هفت بهتر است یا بیست؟

تاریخچه
تاسیس گروه بیست در نشست وزرای مالیه گروه هفت کشور صنعتی در سال1999 در کلن آلمان مطرح گردید و در سپتامبر همین سال نشست افتتاحیه با حضور کشور های مدعو در برلین برگزار شد . ایده اصلی تشکیل گروه بیست از طرف7 کشور صنعتی و خصوصا آلمان بود در حالی که گروه بیست از اختیارات همین کشور ها کاسته و چنانچه بعدا اشاره خواهد شد در آینده احتمال جایگزین شدن گروه مذکور با گروه هفت دور از انتظار نیست ولی چرا کشور های صنعتی با خواست خودشان گروه مزبور را که تعداد زیادی از کشور های در حال توسعه را در بر می گیرد تشکیل داده اند ؟ به نظر می رسد هدف اصلی کشور های مزبور مشارکت دادن و سهیم کردن کشور های نو ظهور اقتصادی ، در حال توسعه و بزرگ در حکمرانی و تصمیم گیری های اقتصادی جهانی است چون کشور های مزبور احساس می کنند تصمیمات و همکاری بیست کشور مورد نظر هم به لحاظ جمعیت بیشتر ؛ جغرافیا ، اقتصاد و سایر مولفه های قدرت و از طرفی ایجاد مشروعیت برای تصمیمات گرفته شده می تواند تاثیر بسزایی در مدیریت جهانی ایجاد کند . لازم به ذکر است کشور های مورد نظر85 درصد کل تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص داده80 ؛ درصد تجارت جهانی را در دست دارند و نیز نزدیک به دو سوم جمعیت جهان در کشور های مزبور زندگی می کنند (با احتساب جمعیت 4/2 میلیاردی دو کشور هند و چین)
منشاء
به طور کلی شکل گیری گروه بیست از دو فاکتور عمده سر چشمه می گیرد: ابتدا بحران های اقتصادی دهه نود می باشد که از کشور های نوظهور آسیای شرقی شروع شده ؛ به سایر نقاط دنیا سرایت می کنند و اقتصاد کشور های پیشرفته را تحت تاثیر قرار می دهند در نتیجه بحران مذکور لزوم همکاری بین کشور های نو ظهور اقتصادی با کشور های پیشرفته برای بهتر شدن وضعیت اقتصادی جهان را گوشزد می کند . دومین مسئله درک این واقعیت است که تعدادی از کشور های بزرگ و نو ظهور عملا از تصمیم گیری ها و حکمرانی جهانی کنار گذاشته شده اند وغیبت آنها موجب شده که تصمیمات کشور های مورد نظر آثار کافی و موثری نداشته باشد و حضور آن ها می تواند به جهان شمول شدن تصمیمات گرفته شده کمک کند.
عضویت و اعضا
برای عضویت در گروه بیست شاخصه و معیار معینی وجود ندارد و عمدتا دو فاکتور ابتدا قدرت اقتصادی و مسائل توسعه ای و سپس تقسیم بندی جغرافیایی مد نظر قرار می گیرد به عنوان مثال آفریقای جنوبی از نظر قدرت اقتصادی در رتبه32 جهان قرار گرفته ولی چون در قاره آفریقا پیشرو ترین و توسعه یافته ترین کشور بوده با احتساب مقوله جغرافیایی در گروه بیست گنجانده شده است و از بین52 کشور آفریقایی در این گروه حضور دارد . به طور کلی کشور های عضو گروه بیست از نظر تولید ناخالص داخلی در بین32 کشور اول می باشند ولی در این بین کشور هایی همانند جمهوری اسلامی ایران ، تایوان ، تایلند ، ونزوئلا ، سوئد و نروژ که جزء32 کشور جدول می باشند در این گروه عضویت ندارند و سایر کشور های اروپایی همانند اسپانیا ،هلند و لهستان که جزو بیست اقتصاد برتر هستند در گروه عضو نبوده و از طریق اتحادیه اروپا (که عضو غیر کشوری گروه بیست می باشد) در تصمیمات اثر گذاری می کنند . لذا شرایط عضویت در گروه بیست مبهم بوده و بسیاری از کشور های در حال توسعه از شرایط موجود ناراضی هستند. همه اعضای گروه7 به اضافه اتحادیه اروپا و12 کشور در گروه بیست عضویت دارند که بدان ها اشاره می گردد :
» آرژانتین
» استرالیا
» برزیل
» کانادا
» چین
» فرانسه
» آلمان
» هند
» اندونزی
» ایتالیا
» ژاپن
» مکزیک
» روسیه
» عربستان سعودی
» آفریقای جنوبی
» کره جنوبی
» ترکیه
» انگلستان
» ایالات محده آمریکا
» اتحادیه اروپا
لازم به ذکر است در همه نشست های گروه بیست مدیر کل بانک جهانی و صندوق بین المللی پول ، رئیس کمیته بین المللی پولی و مالی و رئیس کمیته توسعه حضور دارند .
