نویسنده: رقیه تاوردیزاده
تشدید بحران اخلاقی میان کشیشها بویژه در کلیساهای اروپا به بحث عمیقی در میان متفکران مسیحی منجر شده است. این بحثها در واقع در برگیرنده نوعی تجدیدنظرطلبی در اصول فکری واتیکان است. پس از آنکه خبر سوءاستفاده اخلاقی کشیشان در سطح جهانی منتشر شد شمار زیادی از نخبگان مسیحی خواستار شکستن برخی تابوهای فکری واتیکان بویژه تغییر دیدگاه این نهاد درباره مجرد بودن کشیشها شدند.
به باور این گروه از صاحبنظران سابقه موارد سوءاستفادههای جنسی علیه کودکان به دهه 1970 و 1980 بر میگردد یعنی دورهای که فساد در برخی مؤسسات آموزشی تحت نظارت روحانیون مسیحی در شماری از کشورهای اروپایی موجب لکه دار شدن اعتبار کلیسای کاتولیک شد تا اینکه امروز مطرح شدن بحث بررسی ارتباط رسواییهای اخلاقی کلیسای کاتولیک و مسئله تجرد کشیشها مهمترین خبر مرتبط با ادیان جهان شده است.
از نگاه صاحبنظران مسیحی رسواییهای اخلاقی اخیر بشدت به کلیسای کاتولیک ضربه زده است و بحرانهای شدیدی را در این کلیسا موجب شده است بر این اساس آنها خواستار بررسی دقیق علل این رسواییها هستند.
دکتر «روان ویلیامز» رهبر روحانی کلیسای کانتربری و از شخصیتهای پرنفوذ مسیحیت زنگهای هشدار را برای پاپ به صدا در آورد و گفت که رسواییهای مربوط به سوءاستفاده جنسی کشیشان کلیسا از کودکان و لاپوشانی آن، یک ضربه بسیار بزرگ به کلیسای کاتولیک است. این مقام مسیحی انگلیسی در بخشی از سخنانش اقرار میکند اخیراً یکی از دوستان ایرلندی به من میگفت که نگاه مردم ایرلند به کلیسا به دلیل این مشکلات کاملاً تغییر کرده و حتی کشیشان مسیحی نمیتوانند با لباس روحانیت در بسیاری محافل عمومی ظاهر شوند.
دکتر ویلیامز و همفکرانش اکنون نگران این هستند که اگر کلیسا به عنوان نهادی که در زندگی مردم نفوذ دارد، ناگهان همه اعتبار خود را از دست بدهد، نه تنها مؤسسات مذهبی در غرب دچار مشکل میشوند بلکه اقشار مختلف مردم نیز از این مشکل متأثر میشوند.
معضل پنهانکاری
در زادگاه پاپ یعنی آلمان چندین کشیش اکنون با پرونده سوءاستفاده اخلاقی دست به گریبان هستند آنها علاوه بر اتهام نقض اصول کلیسا با اتهام مهمتری بهنام پنهانکاری و دروغگویی روبهرو میباشند. در واقع آنچه در این میان به صورت یک بحران برای پاپ در آمده پنهانکاریهای کلیساها است. گزارش تهیه شده توسط یک کمیسیون تحقیق در ایرلند نشان داد که مقامات مذهبی در سلسله مراتب کلیسای کاتولیک جمهوری ایرلند، طی سه دهه (1960 تا 1990) از موضوع سوءاستفاده کشیشان از کودکان آگاه بوده و دست به پنهانکاری زده اند. کمیسیون تحقیق تشکیل شده از سوی وزارت دادگستری ایرلند اعلام کرده که کلیسای کاتولیک ایرلند روابط گرمی با مقامات داشته و مانع از اجرای قانون درباره کشیشان سوءاستفادهکننده از کودکان شده است.
بر اساس گزارش این کمیسیون بیش از 40 کشیش و روحانی کلیسای کاتولیک طی سه دهه صدها کودک بیدفاع را در مراکز آموزشی کاتولیک مورد آزار و اذیت و سوءاستفاده قرار داده و مقامات ارشد کلیسا از جمله چهار سراسقف نیز به رغم اطلاع از این موضوع، مانع افشا و رسیدگی به این رسوایی اخلاقی شده بودند. کمیسیون تحقیق که تحت سرپرستی قاضی یوان مورفی تشکیل شده است، اعلام کرده که سلسله مراتب کلیسای کاتولیک ایرلند نمیتواند ادعا کند از غیرقانونی و جنایتکارانه بودن موضوع سوءاستفاده جنسی از کودکان آگاه نبوده است. بر اساس یافتههای این کمیسیون تحقیق، یکی از کشیشان پذیرفته است که بیش از 100 کودک را مورد آزار و اذیت جنسی قرار داده و کشیش دیگری اعتراف کرده است که در مدت 25 سال مسئولیت مذهبی خود بطور مستمر دست به این اقدام غیراخلاقی زده است.
افکارعمومی در اروپا اکنون با این واقعیت روبهروست که مقامات کلیسا برای اینکه از آسیب رسیدن به شهرت و اعتبار خود جلوگیری کنند، مانع افشای فساد اخلاقی کشیشها میشدند و مقامات سیاسی نیز از جمله پلیس نیز در این راه با آنان همکاری کرده و به نوعی موقعیت فراقانونی به کلیسای کاتولیک بخشیده بودند.
