خاتمی در دیدار با اعضای تحریریه مجله چلچراغ، اظهار کرد که امام حسین(ع)، مظهر اخلاق، علم، عرفان و انسان دوستی بود. به گزارش ایسنا، رئیس بنیاد باران گفت:" در شب یلدا ذوق ملت ایران، منشا سنتی شده است تا علاقه مندان به ایران و فرهنگ ایران، این شب را با یادکرد ادب و هنر این مرز و بوم، بگذرانند و دور هم بنشینند و با نزدیک ترشدن دل ها به هم، این شب را روشن تر کنند و طول و در ازای آن را با چراغ فرهنگ و گرمای همدلی، جبران کنند. " خاتمی یادآور شد:" به نظر من، امسال به دو دلیل جشن شب یلدا به صورت رسمی برگزار نخواهد شد؛ یکی همزمانی شب یلدا با محرم و ادای احترام به پیشوای شهیدان امام حسین(ع) و یکی هم این که در شرایطی هستیم که دل هایمان گرم نیست، به خصوص برای جوانان ما. " رئیس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگ ها و تمدن ها اضافه کرد:" شب یلدا، طولانی ترین شب سال و یکی از سردترین شب های سال است. از این منظر می خواهم وارد یک مسئله کمی متفاوت از آن چه که در انتظار است، بشوم. "
وی اظهار داشت:" همان طور که در طبیعت، ما با گردش زمین و حوادثی که در طبیعت رخ می دهد، بهار و تابستان و پاییز و زمستان را می بینیم و باعث ایجاد شب یلدا هم می شود، در تاریخ هم شب های یلدا داریم. تاریخ اختصاص به انسان دارد و انسان موجودی تاریخی است. حوادثی که در زندگی انسان پیش می آید، صرفا اتفاق نیست و سیری دارد که ما از آن استنباط و تلقی امری به نام تاریخ را می کنیم. در تاریخ زندگی انسان هم می شود بهار و تابستان و پاییز و زمستان را پیدا کرد و همین طور شب یلدای تاریخی را. " رئیس جمهور سابق کشورمان با طرح این سئوال که " اصلااین شب یلدای تاریخ چیست؟" گفت:" اگر ما دقت کنیم، ظلم و ظلمت از یک ریشه اند؛ یعنی تاریکی و بیداد.
در ادب و فرهنگ ما هم دوران رنج و ستم و دوران بیداد را به شب تشبیه کرده اند. روز را نماد عدالت دانسته اند و شب را نماد ظلم. " وی تصریح کرد:"بنابراین می توانیم بگوییم طولانی ترین شب تاریخ انسانی هم دورانی است که در آن، ظلم که با ظلمت هم ریشه است بیشتر باشد. " خاتمی تاکید کرد:" از این منظر، عاشورا را هم می توانیم یکی از شب های تاریک بشر بدانیم؛ شبی که در آن روز و روزهای قبل و بعد آن، حوادث سیاهی اتفاق افتاد." وی گفت:"با توجه به این که همیشه به دنبال شب یلدا، انسان به طور کلی در انتظار نور و روشنی است و به خصوص وقتی شب یلدا به سر می رسد، روز، شروع به بلندترشدن می کند و نورافشانی زیاد می شود، قیام عاشورا را هم می توان گشاینده افق و روزنه ای بزرگ به سمت نور و روشنایی دانست و این که انسان از ظلم حرکت کند و به روشنایی برسد. " وی یادآور شد:" در مورد حضرت علی(ع)، حضرت حسین(ع) و حضرت زینب(س)، برای انسان مشکل است که تصور کند چنین اشخاصی در عالم واقع، وجود داشته باشند ولی واقعا بوده اند.
