عبدالله رجبعلینژاد / دانشجوی دکتری علوم سیاسی - هلند
هر چند به سادگی می توان به سابقه حضور طولانی اسلام در اروپا دست یافت و آثار این حضور را به صورتی چشمگیر در بخشهای مختلف فرهنگی ، اجتماعی و بخصوص سیاسی این قاره سبز مشاهده نمود، ولی موجهای مخالفت موسمی باعث تلاطماتی در این بخش می گردد. احزاب سیاسی ، شخصیتهای ذی نفوذ و سیاستمداران ، همینطور برخی از متفکرین و نیز رسانه ها ؛ از این دسته هستند که معمولاً این حرکتها را به جریان انداخته و هدایت می نمایند .
در ابتدا مسلمانان در سال 711 میلادی بخش اعظم اسپانیا را فتح کرده و قلمرو جدید خود را در اسپانیا اندلس نامیدند. مسجد، مدرسه و بیمارستان بنا کردند و در طول سه قرن فرمانروایی، تقریبا تمام این شبه جزیره را تحت کنترل خود در آوردند. از ویژگی های دوران حضور اسلام در آن دوران ،تحسین و اقتباس فر هنگ اسلامی بعنوان تمدن برتر توسط مسیحیان اندلس و تأثیرپذیری متقابل مسلمانان از فرهنگ لاتینی اهالی اندلس، می باشد.
اگر چه جنگهای صلیبی حکومت را از مسلمانان سلب نمود ولی تمدنی که مسلمانان در این منطقه ساختند خاستگاه بیداری و تحول علمی بود که به مثابه تمدن شرق از غنای چشمگیری برخودار بوده و حاصل این تمدن اسلامی را می توان ظهور در آثار اندیشمندان، علما، فلاسفه و همینطور در معماری و رشد اقتصادی در جنوب اروپا مشاهده کرد.
در چنین بستری روابط فرهنگی غرب و اسلام شکل گرفته است ولی همواره دچار فراز و نشیبهای قابل توجهی گردیده است. در دوران جدید، تا مدتها مسلمانان به عنوان نیروی کار ارزان و جمعیتی با قدرت تولید مثل بالا برای اروپا، که رشد منفی جمعیت را پوشش می داد ،مطرح بود. ولی همین نکته بتدریج واکنشهایی را در میان احزاب و مجالس اروپا نمایان می ساخت.
وقوع انقلاب اسلامی که با ورود رهبران مذهبی به قدرت سیاسی همراه بود، به مثابه زنگ خطری برای اروپا تلقی گردید و با گسترش و تثبیت جمهوری نوپای اسلامی، اروپائیان شروع به گرفتن آرایش تدافعی کردند.
سیاستهای مهاجر پذیری اروپا و لزوم بهره مندی از نیروی کار کم هزینه از یک سو، و وجود سهمیه پذیرش پناهندگان در کشورهای این منطقه، از سوی دیگر باعث تشویق مسلمانان به مهاجرت میگردید، ولی بروز جنگهای پیاپی در خاور میانه ، سرازیر شدن سیل مهاجرین را از این کشورها به دنبال داشت. با افزایش جمعیت مهاجرین و تنوع فرهنگی آنان، دیدگاههای مختلفی در محافل غربی ارائه گردید تا به نحو ی مطلوب و در چارچوب سیاستهای کلی تعریف و منافع اروپا تامین گردد. در این میان، مسلمانان به دلیل پایبندی به اعتقادات خود جایگاه و اهمیت ویژه ای یافته اند.
بیداری عمومی مسلمانان در اقصی نقاط جهان، قدرت گرفتن گروههای متشکل مسلمان که به تدریج وارد ساختار قدرت می شدند و تقویت اندیشه دینی سیاسی از سوی جمهوری اسلامی ایران موجب گردید تا زاویه دید به مهاجرین مسلمان تغییر نماید. هر چند که در این بین برخی ترورها و اقدامات افراطی که به مسلمانان نسبت داده شد موجبات برقراری سیاستهای سخت گیرانه بر علیه مسلمانان و در سطوح مختلف گردید.
اما از طرف دیگر، مسلمانان در اروپا ریشه دار شده و با قوانین و فرهنگ کشور محل سکونت خود، خو گرفته اند و از حقوق اجتماعی برخوردار بوده اند. در این خصوص می توان اشاره کرد به: داشتن تشکل های مذهبی، انتخاب نماینده در پارلمان و تاثیر گذاری در سیاستهای دولت در زمینه های مختلف.
برای مثال دولت هلند توافقنامهای را با بزرگترین هیات اسلامی (متشکل از 400 مسجد و موسسه اسلامی) به امضا رسانده که در آن، شورا را شریک اصلی در برخورد با مسایل دینی ویژه اقلیتهای مسلمان میداند. از جمله امور مربوط به دعوت در زندانها، بیمارستانها، وزارت دفاع، نظارت بر ائمه مساجد، اعلام مناسبات دینی و اعیاد است.
رادیو و تلویزیون ورسانه ها نیز به سهم خود در برنامه ها و پایگاههای اینترنتی که علاوه بر زبان محلی معمولاً به زبانهای عربی و انگلیسی هم قابل دسترسی هستند سعی فراوان دارند تا هرچه بیشتر اقلیت مسلمان را در جامعه اروپایی تثبیت نمایند و یا به قولی جامعه پذیری آنان را در بطن اروپا افزایش دهند.
اکنون برقراری ارتباط و گفتگوی میان مسلمانان و مسیحیان اهمیت یافته و از جمله با فراهم نمودن امکان دسترسی همزمان به قرآن و انجیل و راه اندازی پایگاه اینترنتی «انجیل و قرآن» با امکان جست و جو ، سعی در تسهیل روابط نموده اند.
گفته می شود که در حال حاضر در فرانسه اسلام دین دوم است ولی از حیث انتشار رتبه اول را دارد. روند افزایش جمعیت مسلمانان و ورود آنان در عرصه های مختلف اجتماعی در اروپا، سیاستمداران را متقاعد کرده است که در جهت منافع ملی خود گرایشاتی را در زمینه های فرهنگی اعمال نمایند.
اکنون تلویزیون که رسانه ای بسیار قدرتمند و فراگیر است با برنامه های متنوع، ساده و جذاب؛ این کار مهم را بر دوش گرفته است. دیگر نه تنها مصاحبه با خانمی محجبه، صحنه عجیبی نیست بلکه حتی سریالهای تلویزیونی ای پخش می شود که در آن پیوند خانوادگی و همزیستی دو فرهنگ اسلامی و اروپایی- مسیحی، با زبان هنر به تصویر کشیده شده است.
آنچه اکنون دو جامعه اروپایی و مسلمان با عقاید و دیدگاههای متفاوت، به آن رسیده اند نوعی از بلوغ و همگرایی است که تاکنون در چنین سطحی سابقه نداشته است. در واقع می توان گفت جامعه پذیری اروپا نسبت به مسلمانان افزایش یافته است و یا به زبان ساده تر، مسلمانان وارد خانواده اروپا گردیده اند.