چرا امکان کودتا در عراق وجود ندارد؟

سعدالله زارعی
این روزها «بار دیگر» از احتمال کودتا و بازگشت بعثی ها به قدرت در عراق سخن گفته می شود و بعضی از رسانه ها در داخل عراق، ایران و غرب در میان خبرها، تحلیل ها و گزارش های خود به این موضوع پرداخته اند. وقوع کودتای بعثی ها در عراق و یا وقوع کودتایی که منجر به بازگشت آنان شود، حتماً خطرناک است و اگر اتفاق بیفتد بار دیگر شاهد شکل گیری ناامنی های جدید در منطقه خواهیم بود از سوی دیگر وقوع کودتا همه دستاوردهای مردم مظلوم عراق - اعم از شیعه، کرد و سنی- که برای آن بیش از 50 سال مشکلات و مشقات را تحمل کرده اند، از میان می برد. اما آیا واقعاً وقوع کودتا در عراق جدی است یا نه؟ در این خصوص گفتنی هایی وجود دارد:
1- بیش از همه انگلیسی ها و آمریکایی ها از احتمال وقوع کودتا توسط بعثی ها سخن گفته اند! «جان جینکینز » سفیر انگلیس درعراق 13بهمن ماه جاری- 2روز پیش- در جلسه «کمیته تحقیق جنگ خلیج فارس» گفت: «احتمال وقوع کودتای نظامی از سوی بعثی ها وجود دارد.» سفیر انگلیس بطور تلویحی پشتیبانی کشورش را از چنین کودتایی ابراز داشت. او در این کمیته گفت: «انگلستان برای بازگرداندن نظامیان بعثی به ارتش براساس «طرح صلح ملی» به فرمانده نیروهای مسلح فشار آورده است.» این اظهارات دو هفته پس از آن صورت گرفته است که معاون وزیر خارجه آمریکا در جریان سفر اخیرش به عراق نتوانست لغو قانون بعثی زدایی را به مقامات ارشد عراقی تحمیل کند.
2- از مدتی قبل آمریکایی ها، انگلیسی ها و مقامات عربستان سعودی فشار خود را برای عادی سازی فعالیت بعثی ها در عراق علیه دولت نوری مالکی متمرکز کرده اند. بعثی های داخل عراق در عین حال به مقامات این کشورها یادآور شده اند که فشارها باید تا تمکین دولت عراق بطور فزاینده ادامه داشته باشد. «صالح مطلک» یک چهره شاخص بعثی که صلاحیت او برای نامزدی نمایندگی مجلس رد شده، هفته پیش با صراحت گفت که: «آمریکایی ها برای بازگشت بعثی ها و لغو محدودیت ها علیه بعثی ها سخت تلاش می کنند اما فکر نمی کنم کسی در دولت عراق به حرف آن ها گوش بدهد. فکر نمی کنم رهبران سیاسی برای یافتن یک راه حل، احساس مسئولیت کافی بکنند. در اینجابه فشار بیشتر آمریکا نیاز است.»
3- انتخابات مجلس عراق نزدیک است. اینک 6 لیست محوری در انتخابات حضور خواهند داشت، دو لیست به شیعیان، یک لیست به کردها و سه لیست به اهل سنت و یا سکولارهای ترکیبی تعلق دارد.براساس بسیاری از نظر سنجی های داخل عراق لیست اول و دوم به شیعیان تعلق دارد که در رأس یکی نوری مالکی و در رأس دیگری حجت الاسلام عمار حکیم قرار دارد. لیست بعد به کردهای عراق که در حال حاضر با شیعیان در ائتلاف به سر می برند، تعلق دارد و لیست های چهارم تا ششم به سنی ها و سکولارها متعلق است با این وصف کاملاً پیداست که ترکیب فعلی مجلس، دولت و... در آینده نیز حفظ خواهد شد.
