نوشته: نونا سوواریانی / ترجمه: غلامرضا هاشمی
انتصاب خانم «تینا کیدانائو» به جای «متیوبریزا» را به سمت معاون وزیر امور خارجه آمریکا در مسائل یوروآسیا و ریاست گروه مینسک (سازمان امنیت و همکاری اروپا) که قبلاً متیو بریزا عهدهدار این سمت بود، میتوان به آغاز دور جدیدی از سیاست آمریکا در این جغرافیا تعبیر کرد.
تلاشهای این گروه طی چندین سال برای حل و فصل مناقشه قرهباغ، نتایجی به بار نیاورده است.
به نظر میرسد انتصاب کیدانائو به این سمت، بیانگر اراده آمریکا برای سرعت بخشیدن به این روند است و کشورهای حاضر در حوزة قفقاز از انتصاب این دیپلمات مجرب نیز چنین برداشتی دارند. این رویداد نه فقط در ارمنستان و جمهوری آذربایجان، بلکه در روسیه نیز جنجالبرانگیز شد.
با گذشت زمان، معلوم شد که «سیاست تجدید روابط» که آمریکا بر آن تاکید دارد و روسیه نیز متقابلاً به طور فعال آن را دنبال میکند، برای دو کشور برداشتهای متفاوتی دربر دارد. البته منظور از «سیاست تجدید روابط» که در 8 فوریه سال 2009 توسط بایدن در مونیخ اعلام شد، اصولاً مربوط به مناسبات با روسیه بود و در واقع سلسله مسائلی که از جمله، منطقه قفقاز را نیز فرا میگرفت.
لذا پاسخ به این سؤال که منظور از تجدید روابط چیست و چقدر برمنطقه ما تأثیرگذار خواهد بود، مسئله روز شده است.
در کوزوو لقب «زن تانک» را به تیناکیدانائو داده بودند.
وی اولین سفیر آمریکا در کوزوو طی سالهای 2009-2006 یعنی در دوره تاریخی بود که کوزوو از صربستان جدا شد و به عنوان کشوری مستقل درآمد. تینا کیدانائو سهم بزرگی در این روند داشت.
احتمالاً همین اقدام دوستانه و هدفمند و تجربه جدی تیناکیدانائو، باعث واکنشهای ضد و نقیض کشورهای همجوار شد.
اگر جمهوری آذربایجان در رابطه با انتصاب دیپلمات آمریکایی وحشت زده شده است، ارمنستان و قرهباغ به این رویداد امید بستهاند.
«آراز علیزاده»، کارشناس سیاسی آذری، انتصاب دیپلمات آمریکایی با سابقه کاری در کوزوو را به سمت یکی از رؤسای گروه مینسک برای جمهوری آذربایجان مفید نمیداند.
وی گفت: «عملاً این خانم مبتکر استقلال جمهوری تجزیهطلب کوزوو است. مگر میتوان به وی اعتماد کرد؟ مناقشه قرهباغ یگانه مسئلهای است که روسیه و آمریکا در آن اتفاق نظر دارند.
من از آن میترسم که ابرقدرتها طرح مکارانهای برای ما تهیه کرده باشند.
شکست آذربایجان نه فقط شکست آذربایجان، بلکه شکست ترکیه نیز خواهد بود.»
«سینان اوکان» کارشناس سیاسی و رئیس مرکز روابط بینالمللی و تحقیقات استراتژیک ترکیه با نظر کارشناس سیاسی آذری موافق است و میگوید: «انتصاب تینا کیدانائو یک پیام به باکو است که آمریکا به این وسیله به خاطر نزدیکتر شدن باکو به روسیه، نارضایتی خود را ابراز میکند.
به نظر میرسد که آمریکاییها متوجه شدهاند که آذربایجان در روابط خود با مسکو به حد و مرزی رسیده که بعد از آن ممکن است منافع آنها را در قفقاز نابود کند و از بین ببرد.» به عقیده کارشناس سیاسی ترکیهای، این امر یک هشدار معمولی است و نمیتوان گفت که آمریکا استقلال قرهباغ را به رسمیت خواهد شناخت.
«الکساندر دوگین» کارشناس سیاسی روسیه نیز نظر خود را در مورد این مسئله اظهار کرد.
