گروه اجتماعی: پس از آنکه محمود احمدی نژاد در گرماگرم روزهای انتخابات سال 84 نارضایتی خود را از وضع دانشگاه آزاد اعلام کرد و قول داد که در صورت پیروزی در انتخابات، اساسنامه این دانشگاه را اصلاح کند، اکنون خبر از ابلاغ اساسنامهای جدید برای دانشگاه آزاد اسلامی از سوی رئیسجمهور میرسد. این اساسنامه که از حدود 40 ماه پیش اصلاح آن در دستور کار شورایعالی انقلاب فرهنگی قرار گرفته بود در 25 ماده به تصویب نهایی رسید و در جلسه 24 فروردین برای اجرا ابلاغ شد. حکایت پر فراز و نشیب دانشگاه آزاد در این 40 ماه و تغییرات معنادار این نهاد آموزشی پس از انتخابات دهم دلیل روشنی است بر تلاش رئیس جمهور در مقام رئیس شورایعالی انقلاب فرهنگی برای ایجاد نظمی نوین در دانشگاه آزاد و سر و سامان دادن به وضع آن. اما نگاهی به تحولات دانشگاه آزاد در چندماه اخیر حکایت از آن دارد که مسؤولان این نهاد آموزشی چندان با تغییر و تحول موافق نبودهاند و به همین دلیل سعی بر آن داشتهاند که با راهکارهای اغلب غیرقانونی و بعضا فرار به جلوهای عجیب و غریب خود را از این مهلکه نجات دهند.
وقف دانشگاه آزاد یکی از این ترفندها بود که با تیز هوشی شورایعالی انقلاب فرهنگی از یک سو و سازمان اوقاف از سوی دیگر نافرجام ماند. تغییر اساسنامه اگرچه از همان آغاز با مشکلات و جنجالهای زیادی همراه شد و برخی نیز در جریان اصولگرایی آن را نافرجام خواندند اما با پایان زمان در نظر گرفته شده برای دانشگاه آزاد موضوع بررسی اساسنامه در دستور کار شورایعالی انقلاب فرهنگی قرار گرفت که یکی از محورهای مهم آن موضوع ریاست در این دانشگاه بود. مادام العمر بودن ریاست این دانشگاه سوء تعبیرهایی را به همراه داشت که به نظر میرسد با اصلاح اساسنامه این معضل برای همیشه از دانشگاه آزاد و تیم مدیریتی آن حذف خواهد شد. به عبارت دیگر با ابلاغ اساسنامه جدید از سوی شورایعالی انقلاب فرهنگی، هیات امنای دانشگاه آزاد باید رئیس پیشنهادی خود را به این شورا معرفی کند تا شورا درباره آن تصمیمگیری نهایی را انجام دهد. براساس گزارشی که روز گذشته پایگاه اطلاعرسانی دولت منتشر کرد، اصلاح این اساسنامه بسیاری از بندهای آن را با تغییر همراه کرده است که بخشی از آن در زیر میآید: بنابر ماده یک اساسنامه اصلاحی دانشگاه آزاد اسلامی، در جهت تحقق اهداف مندرج در کلیات آییننامه تاسیس مؤسسات آموزش عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب چهل و یکمین جلسه شورایعالی انقلاب فرهنگی، دانشگاه آزاد اسلامی که از این پس در این اساسنامه به اختصار «دانشگاه» نامیده میشود، تاسیس میشود.
براساس ماده 2، دانشگاه یک مؤسسه آموزشی و پژوهشی با تابعیت ایرانی است که برای مدت نامحدود تاسیس میشود و مرکز آن در تهران است. تغییر این محل، با پیشنهاد هیات مؤسس موضوع ماده 8 این اساسنامه و تصویب 2 وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی امکانپذیر است. همچنین حدود فعالیت آموزشی و پژوهشی دانشگاه از حیث مقطع و رشته تحصیلی و از حیث ایجاد واحدهای وابسته، به تناسب رشته با توجه به مجوز شوراهای گسترش آموزش عالی وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تعیین میشود. براساس ماده 4 این اساسنامه دانشگاه از تاریخ صدور جواز تاسیس توسط شوراهای گسترش آموزش عالی وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسمیت مییابد و رئیس دانشگاه نماینده قانونی دانشگاه خواهد بود. همچنین دانشگاه مؤسسهای است عمومی و غیردولتی و اموال آن بهعنوان اموال عمومی محسوب میشود. هیچ یک از اعضای هیات مؤسس، هیات امنا، مدیران و دیگر ارکان و مسؤولان دانشگاه هیچگونه حق مالکیت و حق انتفاع شخصی از اموال مزبور را ندارند و اموال و منافع مزبور منحصراً با رعایت مفاد این اساسنامه و مقررات حاکم و با رعایت مصلحت دانشگاه، صرف هزینهها و پیشرفت و توسعه فعالیتهای دانشگاه خواهد شد. براساس ماده6، دانشگاه تابع همه ضوابط و مقررات مربوط به مؤسسات آموزش عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی و اصلاحات بعدی آن و حسب مورد مقررات وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خواهد بود.
