در حالی که اشغال خرمشهر توسط عراق به عنوان آخرین و مهمترین برگ برنده این کشور برای وادار ساختن ایران به شرکت در هرگونه مذاکرات صلح تلقی میشد، آزادسازی این شهر میتوانست سمبل تحمیل اراده سیاسی جمهوری اسلامی بر متجاوز و اثبات برتری نظامیاش باشد.
بر همین اساس، با توجه به این که منطقه عمومی غرب کارون آخرین منطقه مهمی بود که هم چنان در اشغال عراق قرار داشت، از یک سو فرماندهان نظامی ایران برای انجام عملیات در این منطقه اشتراک نظر داشتند، و از سوی دیگر عراق نیز که طراحی عملیات آزادسازی خرمشهر را پس از عملیات فتحالمبین قطعی و مسجل میپنداشت، با در نظر گرفتن اهمیت این شهر و جایگاه آن در دفاع از بصره، به ضرورت حفظ این منطقه معتقد بود. از این رو، بلافاصله پس از اتمام عملیات فتحالمبین، در حالی که قوای ارتش عراق در منطقه عمومی خرمشهر تقویت میشد، به تمام یگانهای تحت امر قرارگاه مرکزی کربلا دستور داده شد تا ضمن بازسازی و تجدید قوا، به شناسایی و طراحی عملیات بپردازند.
اهداف عملیات
مهمترین اهداف عملیات عبارت بودند از:
انهدام نیروی دشمن، حداقل بیش از دو لشکر.
آزادسازی حدود 5400 کیلومتر مربع از خاک ایران، از جمله شهرهای خرمشهر، هویزه و پادگان حمید.
خارج نمودن شهرهای اهواز، حمیدیه و سوسنگرد از برد توپخانه دشمن.
تامین مرز بینالمللی (حد فاصل پاسگاه طلائیه تا شلمچه)
آزادسازی جاده اهواز- خرمشهر و خارج شدن جاده اهواز- آبادان از برد توپخانه دشمن.
منطقه عملیات
منطقه عمومی عملیات بیتالمقدس در میان چهار مانع طبیعی محصور است، که از شمال به رودخانه کرخه کور، از جنوب به رودخانه اروند، از شرق به رودخانه کارون و از غرب به هورالهویزه منتهی میشود.
منطقه مزبور به جز جاده نسبتا مرتفع اهواز- خرمشهر، فاقد هرگونه عارضه مهم برای پدافند است. همین امر موجب شد تا زمین منطقه- به دلیل مسطح بودن- برای مانور زرهی مناسب، و برای حرکت نیروهای پیاده- به دلیل در دید و تیر قرار داشتن- نامناسب باشد. نقاط حساس و استراتژیک منطقه شامل بندر و شهر خرمشهر، پادگان حمید، جفیر، جاده آسفالت اهواز، خرمشهر، شهر هویزه و رودخانه های کارون، کرخه کور و اروند بود.
استعداد دشمن
استعداد نیروهای دشمن به ترتیب زیر بود:
لشکر 6 زرهی، از جنوب رودخانه کرخه تا هویزه.
لشکر 5 مکانیزه، از غرب اهواز تا روستای سید عبود.
لشکر 11 پیاده از سید عبود تا خرمشهر- تیپهای 22،48،44 مامور حفاظت از خرمشهر بودند.
لشکر 3 زرهی در شمال خرمشهر
لشکر 5 مکانیزه، شامل تیپهای 26 و 55 زرهی و تیپهای 15 و 20 مکانیزه.
لشکر 6 زرهی، شامل: تیپهای 16 و 30 زرهی و تیپ 25 مکانیزه.
لشکر 3 زرهی، شامل: تیپهای 6،12 و 53 زرهی و تیپ 8 مکانیزه.
لشکر 9 زرهی، شامل: تیپهای 35 و 43 زرهی و تیپ 14 مکانیزه.
لشکر 10 زرهی، شامل: تیپهای 17 زرهی و 24 مکانیزه.
لشکر 11 پیاده، شامل: سه تیپ سازمان 44،48 و 49 پیاده و سه تیپ تحت امر 45،13 و 22 پیاده.
لشکر 12 زرهی، شامل: تیپهای 46 مکانیزه و 37 زرهی.
لشکر 7 پیاده، شامل: تیپهای 19 و 39 پیاده.
تیپ مستقل 10 زرهی.
تیپهای مستقل 109، 419، 416، 90، 417، 601، 602، 605، 606، 409، 238 و 501 پیاده.
تیپهای 31،32 و 33 نیروی مخصوص.
تیپهای 9،10 و 20 گارد مرزی.
میزان انهدام یگانهای دشمن
لشکر 3 زرهی و لشگرهای 11 و 15 پیاده: 80 درصد.
لشگرهای 9 و 10 زرهی: 50 درصد
لشگر 7 پیاده: 40 درصد.
لشگر 5 مکانیزه و لشگرهای 6 و 12 زرهی: 20رصد
تیپهای 9، 10 و 20 گارد مرزی: 100 درصد.
تیپ 109 پیاده: 60 درصد.
تیپهای 601، 602، 416، 419 پیاده: 50 درصد.
تیپهای 31، 32 و 33 نیروهای مخصوص به میزان زیاد.
نتایج عملیات
تصرف کامل ارتفاعات شاخ شمیران و شاخ سورمر
تصرف قسمتی از دشت تولبی و ارتفاعات برددکان
کشته و زخمی شدن حدود 5000 تن و به اسارت درآمدن 498 تن از نیروهای دشمن
انهدام بیش از 15 تانک و نفربر و 50 خودرو
اغتنام 11 تانک، 54 خمپاره، یک دستگاه مهندسی، 5 قبضه سلاح پدافند هوایی، 14 تیربار، یک دستگاه خودرو حامل تفنگ 106 و دو قبضه آرپی جی- یازده.