه می گذرد؟ وضع اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایالات متحده آمریکا با گذشت یک سال و نیم از رکود و بحران مالی بزرگ چگونه است؟ مشکلات بزرگ دولت باراک اوباما در حوزه های سیاست داخلی و خارجی آمریکا چیست؟ دولتمردان، نخبگان و مردم آمریکا درباره تحولات، رویدادها و حقایق اخیر دنیا و کشور خود چه فکر می کنند؟
مشکلات بزرگ دولت اوباما و ضعف سیاست های داخلی و خارجی امروز ایالات متحده را می توان در چهار مقطع به شرح ذیل خلاصه کرد: (1) وضع بسیار نامطلوب اقتصادی، مالی و بانکی آمریکا و نگرانی فوق العاده مردم به بهبودی و آینده آن کشور و افزایش روزانه هزینه ها و قرض های دولت؛ (2) مخالفت جناح محافظه کار و تا حدودی تردید قسمت بزرگی از مردم آمریکا درباره توانائی دولت در مورد اصلاحات داخلی و بویژه لایحه پیشنهادی اوباما راجع به بیمه های بهداشتی برای عموم؛ (3) انتشار گزارشات مبنی بر تأئید شکنجه زندانیان توسط مقامات دولتی و نظامی و مسائلی مربوط به نقض حقوق بشر و قوانین بین المللی؛ (4) وضع وخیم و نامطلوب قوای آمریکا و ناتو در افغانستان و بحران ناشی از جنگ در عراق و پاکستان.
مطابق آمار رسمی اکنون در آمریکا در هر یک ساعت 1000 نفر بیکار می شوند. افزایش بیکاری در نتیجه رکود اقتصادی، ورشکستگی شرکت های بزرگ و غول آسای مالی، بانکی، بیمه، صنایع خودروسازی و مؤسسات کوچک و بزرگ تجاری و بازرگانی رقم بیکاری در آمریکا را به بیش از 10 درصد یعنی بیش از 30 میلیون بالا برده است. تردید مردم درباره نقشه های اقتصادی رئیس جمهور برای بهبود و ترمیم وضع بحرانی مالی، اختلاف بین مردم و احزاب و گروه های مختلف در مورد اصلاحات بیمه های بهداشت عمومی که برای دولت حدود 1000 میلیارد دلار هزینه خواهد داشت، سیاستگذاری داخلی باراک اوباما را با مشکلات بزرگ مواجه کرده است. حدود 50 میلیون آمریکائی از مجموع 300 میلیون جمعیت ایالات متحده بدون بیمه بهداشت و پزشکی هستند. آمریکا با اینکه پرهزینه ترین کشور دنیا در حوزه بهداشتی است، مع الوصف از جنبه پوشش بهداشت و خدمات پزشکی برای عموم مردم در دنیا رتبه 37 را دارد. تا امروز در آمریکا فقط افراد 65 سال به بالا می توانند از بیمه های بهداشت عمومی و دولتی استفاده کنند. به عبارت دیگر آمریکائی ها پول بیشتری را برای بهداشت کمتری می پردازند و شرکت های خصوصی بیمه، صاحبان کارخانجات داروسازی، مالکان بیمارستان ها و بطور کلی حرفه و جامعه پزشکی سود و بهره بیشتری نصیب شان میشود. طرح اصلاحاتی بیمه بهداشتی باراک اوباما، بدون اینکه آن را دولتی و همگانی کند، کوشش خواهد کرد که همه آمریکائی ها با هزینه کمتری حداقل بهداشت و بیمه سلامتی را داشته باشند، ولی هزینه و کیفیت این طرح و نقشه مورد قبول و موافقت همه طبقات نیست. علاوه بر این، هزینه 1000 میلیارد دلاری ارائه شده این طرح که باید از طریق افزایش مالیات تأمین شود مورد بحث و اعتراض گروه های مختلف است.
وزارت بازرگانی، وزارت خزانه داری و کاخ سفید آمریکا این هفته با خوش بینی اعلام کردند که برای اولین بار اقتصاد آمریکا یک جهش سه درصدی به خود دیده است ولی حتی بهترین کارشناسان در وال استریت آمریکا که نبض بهبودی مالی را اندازه می گیرد بر این عقیده بودند که این جهش نتیجه کمک 870 میلیارد دلاری دولت آمریکا در یک سال اخیر به مؤسسات و شرکت های اقتصادی بوده است و معلوم نیست که در شش ماه آینده این روند ادامه داشته باشد. اقتصاد ملی آمریکا نمی تواند به تنهائی با تکیه به کمک های نقدی و مالی دولت به شرکت ها و مؤسسات تجاری و مالی و خصوصی ثبات و پایداری خود را حفظ کند. تغییرات اساسی و بنیادین در اقتصاد سرمایه داری آمریکا مورد نیاز است. ولی دولت اوباما تا امروز نه تنها طرح جدید و بنیادین برای زیرساخت های جدید اقتصاد آمریکا ارائه نکرده است بلکه در ماه های اخیر با ولخرجی مدیران شرکت هائی مواجه شده است که از میلیاردها دلار کمک نقدی خزانه داری آمریکا بهره مند بوده اند. آمار جدید یک سال اخیر نشان می دهد که مدیران بسیاری از شرکت های بزرگ آمریکائی سالیانه بین 10 تا 20 میلیون دلار به عنوان حقوق و مزایا برای خود اختصاص داده اند و این خشم و عصبانیت بسیاری از مردم آمریکا را برانگیخته است.
وضع نامطلوب اقتصادی در آمریکا باعث شده است که تعداد افراد بی خانمان افزایش یابد. سازمان «اتحادیه ملی پایان دادن به بی خانمانی» اخطار کرده است که بر اثر وضع اقتصادی در دو سال آینده یک میلیون و 500 هزار نفر به عده بی خانمان ها در آمریکا اضافه خواهد شد. در بسیاری از ایالات و شهرهای آمریکا، مانند ساکرامنتو در کالیفرنیا، تعداد بی خانمان ها 14 درصد در یک سال اخیر افزایش یافته است. در ایالت کالیفرنیا تعداد دانش آموزان و دانشجویان بی خانمان 224 هزار نفر است. در شهر بوستون در ایالت ماساچوست تعداد خانواده های بی خانمان 22 درصد افزایش یافته و در یک سال از 3175 خانواده به 3870 خانواده رسیده است.
در شهر نیویورک تعداد بی خانمان ها که در خیابان ها به سر می برند از مرز 36 هزار گذشته که 16 هزار نفر این گروه را کودکان تشکیل می دهند (آمار مجله نیشن 9 فوریه 2009). افزایش بیکاری در یک سال اخیر باعث شده است که بسیاری از خانواده های طبقات متوسط و پائین به علت نپرداختن اقساط خانه خود به گروه بی خانمان ها بپیوندند، گرچه مطابق آمار موجود بسیاری دیگر به علت نداشتن کار و اشتغال با فامیل و نزدیکان خود زندگی می کنند.