آنها اسطوره هستند؛ اسطوره هایی که واقعیت دارند و اگر در اسطوره های دیگر، توهم دخیل است این اسطوره ها واقعیت محض هستند. " خاتمی با تاکید بر اینکه" ایرانی هم با روح بزرگی که داشته، اسلامی که مظهرش علی(ع) بوده را خیلی خوب پذیرفته است"، اظهار داشت:" این مسئله فقط مربوط به شیعیان نیست. ایرانی غیرمسلمان هم به این شخصیت ها علاقه دارد. من در شهر خودمان اردکان که زرتشتی های زیادی دارد، دیده ام که آنها چه عشقی نسبت به امام حسین(ع) نشان می دهند. ایرانی این چنین است که خداپرستی، با فرهنگش عجین شده. این نشان روح بزرگ ایرانی است. " وی ادامه داد:" ما افتخار می کنیم که ایرانی هستیم و اسلام هم باروری اش را از ایران گرفت. این اسلام، اسلامی که ایران این گرایش را از آن پذیرفت، محورش عدالت طلبی است. " رئیس دولت اصلاحات همچنین یادآور شد:"شما می دانید که به نام مذهب، خیلی ستم شده. به نام دین، حقوق زن و مرد نادیده انگاشته شده ؛ چه حکومت های اسلامی و چه غیراسلامی. شاید عشق و علاقه ایرانی ها به اهل بیت(ع) به خاطر جنبه ظلم ستیزی آنها باشد. اما خوشبختی این است که شب های یلدا که در تاریخ انسانی به وجود می آید، پایدار نیست. "
وی سپس به اعتقاد شیعیان مبنی بر اینکه «در آخرالزمان، با محور انسان کامل یعنی امام زمان(عج) جهان پر از عدل خواهد شد» گفت:" در قرآن وعده داده شده " ونرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثین، " یعنی اراده کرده ایم و منت بر مستضعفان عالم گذاشته ایم که امام خود شوند. " رئیس بنیاد باران در توضیح این آیه، اظهار داشت:"مستضعف یعنی توده مردم؛ کسانی که حاکم نیستند. مستضعف، مقابل مستکبر است. وقتی مستکبر حقوق و امکانات را در انحصار خود می گیرد، مستضعف به وجود می آید. " وی ادامه داد:" خدا می فرماید به مردم منت گذاشته ایم که همه مردم ،امام شوند. آیا دلیل محکم تری جز این، بر نقش اراده انسان و حاکمیتش بر سرنوشت داریم؟ این همان رشد اصیل مردمسالاری است. مردم امام می شوند، یعنی صبح تاریخ زمانی است که ظلم نباشد و وقتی است که مردم بر حق خودشان مسلط باشند. آیا ما دلیل محکم تری از این ، در مورد تسلط انسان بر سرنوشت خودش داریم؟
در روایات معتبر هم داریم که عقل های مردم در آخرالزمان شکوفا می شود و اراده شان قوی می گردد. " سید محمد خاتمی به آیه دیگری از قرآن اشاره کرد که خداوند می فرماید"خداوند اراده کرده که تمکن ببخشد به دینی که او برای مردم خواسته و قبول دارد." وی گفت: " این آیه یعنی چه بسا چیزی که ما داریم و به عنوان دین می گوییم، با حقیقت دین بسیار فاصله داشته باشد.در خیلی اوقات، ما دین را بد فهمیدیم. " رئیس جمهور سابق کشورمان تصریح کرد:"از بالاترین مصادیق ظلم، این است که حق طلبی برای انسان هزینه داشته باشد. آن روز تاریخ که بعد از شب طولانی ظلم می آید، عدالت به معنای عام کلمه را همراه می آورد. " وی با بیان اینکه" ما عدالت را هم بد معنا کرده ایم"، اظهار داشت:" عدالت را برده ایم به سمت اقتصاد و یا در جهت سوسیالیستی اش معنی کرده ایم و یا نظام صدقه ای را بر جامعه حاکم کردیم. اما عدالت، وسیع تر از عدالت اقتصادی است. عدالت یعنی انسان، انسان باشد و تحت هیچ شرایطی تحقیر نشود و به امکاناتی که مستحقش است برسد.
این مسئله ای است که مورد توجه است. " خاتمی سپس گفت:جا دارد اینجا از مردی سخن بگوییم که این روزها بیشتر از همیشه صحبتش به میان آمده و حرف هایش، همه سخن از مردم مداری بود. امام خمینی (ره)، می گفت و بر این باور بود که "میزان رای ملت است، جایگاه ایران باید ارتقا پیدا کند و مردم ارباب و ولی نعمت ما هستند." برای همین، مردم، امام را دوست داشتند و دارند. رئیس بنیاد باران تصریح کرد:" البته امام یک شخص بود، یک شخص بزرگ، اما بعضی از اشخاص نماد می شوند. امام هم یک نماد بزرگ بود. انقلاب ایران هم انقلاب گل در برابر گلوله بود. حتی قانون اساسی را هم مردم تنظیم کردند. جمهوری اسلامی این است که امام آن را بنیان گذاشت و اگر خدایی ناکرده خدشه ای به این نماد بخورد، ضرر بزرگی است. " رئیس دولت اصلاحات افزود:"حتما این مسئله را جوان ها درک می کنند و اگر هم انحرافی دیدیم، باید جلوی آن را بگیریم و جلوگیری ما هم باید به شیوه امام باشد. احترام ما، به ایشان به دلیل راهی است که به ما داد. راه ایشان راهی بود که دل مان می خواست و حاصل کار، نظامی بود که هم جمهوریت داشت و هم اسلام. "