* یکی از رایج ترین دیدگاه ها در زمینه مدیریت رسانه رویکرد تجاری است . اعمال مدیریت در جهت نیل به بقا، رشد و سودآوری از مهمترین اهداف این رویکرد است . البته بعضا رویکردهای مدیریتی متفاوتی نیز در برخی از روزنامه ها بنا به سلایق شخصی وجود دارد اما نوعا اعتقاد بر این است یک قاعده مشترک در بحث مدیریت روزنامه وجود دارد. مسئولان روزنامه رسالت از بدو تاسیس این روزنامه چه راهبردی را در مدیریت این رسانه در پیش گرفته اند؟!
** بنده از خداوند منان سپاسگزاری می کنم که از بدو پیدایش روزنامه رسالت در این مجموعه مشغول به فعالیت بوده ام و تاکنون توانسته ام برای ربع قرن این رسالت خطیر را برعهده بگیرم. امیدوارم خداوند در این راه لغزش های ما را نادیده انگارد و نقاط قوت را توشه ای برای آخرت ما قرار دهد.
مهمترین دغدغه در مدیریت روزنامه از ابتدا تاکنون گم نکردن راه اصلی بوده است . در واقع بزرگترین دغدغه مسئولان رسالت حرکت در مسیر امام خمینی (ره) بوده است . مهمترین نگرانی ما درطول این چند سال انحراف از این صراط مستقیم بوده است.
زمانی که روزنامه رسالت کار خود را آغاز کرد ، مسائل اقتصادی بسیار مطمح نظر نخبگان سیاسی کشور بود و ما تلاش بسیاری انجام دادیم که رویکردی اسلامی و منطقی نسبت به این مسائل پیگیری شود.
البته در سند اهداف انتشار رسالت به این نکته به خوبی تاکید شده است. واقعیت ملموس دیگر، تامین مالی هزینه های روزنامه بوده است . روزنامه از ابتدا هزینه های گوناگونی داشته و هر چه که ما جلوتر آمده ایم میزان این هزینه ها افزایش یافته است. بنده در خاطر ندارم روزی را در “رسالت” بدون دغدغه مالی گذرانده باشیم. به عبارتی همیشه مدیریت مالی در رسالت جان برلب بوده است . دغدغه بقا، دغدغه مهم و حساسی است. بعضا اوضاعی پدید می آمد که روزنامه به نقطه سقوط و محو شدن نزدیک می شد اما تلاشهای متعدد برای ادامه حرکت مانع از این امر می شد . تغییر شکل و صفحه بندی و یا رویکرد جدید در ماهیت مطالب و محتوا اقداماتی برای بقای این روزنامه بوده است.
“رسالت” برای بقا و به انجام رساندن رسالت خود همواره در صدد تطبیق با نیازهای روز جامعه بوده است . چه زمانی که تنها چند روزنامه در کشور منتشر می شد و چه هم اکنون که ده ها روزنامه با فضاهای مجازی در این عرصه فعالیت می کنند.
* دغدغه بقا و حفظ مسیر اسلام ناب و راه امام (ره) و به عبارتی جمع زدن میان فعالیتهای ژورنالیستی و این دغدغه ها رویکرد مجدانه و خیرخواهانه ای می طلبد. نوع نگاه مدیریتی شما برای اجماع بین این دو عرصه چگونه بوده است؟
** مدیریت در “رسالت” براساس همکاری جمعی است . دغدغه مشترک برخی از افراد با سابقه در انقلاب منتج به همکاری مشترک در روزنامه رسالت گشته است . هدف و نیت الهی در پس مدیریت روزنامه رسالت بوده است و همین امر منجر به فداکاری های گسترده ای در این زمینه شده است.