4- از تبلیغات آمریکایی ها، انگلیسی ها، سعودی ها و بعثی های عراق کاملاً پیداست که آنان دو هدف عمده را تعقیب می نمایند: الف- کاهش مشارکت شیعیان در انتخابات و افزایش حضور اهل سنت به گونه ای که عملاً فاصله ای میان اکثریت و اقلیت واقعی با اکثریت و اقلیت انتخاباتی به وجود آید. بعضی از نظر سنجی هایی که به مطبوعات عراق راه یافته، از حضور حدود 85 درصدی ساکنان اهل سنت عراق در انتخابات 9 اسفند آینده حکایت می کند و این به معنای یک رشد نزدیک به 100 درصدی - نسبت به انتخابات قبل - است در همان حال شیعیان در انتخابات های گذشته حدود 55 درصد- با تفاوت استان به استان شیعه- شرکت کرده اند. ب- بر هم زدن قاعده اکثریت و اقلیت و تکیه دستگاه سیاسی عراق روی «توافق» به گونه ای که در نهایت آمریکایی ها بتوانند به تعداد لازم افراد وابسته به خود چه شیعه و چه سنی و افراد وابسته به کشورهای عرب همسایه عراق را وارد سیستم تصمیم گیری عراق نمایند.
5- آمریکایی ها بشدت با اجرایی شدن آن بخش از تصویب نامه امنیتی بغداد - واشنگتن که ناظر به خروج همه نیروهای نظامی، تا پایان سال 2011 است، مشکل دارند چرا که آنان نیامده اند تا بروند و یک کشور استراتژیک و پردرآمد را به جبهه مقاومت منطقه تحویل دهند. بنابراین کاملاً واضح است که آنان برماندن و پیدا کردن راهی برای تضمین آن تأکید خواهند داشت و اگر نتوانند بمانند روی تحویل عراق به سکولارهای متحد خود پافشاری خواهند کرد. آنان مهمترین مانع تحقق این اهداف را «نظم کنونی عراق» و بویژه موقعیت شیعیان در حکومت ارزیابی می نمایند.
6- علیرغم گذشت حدود 7 سال، هنوز آمریکا، انگلیس، عربستان و... نتوانسته اند برای حزب و ارتش بعث جایگزینی پیدا کنند بر این اساس آنان برای تغییر شرایط فعلی عراق توجه خود را روی حزب و عناصر بعث متمرکز کرده اند. چندی پیش یک مقام عالیرتبه دیپلماتیک ایران دیداری با نخست وزیر اردن داشت. وی به دیپلمات ایرانی گفته بود: «یک کار ناپسند را شما شیعیان درعراق مرتکب شده اید و یک کار ناپسند را ما سنی ها. کار اشتباه شما این بوده که پایتخت هارون الرشید را گرفته و به پایتخت موسی بن جعفر(ع) تبدیل کرده اید- ظاهراً آن روزها با شهادت امام هفتم و عزاداری دو میلیون شیعه در کاظمین تقارن داشته- اشتباه ما هم این است که هنوز باور نکرده ایم که صدام از بین رفته است.» کاملاً واضح است که رژیم های اردن و عربستان نمی توانند سیستم «هر عراقی یک رأی» را بپذیرند هر چند آنان خوب می دانند که شیعیان حداقل 65 درصد جمعیت عراق را شامل می شوند و جمعیت عرب های سنی از 17 درصد فراتر نمی رود.
7- انتخابات 9 اسفند عراق، از حساسیت فوق العاده ای برخوردار است چرا که این انتخابات نظم کنونی عراق را کاملاً نهادینه می کند و در صورت نهادینه شدن، دیگران ناچارند به آن تمکین نمایند.
اما هنوز پاسخ به این سوال داده نشد که چرا از کودتا سخن به میان می آید. برای پاسخ ذکر چند مطلب ضروری است:
1- با وجود سیستم موجود، حضور هزاران نیروی جدید رزم دیده در ارتش، حضور قدرتمند روحانیت و مراجع تقلید در متن تحولات سیاسی، اتحاد و هم گرایی میان طوایف مختلف عراقی که جمعاً بیش از 80 درصد جمعیت و خاک عراق را در اختیار دارند و چندین عامل داخلی و منطقه ای دیگر، امکان وقوع کودتا به میزان زیادی از بین رفته است. آمریکایی ها، انگلیسی ها، سعودی ها و... اساساً قادر به بازتولید حزب بعث نیستند و تجربه ناکام شوراهای بیداری- صحوه ها- به این نکته تاکید دارد.
