پروفسور حمید مولانا
در موضوع فناوری انرژی هسته ای چرا ایران برنده است؟ پاسخ به این سؤال را می توان به خوبی در مسافرت این هفته دکتر احمدی نژاد رئیس جمهور ایران به نیویورک برای حضور در اجلاس بازنگری معاهده عدم اشاعه تسلیحات اتمی (ان.پی.تی)، و در مصاحبه ها و پیشنهادات او در این مورد مشاهده کرد.
جهان امروز و دنیای روابط بین الملل با جهان قرن نوزدهم و دنیای روابط بین الملل عهد بیسمارک (آلمانی) و لرد کروزون(انگلیسی) که همه چیز پشت پرده و توسط چند کشور استعمارکننده صورت می گرفت تفاوت فاحشی دارد. امروز وقتی دکتر احمدی نژاد پشت تریبون سازمان ملل متحد قرار می گیرد، مخاطبان او تنها نمایندگان حاضر در جلسه نیستند، بلکه بالاتر از همه میلیون ها مردمی هستند (از نخبگان گرفته تا عامه) که از فرهنگ ها و نژادها و ادیان مختلف به سخنان او گوش می دهند و خود بدون اینکه رسانه ها بتوانند آن را مخدوش کنند، درباره آن قضاوت می کنند. مردم دنیا به چشم خود می بینند که چگونه برخی هیئت ها که تحمل شنیدن سخنان دیگران را ندارند در میان صحبت رئیس جمهور ایران جلسه را ترک می کنند. مگر سازمان ملل متحد برای این تأسیس نشد که نمایندگان کشورها بتوانند عقاید و نظرات خود را، هرچند هم که برای دیگران ناگوار باشد، در این نشست ارائه دهند؟ چرا عده ای از ارائه گفتمان و منطق وحشت دارند؟ مگر این نیست که تنها در قالب گفت وگوی بین رقبا حقیقت پدیدار می شود؟
دکتر احمدی نژاد در نطق این هفته خود در سازمان ملل به تاریخ و تمدن بزرگ ایران اشاره کرد و به مخاطبان خود یادآوری کرد که «ملت بزرگ ایران، برای پیشرفت خود به بمب اتم نیاز ندارد و آن را مایه عزت و افتخار نمی شناسد.» نمایندگان چند کشور غربی که در این اجلاس حضور داشتند شاید چندان با گفتار و نام بزرگانی چون فردوسی، حافظ، سنائی، ابوسینا و سعدی آشنائی نداشته باشند،ولی نام و گفته های بزرگان خود را به خوبی باید بدانند. در سایه این گفته ویلیام شکسپیر (شاعر معروف انگلیسی) که جهان صحنه ای است که در آن همه انسان ها بازیگرند، یکی از نیرومندترین قدردانی ها نسبت به سودمندی مکان های ارتباطات بین الملل مانند (اجلاس این هفته سازمان ملل متحد) آرمیده است. سازمان ملل متحد با همه کم و کاستی هایش و بسیاری دیگر از نهادها و سازمان های غیردولتی و بین دولتی به مثابه سالن نمایشی است که در آن بازیگران ملی ممکن است نقش های خود را در سطح جهانی به نمایش گذارند و ناکامی ها و دغدغه و نارضایتی های خود را منتقل کنند که اگر مجال بروز و ظهور نمی داشتند، ممکن بود اینگونه گفتمان ها به خشونت می گرائید.
حال اگر کسانی گفت وگو را دوست ندارند و به جای گوش دادن به عقیده دیگران سالن را به اعتراض ترک می کنند درحقیقت خود را در معرض آزمایش تمدن گفت وگوها قرار می دهند.
و اما درباره بحث این اجلاس سازمان ملل درباره بازنگری معاهده عدم اشاعه تسلیحات هسته ای و پیشنهاداتی که رئیس جمهور ایران ارائه داده است، اسناد بسیار روشن است و کسی لازم نیست که فیزیکدان و حقوقدان باشد تا آنها را درک کند و زیبائی بیان مستقیم آن پشت میکروفون سازمان ملل برای میلیون ها نفر در دنیا در همین جاست.