ارکان دانشگاه
بنابر ماده 7 این اساسنامه، ارکان دانشگاه عبارتند از: هیات مؤسس، هیات امنا، رئیس دانشگاه و شورای دانشگاه. همچنین هیات مؤسس مرکب از 9 نفر شامل آقایان: اکبر هاشمی رفسنجانی، سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی، عبدالله جاسبی، علیاکبر ولایتی، حسن حبیبی، سیدحسن خمینی، محسن قمی و حمید میرزاده بوده و چنانچه اعضای هیات مؤسس به علل مختلف مانند فوت، استعفا، بیماری، برکناری، ناتوانی یا هر علت دیگر به 6 نفر کاهش یابد، هیات مؤسس باید افراد جایگزین به تعداد مورد نیاز را ظرف مدت 3 ماه برای عضویت در هیات مؤسس به شورایعالی انقلاب فرهنگی پیشنهاد کند. براساس تبصره ماده 8، چنانچه هر یک از اعضای هیات مؤسس در 3 جلسه متوالی یا 5 جلسه غیرمتوالی و بهطور غیرموجه شرکت نکنند مستعفی تلقی میشوند و طبق مفاد ماده فوق جایگزین آنها تعیین میشود. همچنین چنانچه هیات مؤسس طبق حکم قسمت اخیر ماده فوق و ظرف مدت 3 ماه افراد جایگزین را برای عضویت در هیات مؤسس به شورایعالی انقلاب فرهنگی پیشنهاد ندهد، شورا راساً اقدام به معرفی و تصویب افراد جایگزین خواهد کرد.
بنابر ماده 9 وظایف و اختیارات هیات مؤسس شامل کسب امتیاز تاسیس از وزارتخانههای علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دیگر مراجع ذیصلاح، معرفی اعضای پیشنهادی برای تکمیل هیات مؤسس طبق ماده 8 فوق و براساس اکثریت دوسوم آرای اعضای باقیمانده از هیات مؤسس، نظارت مستمر بر فعالیتهای دانشگاه در جهت نیل به اهداف تعیین شده موضوع ماده یک و ارائه گزارش سالانه از نظارت و بازرسی خود به شورایعالی انقلاب فرهنگی و تنظیم و تصویب آییننامه داخلی هیات مؤسس با رعایت مفاد این اساسنامه است. براساس ماده 10 اساسنامه اصلاحی اعضای هیات امنا عبارتند از 5 نفر از اعضای هیات علمی تمام وقت دانشگاهها در مرتبه دانشیاری یا بالاتر به پیشنهاد و تصویب شورایعالی انقلاب فرهنگی، 4 نفر از اعضای هیات مؤسس که حتماً یک نفر از آنها روحانی باشد، وزرای علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا نمایندگان آنها، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها یا معاون وی و رئیس دانشگاه (دبیر هیات امنا). براساس تبصره ماده 10، مدت عضویت هیات امنا 4 سال بوده و در نخستین جلسه از بین اعضا یک نفر به ریاست هیات انتخاب میشود، همچنین احکام اعضای هیات امنا با امضای رئیس هیات مؤسس صادر خواهد شد.
وظایف و اختیارات هیأت امنا
بنابر ماده 12وظایف و اختیارات هیات امنا شامل تصویب سازمان و تشکیلات دانشگاه و آییننامههای مالی و اداری که از طرف رئیس دانشگاه پیشنهاد میشود، تصویب بودجه دانشگاه و پیشنهاد طرحهای توسعه آن به 2 وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تعیین خزانهدار دانشگاه و همچنین تعیین اشخاصی که حق گشایش حسابهای بانکی به نام دانشگاه و حق برداشت از حسابهای آن را دارند و تعیین حسابرس برای دانشگاه، تایید و تصویب حسابها و ترازنامه سالانه دانشگاه با توجه به گزارش حسابرسی و سپس تقدیم گزارش به وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. همچنین براساس همین ماده پیشنهاد رئیس دانشگاه به شورایعالی انقلاب فرهنگی و صدور حکم توسط رئیس هیات امنا پس از تصویب توسط شورایعالی انقلاب فرهنگی، عزل رئیس دانشگاه، جلب کمکهای مالی و امکانات، تصویب مقررات مربوط به اعضای هیات علمی و کارکنان اداری دانشگاه و تعرفه حقوق و دستمزد و مزایا، پیشنهاد هر نوع تاسیس، توسعه یا انحلال واحدهای دانشگاه به وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تنظیم آییننامه مالی و معاملاتی و ارائه آن به وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع ماده 15 کلیات آییننامه تاسیس مؤسسات آموزش عالی غیردولتی غیرانتفاعی جزو وظایف و اختیارات هیات امنا قرار میگیرد.