البته تاکنون فراز و فرودهای متعددی در این زمینه وجود داشته است اما رویکرد کلی یک رویکرد رو به جلو است . رسالت تاکنون مشکلات متعددی را پشت سر گذاشته است . اما به لطف خداوند توانسته است با سربلندی از این چالش ها بیرون آید. برای مثال زمانی در اوان جنگ ما کاغذ برای چاپ روزنامه نداشتیم و مجبور به قرض گرفتن کاغذ از برخی روزنامه ها می شدیم.
از ابتدا هیچ بنگاه اقتصادی پشت سر رسالت وجود نداشته است تا از سودآوری آن بنگاه برای مخارج روزنانه استفاده گردد. همواره مخارج این روزنامه توسط درآمد از بخش آگهی ها کسب و پرداخت می شده است . البته باید به این نکته نیز اشاره داشت که وضعیت آگهی ها در رسالت نسبت به برخی از روزنامه های دیگر بسیار مطلوب تر است که این خود نشان از حرفه ای بودن این روزنامه دارد.
* مدیریت رسانه نقطه اتصال مهمی در دستگاه قدرت و یا نظام سیاسی است. البته طبیعی است که مدیران مسئول روزنامه ها پیوند و اشتراک بسیاری با سیستم سیاسی داشته باشند. اما چرا مدیران رسالت بیش از آنکه روزنامه نگار باشند سیاستمدارند؟ بخشی از انتقاداتی که به سر مقاله های روزنامه رسالت وارد است این مهم است که این مقالات بیشتر موضع گیر های سیاسی است تا یک نگاه ژورنالیستی.
** این موضوع بیان یک واقعیت است. رسالتی ها از دل سیاست به روزنامه نگاری رسیده اند و از روزنامه نگاری به دامن سیاست نیفتاده اند غالب دوستان این مجموعه افرادی با سابقه سیاسی طولانی در نظام و انقلاب هستند. به عبارت بهتر رسالت تریبونی برای ارائه نظرات سیاسی در عرصه های اقتصادی ، فرهنگی و ... است .
آغاز به کار روزنامه رسالت در19 دی منبعث از حادثه عظیم و مردمی قم است. ما روزنامه را وسیله ای موثر برای تبیین دیدگاه های سیاسی که دغدغه حکومت و نظام است، تعریف می کنیم. البته از رسالت های خبری و ظرایف این کار در بخش های گوناگون از ورزشی گرفته تا اجتماعی و بین الملل نیز غافل نشده ایم. اما باید گفت اولویت مسئولان رسالت انتشار و ترویج نظریه برخاسته از دین و سیاست و تلفیق حوزه های خبری و سیاسی است. البته روزنامه های دیگر نیز غالبا همین روش را پیگیری می کنند.
* روزنامه ها بخشی از جامعه مدنی و واسطه ای میان مردم و حکومت محسوب می شوند. به تعبیری چون گوش دولت ها سنگین است روزنامه ها همچون بلندگوهایی مطالبات مردم را به گوش آنها می رسانند. برخی اعتقاد دارند رسالت تمایل بیشتری به حکومت داشته است تا مردم. آیا شما این ایده را قبول دارید؟
** از یک دیدگاه این موضوع درست است. برای رسالت، حفظ نظام اسلامی از اوجب واجبات است. رسالت هیچ گاه خط خود را گم نکرده است و همواره از اصول انقلاب اسلامی حفاظت می کند. ما نیز این موضوع را تائید می کنیم. اما نزدیکی رسالت به حکومت به معنی توجیه گری ما برای اقدامات دولتی یا قضائی و یا تقنینی نیست. رسالت در عرصه سیاسی با چهره ای انتقادی وارد عمل شده است. در زمان جنگ هنگامی که تحمل ها خیلی پایین بود رسالت به انتقادهای گسترده ای دست می زد. این جریان انتقادی چه در دولت های موافق و چه در دولت های غیر همسو پس از جنگ نیز حفظ شده است. رویکرد رسالت نسبت به دولت فعلی هم بر همین اساس است. انتقاد یک اصل اعتقادی برای رسالت است. این اصل مبتنی بر فریضه امر به معروف و نهی از منکر برای رسالت تدوین یافته است. لذا باید گفت روزنامه رسالت در واقع در عملکردهای خود همواره مردمداری کرده است . شاید اولین روزنامه ای که تیتر یک خود را به حرف مردم عادی کوچه و خیابان اختصاص داد، رسالت بود. آرشیو روزنامه مشحون است از این نوع اقدامات. البته اینکه در این راه چقدر موفق بوده ایم باید توسط مخاطبان ارزیابی شود اما انعکاس خواسته ها و مطالبات مردم از حکومت همواره یکی از دغدغه های اصلی رسالت بوده است. همواره رویکردهای سیاسی رسالت مبنی بر ایفای نقش موثر در دولت سازی اسلامی و تعمیم و تعمیق نظریه ولایت فقیه بوده است.