بسیاری از ناظران اروپایی عامل این پنهانکاری را خود پاپ میدانند.
لذا با آنکه پاپ بندیکت شانزدهم که بشدت به دلیل رسواییهای اخلاقی کشیشان در کشورهای مختلف از جمله ایرلند، امریکا و آلمان تحت فشار قرار دارد، چندی پیش شخصاً از قربانیان سوءاستفادههای جنسی در ایرلند عذرخواهی کرد ولی بسیاری از فعالان مدنی و قربانیان سوءاستفادههای جنسی کشیشان این عذرخواهی را نپذیرفتند و خواستار استعفای پاپ شدهاند. مخالفان پاپ وی را متهم میکنند هنگامی که کاردینال واتیکان بود و مسئولیت رسیدگی به شکایات از کشیشان متخلف را برعهده داشت، به شکایات مطرح شده در زمینه سوءاستفاده جنسی از کودکان در کلیسا رسیدگی نکرده است.
این افراد بویژه به پرونده یک کشیش امریکایی به نام لارنس مورفی اشاره دارند که در دهه 1990 به سوءاستفاده جنسی از 200 کودک ناشنوا متهم شد. واتیکان اتهامات مطرح شده علیه پاپ را تکذیب کرده و تأکید نموده است که پاپ همواره نسبت به این گونه مسائل حساسیت ویژه داشته و خواستار رسیدگی و اصلاح این وضعیت شده است.
زمان به ضرر واتیکان و پاپ پیش میرود. تصمیمها و واکنش یاران پاپ در هفته گذشته اوضاع را بدتر کرد.بویژه وقتی که واعظ شخصی پاپ بندیکت شانزدهم طی سخنانی در واتیکان انتقاد گسترده از سکوت رهبری کلیسای کاتولیک در رابطه با مواردی از آزارجنسی کودکان به وسیله کشیشان را به خشونت نژادی علیه یهودیان تشبیه کرد. کشیش رانیئرو کانتالامسا در خطابه عید پاک از یکی از دوستان یهودی خود نقل قول کرد که انتقادهای گسترده علیه پاپ و کلیسای کاتولیک او را به یاد یهودی ستیزی میاندازد. این سخنان با انتقاد گسترده گروههای یهودی و قربانیان آزار جنسی کشیشان مواجه شد.
موج تجدیدنظرطلبی
در حالی که گروهی از این کارشناسان انگشت اتهام را به سوی واتیکان نشانه رفته و مدیریت ضعیف پاپ را منشأ این بحران میخوانند، گروه بزرگتری از نخبگان مسیحیت عامل این وضعیت را قوانین محدود کننده و ناکارآمد کاتولیسم میشمارند.شونبورن اسقف ارشد اتریش مینویسد: بررسی علل این رسواییها باید دربرگیرنده کشیشهای درحال آموزش هم باشد و همچنین طی آن باید مسئله تجرد میان کشیشها و مسئله تکامل شخصیت نیز شکل گیرد. این تحقیق تا حد بسیاری نیازمند صداقت از سوی کلیسا و جامعه است. البته شونبورن نخستین کسی نیست که میان تجرد و رسواییهای اخلاقی کشیشهای کلیسای کاتولیک ارتباط قائل شده است. پیشتر هانس کونگ رئیس بنیاد اخلاق جهانی چنین نظریهای را مطرح کرده بود.
هانس کونگ رئیس بنیاد اخلاق جهانی و متأله کاتولیک معتقد است که سوءاستفادههای جنسی کشیشهای کاتولیک آلمان، ایرلند و امریکا از کودکان ارتباط مستقیمی با مسئله تجرد میان شخصیت های دینی کلیسای کاتولیک دارد.وی تصریح میکند: رفتار کلیسا در رابطه با مسئله کنترل باروری بر خلاف موضع گیریهای انجام شده است. وی به نقل از عهد جدید گفت که مسیح و سنت پل مجرد بودند اما در این رابطه آزادی کامل را به تمام افراد ارائه کردهاند. سنت پل در نخستین نامه خود به قربانیان یادآور شده است که به علت مواردی در عدم رعایت مسائل اخلاقی مرد و زن باید با یکدیگر ازدواج کنند. پیتر و حواریون دیگر نیز ازدواج کرده بودند و اواخر قرن یازدهم با اعمال قانون تجرد شخصیت های دینی، هزاران نفر از کشیش ها اعتراض کردند.
وی استدلال کرد دو راه حل ساده برای مسئله اخلاقی کشیشها در کلیسا وجود دارد یکی فسخ قانون تجرد به عنوان ریشه تمام این شرها و دیگری پذیرش زنان به عنوان شخصیت های دینی کلیسای کاتولیک.
اما واقعیت این است که اسقف ها خود از این دو راه حل اطلاع دارند اما جرأت مطرح کردن آنرا ندارند. همچنان که رابرت زولتش اسقف اعظم فریبورگ و رئیس کنفرانس اسقف های آلمان ضمن آنکه سوءاستفادهها را بیدادگرانه دانسته اما ارتباط میان آنها و مسئله تجرد شخصیت های دینی کلیسا را نفی میکند.