براساس ماده12، از دیگر وظایف و اختیارات هیات امنا، پیشنهاد میزان شهریه دانشجویان و آییننامه چگونگی دریافت آن جهت تصویب حسب مورد به وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تنظیم و تصویب آییننامه داخلی هیات امنا، تصویب اخذ وام، تعیین نحوه اداره واحدهای تولیدی دانشگاه، تصویب آییننامه تشکیل شورای دانشگاه و تصویب ظرفیت پذیرش دانشجویان که از طرف رئیس دانشگاه پیشنهاد میشود، است. همچنین براساس بند «ی» ماده12 انتخاب رئیس واحدهای مراکز استان و واحدهایی که دارای 5 هزار دانشجو به بالا هستند به پیشنهاد رئیس دانشگاه و همچنین تایید هیات امنا و تصویب شورایعالی انقلاب فرهنگی خواهد بود. همچنین انتخاب رؤسای دیگر واحدها به پیشنهاد رئیس دانشگاه و تایید هیات امنا و حسب مورد تصویب وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خواهد بود. صدور حکم برای مدت 4 سال توسط رئیس دانشگاه انجام میشود. در تبصره یک ماده 12 آمده است:هر نوع توسعه، ایجاد رشته جدید، ایجاد ظرفیت و دیگر موارد مربوط با پیشنهاد هیات امنا و طبق ماده 3 این اساسنامه با تایید وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است.
همچنین هیات امنا در انجام وظایف خود، مقررات و ضوابط قانونی کشور و بویژه مصوبات شورایعالی انقلاب فرهنگی را رعایت خواهد کرد. براساس ماده 13 اساسنامه اصلاحی، اداره امور دانشگاه با رئیس دانشگاه است که به پیشنهاد هیات امنا و تایید شورایعالی انقلاب فرهنگی و حکم رئیس هیات امنا برای مدت 4 سال منصوب میشود. بنابر تبصره یک این ماده پذیرش استعفا یا عزل رئیس دانشگاه پس از تصویب هیات امنا با حکم رئیس هیات امنا خواهد بود. همچنین در صورتی که بیش از دوسوم اعضای شورایعالی انقلاب فرهنگی، قائل به فقدان صلاحیت رئیس دانشگاه باشند، هیات امنا مکلف به عزل وی و معرفی فرد جایگزین است.
وظایف و اختیارات رئیس دانشگاه
براساس ماده 14 وظایف و اختیارات رئیس دانشگاه شامل اجرای مفاد اساسنامه، مقررات و ضوابط و سیاستهای شورایعالی انقلاب فرهنگی و مقررات و آییننامههای مصوب وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نظارت بر حسن اجرای همه امور دانشگاه و ایجاد هماهنگی میان مسؤولان آموزشی و پژوهشی و دانشجویی و دیگر واحدهای تحت مدیریت و ارسال گزارش سالانه به وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و شورایعالی انقلاب فرهنگی، شرکت در جلسات هیات امنا به عنوان دبیر، نصب و عزل رؤسای واحدها و مسؤولانی که مستقیما زیر نظر رئیس دانشگاه انجام وظیفه میکنند، تهیه و تنظیم بودجه سالانه دانشگاه و واحدهای تابعه و ارائه آن به هیات امنا برای تصویب، ارائه پیشنهادهای مربوط به تاسیس، توسعه، انحلال و ادغام واحدها و مؤسسات تابعه به هیات امنا، تهیه و تنظیم سازمان و تشکیلات دانشگاه و آییننامههای مربوط و ارائه آن بههیات امنا برای تصویب و ایجاد هماهنگی لازم در بهرهوری از امکانات علمی، آموزشی، پژوهشی و فنی و جذب نیروهای مورد نیاز برای نیل به اهداف دانشگاه است. بنابر ماده 21 وظایف و اختیارات هیات مؤسس و هیات امنا دانشگاه قائم به شخص است و قابل واگذاری به دیگری نیست.
همچنین در همه موارد مندرج در این اساسنامه که هر یک از ارکان دانشگاه موظف به ارائه گزارش به شورایعالی انقلاب فرهنگی و وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هستند، گزارش مزبور باید در چارچوب محورها و موضوعات مورد نظر شورایعالی و 2 وزارتخانه مزبور ارائه شود. براساس ماده23 انحلال دانشگاه به پیشنهاد دوسوم اعضای هیات مؤسس و تصویب شورایعالی انقلاب فرهنگی امکانپذیر خواهد بود. پس از تصویب انحلال دانشگاه، هیات تسویهای مرکب از 9 نفر (2 نفر به انتخاب هیات مؤسس و 2 نفر نماینده وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و 5 نفر نماینده شورایعالی انقلاب فرهنگی) با رعایت مقررات قانونی امر تسویه را برعهده خواهند داشت. همچنین طبق ماده24 هرگونه تغییر و اصلاح این اساسنامه مطابق 2 راهکار ذکر شده در این ماده صورت میپذیرد. براساس راهکار اول بنا به پیشنهاد هر یک از هیاتهای مؤسس و امنای دانشگاه و حسب مورد تایید شورای گسترش آموزش عالی وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و تصویب شورایعالی انقلاب فرهنگی و براساس راهکار دوم یعنی بنا به پیشنهاد و تصویب شورایعالی انقلاب فرهنگی هرگونه تغییر و اصلاح این اساسنامه صورت خواهد گرفت.