* تاکنون رویکرد رسالت در ایجاد ارتباط میان رهبران جمهوری اسلامی و دولت ها چگونه بوده است و این روزنامه با چه نگاهی وارد این عرصه شده است؟!
** حضرت امام(ره) و مقام معظم رهبری همواره برای رسالت حکم شاخص و میزان را داشته اند. بنده در یکی از سرمقاله های خودم در رسالت این تعبیر را نسبت به امام به کار بردم که “امروز معروف آن است که شما امر می کنید و منکر آن است که شما نهی می کنید.” رسالت، ولی فقیه را شخصی عالم و عادل می داند که از همه افراد جامعه و حتی فقها برای اجرای حکم خداوند شایسته تر است. حال اینکه شاید این اجرای حکم با رویکردهای سیاسی ما در مغایرت باشد. البته این امر منافاتی با تفکر و تعقل ندارد. تمامی فلاسفه اسلامی در تلاش برای شفاف سازی مبانی اندیشه الهی بوده اند.
افراد نمی توانند در همه مقاطع فهم درست و کلی از بیانات رهبری و ولی فقیه داشته باشند. اما در کل، مجموعه رسالت به موضوع ولایت فقیه اعتقادی کامل دارد.
البته در زمان امام راحل شبهاتی مطرح می شد که رسالت با امام (ره) اختلاف نظر دارد. در آن قضایا مبنای ما رساله امام بود. یعنی اختلاف ما با دولت آقای موسوی به خاطر رساله حضرت امام (ره) بوده است. البته بعدها خود امام در فرمایشاتی اشاره کرده بودند که به این رساله زیاد تمسک نکنید.
پس از آن نیز فعالیت های گسترده ای از سوی رسالت برای تبیین نظریه ولایت فقیه صورت گرفت به طوری که خود امام (ره) نیز در بسیاری از صحبت هایشان و حتی در صحیفه، سرمقاله های آقای آذری را مورد تائید قرار دادند. لذا اختلاف نظر جدی میان رسالت و امام وجود نداشت بلکه ما می خواستیم طبق رساله ایشان عمل کنیم.
* رفتار رسالت زمانی که با ولی فقیه به اختلاف می رسد الگوی مناسبی برای حرکت یک روزنامه در تبیین رویکردهای سیاسی خود است. برای روشن شدن زوایای این داستان که در حال حاضر هم در بین برخی از روزنامه ها وجود دارد چگونه می توان این الگو را تبیین کرد و شاخصه های اصلی این نوع برخورد چیست؟
** همان طور که رهبری اخیرا نیز دوباره تاکید داشته اند ما باید در جامعه سیاسی کشور و یا حتی در دانشگاه ها فضای باز سیاسی داشته باشیم. اگر قصد و نیت واقعی اعلام نظرات باشد اساسا اختلافی پدید نمی آید.