سازمان‌دهی، ریاست و نشست‌ها
گروه بیست دبیر خانه دائمی ندارد در حالی که یکی از شاخصه های سازمان ها وجود دبیر خانه دائمی می باشد لذا نمی توان عنوان سازمان را به این گروه اطلاق نمود و به تبع ان گروه بیست مقر و اداره خاصی ندارد . ریاست گروه به طور چرخشی سالانه به یکی از اعضا داده می شود و نیز تروییکایی دارند که با حضور رئیس قبلی ، فعلی و آینده تشکیل می شود که با هم همکاری و تبادل نظر می کنند تروییکای مورد نظر به نوعی نقش دبیر خانه موقت گروه را بازی می کند و جهت تداوم و تهیه دستور کار برای نشست ها نقش اصلی را بازی می کند . تا به حال9 کشور ریاست گروه را بر عهده گرفته اند که به ترتیب بدان ها اشاره می گردد:
» کانادا1999 -2001
» هند2002
» مکزیک2003
» آلمان2004
» چین2005
» استرالیا2006
» آفریقای جنوبی 2007
» برزیل2008
» انگلستان2009
» کره جنوبی2010
دستور کار های گروه به طور عمده اقتصادی بوده ولی در سال های اخیر به طور فزاینده مسائل مختلفی از قبیل سیاسی - امنیتی و زیست محیطی را در بر می گیرد . دستور کار و نشست ها معمولا چارچوب مشخصی نداشته و اکثر مذاکرات به صورت غیر علنی برگزار می گردد و به خاطر این تصور غیر دموکراتیک از گروه در سال های اخیر قوت گرفته است . در بین نشست های گروه بیست ، نشست سران واشنگتن در سال2008 از اهمیت ویژه ای برخوردار است چون در اجلاس مزبور تصمیم گرفته شد گروه بیست در مسائل مهم و جهان شمول دنیا جایگزین گروه7 کشور صنعتی شود و این نقطه عزیمت گروه از مسائل اقتصادی به سایر امورات جهانی می باشد از این کنفرانس به بعد از اهمیت گروه7 کاسته شده و به این میزان بر اهمیت گروه20 افزوده شده است به جرات می توان گفت این تصمیم وزنه تعادل را به نفع کشور های در حال توسعه همانند هند ، چین و برزیل چرخاند و امکان محدودیت یکه تازی قدرت های پیشرو را در گروه7 فراهم نمود. در اثنای برگزاری نشست های گروه بیست که عمدتا در سطح سران، وزرای مالی و روسای بانک های مرکزی اعضا تشکیل می شود اعتراضات مدنی از سوی گروههای مختلف صورت می گیرد و شواهد نشان می دهد که اعتراضات به نشست ها سال به سال در حال افزایش می باشد.
نتیجه‌گیری
تشکیل گروه بیست همانند سایر نهاد ها از پیچیده تر شدن امورات بشری و نیاز بیشتر به همکاری ناشی شده است . گروه مزبور که در ابتدا به عنوان دیوانی برای گفتگو و بحث در باب مسائل اقتصاد جهانی شکل گرفته بود در اندک زمانی هم از نظر دستورکار و هم از نظر جهان شمولی گستردگی قابل ملاحظه ای پیدا کرده و انتظار می رود در سالهای آتی نه تنها جایگزین گروه7 بلکه بسیار فعال تر و گسترده تر از این گروه به فعالیت بپردازد چون پتانسیل موجود در کشور های مورد نظر و تعداد بیشتر کشور های عضو می تواند به تصمیمات گروه مشروعیت و کارآمدی لازم را اعطا کند.