2- بحث امکان وقوع کودتا که انگلیسی ها محور طرح آن هستند در درجه اول با هدف تاثیرگذاری روانی بر انتخابات عراق راه افتاده است. طراحان به امید اینکه از یک سو جمعیت های مخالف نظم کنونی عراق را نسبت به بازگشت به قدرت فائقه امیدوار نمایند و به آنان بگوید شما محکم بیائید دیگران هم هستند و می توان به زودی شاهد ویران شدن نظم فعلی بود. از سوی دیگر طراحان امیدوارند این بحث امید شیعیان و کردها را نسبت به نظم فعلی و دستاوردهای این نظم از بین ببرد و یا رغبت آنان را برای حضور در پای صندوق کاهش دهد و در عمل نتوانند موقعیت کنونی - که به دلیل در اکثریت بودن دارای امکان وتو می باشند- را حفظ کنند این خط تبلیغاتی بخصوص یک ضلع انتخاباتی شیعه- ائتلاف دولت قانونی نوری مالکی- را نشانه رفته است. از نظر طراحان اگر لیست مالکی - برخلاف نظرسنجی ها که لیست مالکی را دوم نشان می دهد- نتواند آرای لازم را کسب کند به لیست سوم یا چهارم تبدیل می شود و در این صورت لیست های دوم و سوم یا دوم و چهارم می توانند ترکیب داخلی مجلس آینده عراق را بهم بزنند و دولت را از دست نیروهای مذهبی درآورند و آن را از هویت مذهبی به سمت دولتی عملگرا، ترکیبی و غیرمذهبی سوق بدهند.
2- وقتی آشکارا از وقوع یک کودتای بعثی سخن به میان می آید به این معناست که کودتایی وجود ندارد چرا که هیچ کس- مانند سفیر انگلیس در عراق- آشکارا نمی گوید بعثی ها در حال تدارک کودتایند و ما هم از آنان پشتیبانی می کنیم. در واقع این موضوع خود نشان گر آن است که طرح کودتا یک عملیات روانی است نه عملیات واقعی. البته این به آن معنا نیست که برای براندازی دولت نوری مالکی هیچ طرح عملیاتی از سوی مخالفان داخلی و یا مخالفان خارجی و یا ترکیبی از این دو وجود ندارد. دولت مالکی 4 سال است که درگیر انواع توطئه هایی حتی مهمتر از کودتا بوده است و در آینده نیز این فشارها و توطئه ها افزایش خواهد یافت اما سخن بر سر این است که آیا دولت مالکی آنقدر ضعیف است که مردم عراق دولت برآمده از کودتا را بر آن ترجیح دهند؟ از سوی دیگر آیا واقعاً آمریکایی ها و انگلیسی هایی که در مواجهه با جمعیتی اندک در عراق نتوانسته اند موفقیتی به دست آورند امیدی به موفقیت در برابر 80 درصد جمعیت شیعه و کرد و سنی همراه با آنان در عراق را دارند و البته سنی های عراق هم عمدتاً با ساختار جدید توافق دارند کمااینکه سنی های سه استان الانبار، صلاح الدین و نینوا هم در همه پرسی 10 مهر 84 به همین قانون اساسی رأی داده اند.
3- در عین حال آمریکایی ها و... درصدد هستند با طرح موضوع کودتا دولت نوری مالکی را وادار نمایند تا از جبهه مقاومت و همگرایی با تهران فاصله بگیرد و با واشنگتن، تل آویو، امان و ریاض هماهنگ شود! مالکی و سایر شخصیت های شیعه و سنی عراقی نیک می دانند که در منطقه خاورمیانه و در شرایط مخالفت جبهه مشترک غربی-عربی با دولت های اسلام گرا، تکیه گاهی محکم تر از ایران وجود ندارد و همین یک کشور کفایت می کند تا با همراهی آن دولتی در بغداد علیرغم انواع دشمنی ها سرپا بماند و ببالد.