گاهی برخی از افراد بیان ها را در حد اعلا سیاسی می کنند و برای فشار آ وردن به حکومت قلم در دست می گیرند. یقینا پاسخ به این حرکت سیاسی خواهد بود. البته باید گفت در تمام جاهایی که ولی فقیه حکم نداده است افراد آزادند نظر خود را ابراز کنند ولو اینکه خلاف نظر رهبری باشد. از سوی دیگر یکی از وظایف امت اسلامی خیرخواهی و نصیحت نسبت به ائمه است. تبادل نظر با رهبری و ابراز عقاید جزئی از وظایف نخبگان سیاسی است.
* جناب مهندس نبوی! شما یکی از وزرای دولت آقای موسوی بودید که در دور دوم کنار گذاشته شدید و اقدام به تاسیس یک روزنامه کردید. تحلیل شما از نوع برخورد دولت آقای موسوی با روزنامه رسالت در آن شرایط چیست؟ ایشان چه رویکردی نسبت به تنها روزنامه منتقد آن زمان داشت؟
** روزنامه رسالت با نقد سیاست های اقتصادی دولت آقای موسوی آغاز گشت. ایشان غالبا مستقیم و صریح با روزنامه برخورد نکردند اما گلایه های زیادی از رسالت خدمت ا مام(ره) بردند. این انتقادات ادامه داشت تا زمانی که حضرت امام(ره) غیر رسمی و بدون آنکه نامی از رسالت ببرند از این نوع انتقادات خرسند نبودند. از آن پس باب انتقاد از دولت تا زمان قطعنامه بسته شد که نشان از تبعیت ما از ولایت فقیه داشت از سوی دیگر سهمیه کاغذ رسالت نسبت به سایر روزنامه ها بسیار کمتر بود غالبا این سهمیه کم هم به موقع نمی رسید و بعضا روزنامه در شرف تعطیلی قرار می گرفت.
البته یک بار هم دولت آقای موسوی از رسالت توسط آقای مهاجرانی شکایت کرد. موضوع مربوط به چند سرمقاله آقای توکلی مانند لایحه سری بود. در آن زمان روی برخی از اسناد مانند سند بودجه مهر محرمانه می زدند که خلاف قانون اساسی بود. البته در دادگاه رای به نفع رسالت صادر شد.
البته باید به این نکته هم اشاره کرد که یک بار ما نامه ای به سید محمد خاتمی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت فرستادیم و ایشان نیز با کسب رای موافق آقای موسوی پول اندکی به رسالت کمک کردند.
* جناب مهندس نبوی یکی از سوالاتی که برای برخی از مخاطبان رسالت وجود دارد این است که چرا در دوره ای ارسال رسالت برای جبهه ها متوقف شد؟
** موضوع نهی رفتن رسالت به جبهه ها توسط امام(ره) هیچ سند قطعی ندارد. در واقع این شایعه ای بود که از سوی جریان چ‘ علیه رسالت مطرح شد. در آن زمان گروه های چ‘ رسالت را ضد دولت و ضد امام(ره) معرفی می کردند.
اما در مکاتبات ما با حاج احمد آقای خمینی رسما این موضوع تکذیب شد. باید گفت در آن زمان تنها چند روزنامه خاص مانند کیهان و جمهوری اسلامی که موافق سیاست دولت بودند به جبهه ها می رفتند. البته ما در آن زمان اخبار جنگ را به صورت گسترده در چند صفحه منتشر می کردیم و از این نظر مشکلی نبود.
* روزنامه رسالت در دفاع از کیان نظام اسلامی در مواقع حساس چه رویکردی را اتخاذ می کند و آیا شما از نحوه عملکرد رسالت در برخورد با فتنه پس از انتخابات راضی هستید؟
** روزنامه رسالت در ربع قرن فعالیت خود به خوبی نشان د اده است که در رسالت حفظ عمود خیمه نظام اسلامی یعنی ولایت فقیه با کسی شوخی ندارد. زمانی که عده ای خطوط قرمز نظام را رعایت نکنند رسالت با تمام وجود وارد عرصه عمل خواهد شد. برای مثال مقالات آقای آذری قمی در تبیین نظریه ولایت فقیه و یا مبارزه با نهضت آزادی نشان از این رویکرد رسالت دارد.