وی انتصاب کیدانائو را چالش جدی برای روسیه دانست و گفت: «آمریکا از مناقشه قرهباغ به منظور اخراج نهایی روسیه از منطقه استفاده میکند.
اکنون آذربایجان و ارمنستان هرچه بیشتر به سمت واشنگتن چشم خواهند دوخت؛ آذربایجان از ترس تکرار مورد کوزوو و ارمنستان در انتظار هدیهای از آمریکا. بنابراین انتظار وقوع رویدادهای خیلی مهمی در منطقه میرود.
در گرجستان انتظارهای خاصی نسبت به انتصاب تینا کیدانائو وجود ندارد. «ایراکلی مناغاریش ویلی» رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک گرجستان این مورد را جزو تغییرات پرسنلی میداند.
به عقیده وی، اینکه برخی میخواهند کیدانائو نقش مترسک را ایفا کند، حتما به نفع کسی است. برخلاف نظر مناغاریشویلی، بنا به عقیده «سوسو سیسکاریشویلی» کارشناس سیاسی و رئیس «باشگاه کارشناسان» گرجستان، انتصاب کیدانائو نشان می دهد که آمریکا نقش کشور وابسته را در حل و فصل مناقشه قرهباغ قبول نمیکند.
متیو بریزا به اتفاق مقامات روسیه به طوری عالی توانست مناقشه قرهباغ را بخواباند.
اوباما اولین کسی بود که به طور علنی در مورد عودت مناطق اطراف قرهباغ به جمهوری آذربایجان اعلام نظر کرد.
طبیعی است که روسیه از چنین تصمیمگیریهای سریعی بیم دارد، زیرا خانم کیدانائو در مرحله اول، مامور کسب نتیجه است.
البته کارشناسان معتقدند که نتایج «دوره جدید آمریکا» در روابط با روسیه برمنطقه قفقاز تاثیرگذار خواهد بود. ایراکلی مناغاریش ویلی نمیتواند پیشگویی کند این سیاست چه تاثیری برمناقشات گرجستان خواهد گذاشت، بخصوص که بعد از به رسمیت شناختن استقلال آبخازیا و اوستیای جنوبی از جانب روسیه، وضع کاملاً جدیدی در منطقه به وجود آمده است. این امر موجب تعمیق مسئله شده و در این شرایط برداشتن گامی جدید، خیلی دشوار است.
به هر حال مناغاریشویلی برخورد جدید نسبت به مناقشات در قفقاز جنوبی را یکی از خصوصیتهای سیاست دولت جدید آمریکا در منطقه میداند.
سوسو سیسکاریشویلی خاطرنشان میکند که آمریکا با ابتکار سیاست جدید، نارضایتی خود را ابراز کرده است. هدف دوره جدید آمریکا، روسیه است، اما اصطلاح «دوره جدید» برای روسیه به معنی گسترش منافع خود است که برای آمریکا غیرقابل قبول است.
وی همچنین اضافه کرد: روسیه در اجرای سیاست دوره جدید در قفقاز از آمریکا پیشی گرفته و در این قالب، ترکیه به شکل متحد و شریک روسیه درآمده است.
اپوزیسیون دولت گرجستان به کرات اشاره میکرد که روابط دولت گرجستان و آمریکا مبتنیبر روابط ساکاشویلی و بریزا بود. بعد از انتصاب تیناکیدانائو، این سؤال مطرح میشود که آیا آمریکا مانند سابق به گرجستان کمک خواهد کرد؟ ایراکلی مناغاریشویلی به چنین نظراتی اعتقاد ندارد و معتقد است که تعمیق روابط گرجستان و آمریکا فقط به خاطر ساکاشویلی نبوده و گرجستان گامهای مهمی به سوی غرب برداشته است.
به عقیده وی، پایه نزدیکی گرجستان و آمریکا تلاقی منافع بوده و در این راستا، تغییرات دور از انتظار است، برعکس، باید به همکاری عمیق امیدوار باشیم.
اما مناغاریشویلی منتظر است که در این همکاری، آمریکا مسأله سرعت نامناسب روندهای دموکراتیک یا موانع توسعه دموکراسی در گرجستان را به طور حساس و منتقدانه مطرح کند.