تاریخ انتشار : ۱۷ تير ۱۳۸۹ - ۰۸:۰۴  ، 
شناسه خبر : ۱۴۷۸۴۷
اشاره: مرکز تحقیقات «الزیتونه» در مقاله ای به قلم «عریب الرنتاوی»، مدیر مرکز تحقیقات سیاسی قدس در عمان به بررسی اقدامات مصر در احداث دیوار فولادی در مرزهایش با غزه پرداخته که بازتاب های احداث این دیوار ابعاد مختلف را شامل می شود. به اعتقاد وی، فشارهای دوجانبه ای که قاهره از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی متحمل می شود، به مرور زمان به عامل شکل دهنده سیاست خارجی مصر تبدیل شده است.

الرنتاوی، مدیر مرکز تحقیقات سیاسی قدس در عمان می نویسد:
به نظر می رسد رژیم مصر در احداث دیوار فولادی با وجود اعتراض های داخلی و خارجی و مشکلاتی که برای 5/1 میلیون فلسطینی تحت محاصره در نوارغزه ایجاد می کند، مصمم است.
فشارهای آمریکایی- صهیونیستی نقش مهمی در ساخت این دیوار بازی می کنند، این در حالی است که خشم و غضب رژیم مصر از حاکمیت حماس بر نوارغزه که نماد حاکمیت یک جنبش اسلامگرا و ادامه فعالیت «اخوان المسلمین» مصر در فلسطین است، مقامات این کشور را به ادامه و تشدید فشار بر این جنبش برای واداشتن آن به همراهی و همگامی با خط مشی و سیاست های مصر یا کناره گیری از مشارکت در قدرت وامی دارد.
الرنتاوی معتقد است که با این که احداث دیوار مشکلات بسیاری را برای ساکنان غزه ایجاد خواهد کرد اما انتظار نمی رود این مشکلات تاثیری بر روند تصمیم گیری های حماس داشته باشند و چه بسا این مشکلات چهره کریه و زشت رژیم مصر را بیش از پیش برای ملت مصر و فلسطینی ها و جهان عرب و اسلام و حامیان ملت فلسطین نمایان سازد.
این کارشناس سیاسی در ادامه می نویسد: روزنامه «هآرتص» اولین روزنامه ای بود که خبر احداث دیوار فولادی توسط مصر را منتشر کرد. این روزنامه نوشت که دیوار در امتداد مرزهای مصر با نوارغزه احداث خواهد شد تا رفت و آمد ساکنان نوارغزه به مصر و تردد آنها در تونل ها را غیرممکن کند و در توصیف دیوار فولادی نوشت که این دیوار متشکل از ورق های محکم و غیرقابل نفوذ فولادی است و مقاومت و بازدارندگی آن بارها مورد آزمایش قرار گرفته و پس از ساخت در آمریکا از دریا به مصر منتقل خواهد شد.
تامین هزینه ساخت دیوار فولادی بوسیله آمریکا
«کارین ابوزید» نماینده آژانس امداد و کاریابی آوارگان فلسطینی (آنروا) این دیوار را مستحکم تر از «خط بارلیف» توصیف کرد و توضیح داد که هزینه ساخت این دیوار را واشنگتن برعهده گرفته و بسیار متأسف است که کشوری چون مصر در اجرای چنین سناریویی مشارکت دارد.
مدیر مرکز تحقیقات سیاسی قدس در عمان در ادامه مقاله خود می نویسد: مصر در برابر اخبار منتشره پیرامون ویژگی های دیوار و عملکردها و تامین بودجه و اهداف مورد انتظار سه واکنش از خود نشان داد:
الف: سکوت مطلق؛ مقامات مصری در ابتدا در برابر واکنش های بین المللی سکوت کردند و در برخی موارد حتی منکر اتخاذ چنین تصمیمی توسط دولت مصر شدند و مسئله را به طور کامل نفی کردند.
ب: در مرحله بعد و پس از این که رسانه های مختلف جهان تصاویر و اخبار مشروح و مفصلی از روند ساخت و احداث دیوار منتشر کردند، دولت مصر مجبور شد لب به سخن بگشاید و در ابتدا تلاش کرد از اهمیت این دیوار بکاهد و احداث آن را به عملیات های مسلحانه بر سر مرزهایش با نوار غزه و تقویت امنیت ملی مصر با انگیزه های مصری و حمایت های مصری مرتبط سازد و منکر هرگونه هماهنگی و همکاری با رژیم صهیونیستی و آمریکا در این زمینه شد.