یا در موضوع عملکرد مجلس سوم پیرامون انتخاب مقام معظم رهبری در مجلس خبرگان رسالت شدیدا وارد عمل شد و موضع گیری های شدیدی را علیه مخالفان اتخاذ کرد.
از سوی دیگر رسالت در قبال نهضت آزادی به خوبی نشان داد که روی کیان نظام و انقلاب سر تسامح ندارد و با جدیت به مخالفت با این گروه مطرود پرداخت.
البته روزنامه رسالت در تمام این دوران خطوط قرمز را حفظ کرده است و ادب و احترام را نسبت به مخالفان نگه داشته است.
* جناب مهندس نبوی از انتقادات همیشگی به شما حضور نداشتن مستمر در دفتر روزنامه است . شما چه پاسخی برای این انتقاد دارید؟!
** من پاسخ قانع کننده ای برای این سوال ندارم. بنده هم می پذیرم که مدیر مسئول باید مقیم در دفتر روزنامه باشد و به امور روزنامه رسیدگی کند. رابطه من با روزنامه در حد سیاستگذاری و تبیین خط مشی است. غالبا بنده پس از انتشار روزنامه مطالب را بررسی می کنم و کار اصلی با جناب آقای انبارلویی است.
البته هر هفته در دفتر روزنامه جلسه برگزار می کنیم و سیاست یک هفته ای روزنامه را تدوین می کنیم . غالبا نیز جلساتی برگزار می شود که در آن به ایجاد خلاقیت و نوآوری در روزنامه می پردازیم.
البته این حد از مدیریت نمی تواند کفایت حجم عظیم کار در رسالت را داشته باشد. بنده سالهاست که از همکاران قدیمی تقاضا کرده ام که مدیر مسئول نباشم. امروز مدیر مسئول عملی روزنامه جناب آقای انبارلویی هستند . در واقع ما با اعتماد کامل این نقش را برعهده ایشان گذاشته ایم. بنده سالهاست که از هیئت امنا درخواست کرده ام که جناب انبارلویی به عنوان مدیر مسئول روزنامه معرفی شود اما به هر دلیلی با این تقاضا موافقت نشده است .
* چشم انداز مدیریتی و افق پیش روی روزنامه رسالت در دهه آینده چیست؟
** بنده از این سوال شما تشکر می کنم. امروز کشور ما چشم انداز20 ساله دارد . این ضرورت برای روزنامه رسالت نیز وجود دارد. بی شک تدوین یک چشم انداز موجب نشاط و پویایی در رسالت خواهد شد.
بنده فکر می کنم در دهه آینده مهمترین چالش پیش روی رسالت مقولات فرهنگی است. رسالت در ده سال آینده باید بیش از سیاست و اقتصاد بر روی فرهنگ متمرکز شود .
فتنه اخیر ریشه در خاستگاه های فرهنگی دارد . البته مقام معظم رهبری چند دهه پیش در این باره هشدار داده بودند. امروز غالب دولتها به سمت تحقیقات فرهنگی پیش می روند تا بتوانند به چالش های فرهنگی پاسخ دهند.
امروز جنگ نرم فرهنگی گسترده ای علیه ایران آغاز شده است . این جنگ مرزبندی خاصی ندارد . تا درون خانه های مردم نفوذ می کند . امروز ماهواره ها وشبکه های اینترنتی در راستای تضعیف فرهنگ ایرانی اسلامی دست به کار شده است . مهمترین وسیله ای که در این میدان می تواند به کمک مردم و نظام بیاید روزنامه است. روزنامه به عنوان یک رسانه مکتوب می تواند با تعمق برروی مسائل فرهنگی بسیاری از مشکلات و معضلات را از پیش روی کشور بردارد. رسالت دهه90 یک رسالت فرهنگی خواهد بود.