به طور خلاصه، معاهده ان. پی.تی که ایران یکی از امضاکنندگان آن است با سه موضوع اساسی سروکار دارد: یکی جلوگیری از اشاعه تسلیحات اتمی (ماده 2)، دومی، استفاده صلح آمیز از فناوری هسته ای به عنوان حق مسلم هر کشور امضاکننده (ماده 4) و سومی خلع سلاح اتمی توسط دارندگان آن به طوری که روزی دنیا عاری از کلاهک های بمب اتمی و تسلیحات کشتار جمعی از این نوع باشد. ولی حقیقت این است که چند دهه که از امضای این معاهده می گذرد، هیچ یک از این سه موضوع عملی نشده است. تسلیحات اتمی که روزی منحصر به آمریکا و روسیه و انگلیس و فرانسه بود امروز رژیم صهیونیستی و کشورهای چین، هند، پاکستان و کره شمالی از آن برخوردارند. از خلع سلاح اتمی نیز صحبتی نیست و کیفیت و کمیت آنها نیز افزایش یافته است؛ و اکنون هم که ایران برای استفاده صلح آمیز از این فناوری فعالیت می کند با مخالفت دارندگان بمب اتمی مواجه می شود.
پیشنهادات ایران به اجلاس بازنگری این معاهده در هر سه حوزه فوق است.
موضع ایران و اکثر کشورهای دنیا این است که این معاهده عادلانه نیست و باید تغییرات اساسی در آن صورت گیرد و برای این منظور اکنون یک مطالبه بسیار جدی در دنیا ایجاد شده است. یکی از پیشنهادات ایران که مورد تأیید بسیاری از کشورها قرار خواهد گرفت این است که برای خلع سلاح اتمی قدرت ضرب الاجل و مدت زمانی لازم است. استفاده از سلاح های هسته ای به عنوان ابزار بازدارندگی، قدرت، و تهدید دیگران نیز مورد قبول ایران نیست. زیرا بازدارندگی مستلزم داشتن دست برتر و بالاتر در کیفیت و کمیت سلاح های اتمی است. استفاده ابزاری و یک جانبه از شورای امنیت و آژانس بین المللی انرژی اتمی، اعمال معیارهای چندگانه از دغدغه های دیگر ایران و بسیاری از کشورهای غیرمتعهد دنیاست.
از دیدگاه ایران، بمب هسته ای عامل ثبات، صلح و امنیت نیست. برعکس کاربرد تسلیحات هسته ای نابود کردن محیط زیست است. بنابراین، این نوع سلاح نه تنها افتخارآمیز نیست بلکه شرم آور است. شرم آورتر از آن به کار بردن آن است. همان طوری که رئیس جمهور ایران در نطق خود پرسید: آیا دادن اختیار در موضوع خلع سلاح به دارندگان آن صحیح است؟ ایران پیشنهاد می کند که یک گروه بین المللی به اجرای ماده 6 که همان خلع سلاح و انهدام تسلیحات اتمی است رسیدگی کند. جالب است بدانید که موضوع خلع سلاح اتمی پس از فروپاشی شوروی توسط سازمان ملل و کشورهای مختلف به فراموشی سپرده شده بود. امروز این ایران است که رهبری رسیدگی به این موضوع را به دوش گرفته است.
دکترین ایران در مورد فناوری هسته ای این است که «انرژی هسته ای برای همه و سلاح هسته ای برای هیچ کس.» بدین ترتیب ایران یک معنا و یک تعریف جدیدی را از سخت افزارها و نرم افزارهای فناوری هسته ای به دنیا ارائه می دهد. دقیقا در اینجا است که گفتمان و سیاستگذاری ایران در حوزه انرژی هسته ای یک الگو شده است و نه تهدید.