ج: اتخاذ موضع حمله و هجوم چند سویه با ادات و وسایل مختلف علیه نیروها و طرف هایی که به موضع مصر در برابر احداث دیوار انتقاد کرده یا خواهان توقف ساخت و احداث این دیوار شده بودند ، در این چارچوب حملات پیشگیرانه مصر بر موارد ذیل تاکید داشت :
1- کاهش اهمیت دیوار فولادی و تلاش جهت تحریف افکار عمومی جهان از ساخت دیوار فولادی به سوی احداث زیرساخت ها یا ساختار هایی زیربنایی مصری بر سر مرزهای این کشور با نوار غزه تا با مسکوت نگه داشتن موضوع از انتشار اخبار مربوط به آن در رسانه ها ممانعت به عمل آورد.
2- تلاش برای بی ارتباط جلوه دادن احداث این ساختارهای زیربنایی و عملکردها و اهدافشان با محاسبات امنیتی رژیم صهیونیستی.
3- تأکید چندین باره بر این امر که اقدامات مصر درچارچوب مرزها و درون اراضی این کشور و حق «حاکمیت» مصر بر مرزها و «حفظ امنیت ملی» خود صورت می گیرد و در این باره نیازی به در نظر گرفتن شرایط و اوضاع و احوال نوار غزه و بسته بودن مرزها و تونل های آن نیست.
4- تلاش جهت مرتبط ساختن احداث دیوار با ادعاهای قاهره در زمینه «تقویت» مرزها و امنیت ملی مصر از یک سو و جلوگیری از وقوع عملیات های تروریستی که مراکز سیاحتی و گردشگری این کشور را به ویژه در «شرم الشیخ» و «طابا» و «دهب» هدف قرار می دهند از سوی دیگر؛ بی آن که دلیلی قاطع مبنی بر انجام و اجرای آن عملیات ها از جانب نوار غزه وجود داشته باشد.
5- تحریک «ملی گرایی مصری» جهت مقابله و رویارویی با فلسطینی ها به طور عام و جنبش حماس به طور خاص، به طوری که برخی از رسانه های وابسته به دولت اخباری مبنی بر هدف گیری امنیت و حرمت و حاکمیت و امنیت مصر به واسطه فلسطینی های نوار غزه منتشر کردند.
6- به خدمت گرفتن عوامل مذهبی و ایدئولوژیک رژیم؛ در این زمینه دولت مصر تلاش کرد از «الازهر» کمک بگیرد تا فتاوایی از جانب مفتیان مبنی بر مجاز بودن ساخت دیوار بگیرد.
الرنتاوی با اشاره به واکنش های تند و انتقادآلود داخلی و خارجی در برابر احداث دیوار فولادی می نویسد: این فشارها و اعتراض های داخلی و خارجی نتوانست رژیم مصر را از تصمیم خود منصرف کند یا موجب تجدید نظر این کشور در احداث آن شود، بلکه برعکس «حسنی مبارک» رئیس جمهور مصر شخصا متعهد شد براحداث دیوار نظارت کند و تصمیم گرفت خود وارد عرصه مبارزه تبلیغاتی و سیاسی با جنبش حماس و هم پیمانان و طرفداران آن شود. به همین منظور گاهی از لحن تند و تهدیدآمیز و گاهی از لحن آرام و نرم استفاده کرد، همین امر این سؤال را در ذهن کارشناسان امر مطرح ساخت که چرا رژیم مصر تا این اندازه بر احداث این دیوار تأکید می کند.
مصر پیشقدم در خدمت به آمریکا و رژیم صهیونیستی
الرنتاوی معتقد است، تحلیلگران و کارشناسان جهان این موضع گیری مصر را به نقشی ارجاع می دهند که این کشور در عملیات «سرب گداخته» بازی کرد و موجب توقف این عملیات علیه نوار غزه شد و همه می دانند، رژیم صهیونیستی شرط اساسی توقف عملیات را ضمانت های آمریکایی، اروپایی و مصری مبنی بر نظارت بیش از پیش بر خطوطی که به ادعای آنها سلاح و تجهیزات جنگی و موشک از آن طریق وارد نوار غزه می شود. در همین راستا آمریکا و فرانسه و برخی از کشورهای اروپایی متعهد شدند نظارت های خود را بر گذرگاه های آبی بحرین و دریای مدیترانه و سرخ دو چندان کنند و از مصر نیز خواستند تا نظارت و کنترل بر مرزهای زمینی اش با غزه را تشدید کند و در این میان واشنگتن و پاریس ملزم به ارائه کمک به قاهره شدند تا مصر اقدامات خود را در نظارت بر تردد در تونل ها و مرزهایش با نوار غزه و کنترل مناطق دریایی همجوار با سواحل فلسطینی را تشدید کند.
