اسماعیل همدانلو
هر پدیده و محصول از بکارگیری متجانس سه عنصر عقل، علم و ثروت ساخته میشود. اگر سهم هر یک از میزان لازم در ترکیب کمتر باشد دو عنصر دیگر را کم کفایت کرده و اثربخشی و کارایی آن را گاهی تقلیل و گاهی تخریب میکند. مثال ساده را در ترکیب بتن آماده شده برای بتنریزی میشود مشاهده کرد. هر کدام از عناصر سیمان، آب و ماسه در حد تعریف شده برای بالاترین اثربخشی مخلوط، از حد خود زیاد یا کم باشد، قدرت و استحکام بتن به همان میزان تحت تاثیر قرار گرفته و از مطلوبیت آن کاسته میشود. با دقت در مثال ساده بالا، خواننده عزیز هر محصول و تولید مادی و غیرمادی را درنظر بگیرد سه عنصر عقل و علم و ثروت را به نسبتهایی در آن کم یا زیاد یا مناسب و متجانس خواهد دید.زندگی فرد فرد ما یا اداره خانوار یا اداره یک رستوران یا اداره یک شهر یا اداره یک شرکت یا اداره شبکه ارتباطی یک کشور و همه و همه در این تعریف جای میگیرند.بنابراین محصول و تولید و خدمت زمانی حداکثر مطلوبیت را دارد که عقل و علم و ثروت در کنار هم و مکمل هم در میزانی تعریف شده حضوری فعال داشته باشند.عقل و علم بدون ثروت و منابع مالی درحد نیاز.
عقل و ثروت بدون علم و آگاهی
علم و ثروت بدون عقل و اندیشه مناسب، ترکیبهای نامناسب و درد آشنای جامعه ماست. با مثال دیگری از ترکیب سه عنصر فوقالذکر را چنین میخوانیم. در سال 1688 یعنی 318 سال پیش در قهوهخانهای متعلق به آقای ادوارد لوید در کنار برج لندن اغلب دریانوردان و بازرگانان جمع میشدند و در مورد خسارتها و اتفاقات دریایی صحبت میکردند این امر آنها را به فکر انداخت (عقل) تا برای تامین خسارات اتفاقات چارهای بیندیشند. در این کافه و به دنبال این تفکر بود که گروهی از ثروتمندان و تجار انگلیسی حاضر شدند (ثروت) تا به نوعی خسارات وارده در اثر حوادث دریایی را که به صاحبان کالا و کشتی وارد میشد پرداخت نماید.
تلفیق عقل و ثروت عنصر علم را کم داشت. با به کارگیری علم ترکیب کامل میشود اوراقی را به عنوان تضمین کالا و یا کشتی در مقابل خطرهای دریایی تنظیم کردند تا در ازای دریافت وجوهی به نام حق بیمه که طرفین امضا میکردند و چند نفر هم شاهد امر میشدند تا خسارات احتمالی وارده را از محل وجوه اخذ شده تامین نمایند .(علم) از آن تاریخ به بعد بیمه در بخشهای دیگر نیز وارد شد و رشد یافت و امروزه سهم بزرگی در ترکیب تولید ناخالص ملی کشورهای توسعه یافته را به خود اختصاص داده و پشتوانهای برای زندگی فردی و اجتماعی شده است در فرآیند تکمیلی بیمه،عقل و علم وثروت تا به امروز حضور فعال و مکمل هم داشتهاند واین توسعه حاصل این ترکیب موزون است. در ایران نیز در سال 1269 بیمه طرح شد ولی سه عنصر فوقالذکر در کنار هم قرار نگرفت تا این که در سال 1309 با نام احتیاط وزارت طرق و شوارع برای کارکنان راهسازی مطرح شد و در سال 1316 قانون بیمه در ایران به تصویب مجلس رسید در حل مشکل ترافیک تهران یا معضل بنزین سه عنصر فوق اگر متجانس و در ترکیب مناسب و متعامل قرار میگرفتند نباید امروز این قدر دشواری در حرکت و تنفس و در مصرف و در هزینه به ملت و دولت تحمیل میشد.
خودروهایی تولید کردیم که دو برابر بنزین مصرف میکنند و دو برابر و بیشتر قیمت پیدا میکنند و بنزین یارانهای به بیست درصد قیمت تحویل میگیرند و هشتاد درصد را از جیب مردمی تامین میکنند که بعضا خودرو هم ندارند.سه عنصر در کنار هم دو برابرها را یک برابر و بیست درصد را قیمت واقعی میکند و عدالت برقرار مینماید. آن چه مشاهده میشود این است که در فعالیتهای ما ثروت و عقل بیش از علم،حضور پیدا میکند و این بزرگترین معضل جامعه ماست. باکمترین علم وآگاهی به مصاف بزرگترین چالشها کشیده میشویم برای رفع مشکل و حضور فعال علم در ترکیب متجانس، مدارس و دانشگاهها بیشترین نقش را باید داشته باشند که در حدانتظار تاکنون نداشتهاند. سعی وخطا و تصمیم گیریهای سلیقهای با زندگی همه ما عجین شده و کمترین تاثیر را از تحصیلات دانشجویی میگیریم.