الرنتاوی تاکید می کند با این که قاهره جایی در موافقتنامه امنیتی آمریکا- رژیم صهیونیستی نداشت و نه آمریکا و نه رژیم صهیونیستی تمایل نداشتند اتخاذ ترتیبات امنیتی در خاک مصرصورت گیرد، اما این کشور خود را پیشقدم اجرای این ترتیبات کرد و خاک سرزمین خود را در اختیار آمریکا و رژیم صهیونیستی قرارداد تا در خدمت نظریه توسعه طلبانه امنیتی رژیم صهیونیستی قرار گیرد و این موضوعی است که مقامات رژیم صهیونیستی بارها بر آن تاکید داشته و عنوان می کردند «اقدامات مصر بزرگترین خدمت را به امنیت اسرائیل می کند.»
در ادامه مقاله عریب الرنتاوی که مرکز تحقیقات الزیتونه آنرا منتشر کرده می خوانیم: احداث دیوار با این که طرف های فلسطینی و از جمله حماس را در فشار و تنگنا قرار خواهد داد و عامل اصلی این بحران رژیم مصر است، اما همین امر خشم و غضب مصری ها و فلسطینی ها و افکار عمومی جهان را به دنبال خواهد داشت که افزون بر بروز بحران های داخلی در مصر به وجهه و جایگاه بین المللی این کشور نیز ضربه وارد خواهد کرد و در این میان حماس بی شک از شرایط پیش آمده به نفع خود بهره برداری خواهد کرد.
مدیر مرکز تحقیقات سیاسی قدس در عمان در ادامه به بررسی مشروح دیدگاه استراتژیست ها و کارشناسان درباره اتخاذ این تصمیم به واسطه مصر می پردازد: استراتژیست ها و کارشناسان و تحلیلگران اتخاذ این موضع از جانب مصر را به عوامل و دلایل چندی ارجاع می دهند که می توان آن را به عوامل و دلایل کوتاه مدت و بلندمدت تقسیم کرد:
1- عوامل بلندمدت از جمله:
 فشارهای دوجانبه ای که قاهره از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی متحمل می شود به مرور زمان این فشارها به عامل شکل دهنده سیاست خارجی مصر تبدیل شده و قید و بندهایی امنیتی- نظامی و سیاسی بر دست و پای رژیم مصر نهاده اند، افزون بر این که سیاست خارجی مصر به سوی استراتژی آمریکا در منطقه گرایش دارد.
 عامل دوم را باید در سیاست داخلی مصر و به ویژه در احتکار قدرت به واسطه «حسنی مبارک» و رابطه آن با جنبش های اسلامی جستجو کرد. در مورد احتکار قدرت رژیم مصر تلاش می کند، پشتوانه ادامه حاکمیت خود را حمایت های آمریکایی و صهیونیستی قرار دهد و در زمینه جنبش های اسلامی نیز مصر در هراس است مبادا نفوذ حماس به کشور مصر هم کشیده شود، چون حماس را ادامه و استمرار جنبش «اخوان المسلمین» تلقی می کند، به همین دلیل معتقد است باید پیش روی فعالیت هر دو جنبش موانعی ایجاد کرد تا مبادا به قدرت رسیدن حماس در غزه موجب گسترش نفوذ اخوان المسلمین در مصر شود و این جنبش را وارد عرصه سیاسی کند.
2- عوامل کوتاه‌مدت یا مستقیم
الرنتاوی معتقد است که در این چارچوب رژیم مصر تلاش دارد اهداف تاکتیکی ذیل را محقق کند:
- برچیدن حاکمیت حماس در نوار غزه و تغییر افکار عمومی فلسطینی ها علیه حکومت آن و توطئه برای براندازی حاکمیت حماس یا به تسلیم واداشتن آن به بهانه ناکامی و عدم توانایی در حکومتداری.
- از بین بردن حمایت های تسلیحاتی، مالی و خارجی حماس و در تنگنا و فشار قراردادن آن، چون دولتی که سه هفته با رژیم صهیونیستی جنگ سختی داشته جهت آماده نگهداشتن خود نیازمند تجدید قوا است که این تجدید قوا توسط تونل ها صورت می گیرد.
- واداشتن حماس به پذیرفتن مواضع و دیدگاه های مصر در زمینه سازش، قاهره که اخیرا دریافته بود در سال های گذشته چه جایگاهی در میان کشورهای عربی داشته است، تلاش کرد با حل قضیه فلسطینی و واداشتن حماس به تبعیت از مواضع و دیدگاه هایش جایگاه گذشته خود را در میان جهان عرب بازیابد.
- مجازات حماس به دلیل عدم پذیرش و امضای برگه سازش به ویژه آن که برخی از طرف های فلسطینی نیز همراهی هایی با رژیم مصر دراین زمینه داشتند و این خشم وغضب رژیم مصر از حماس را دوچندان می کرد.
- خشم قاهره از تمایل حماس به پذیرش میانجیگری آلمان به جای مصر برای انعقاد قرارداد آزادی سرباز «گیلاد شالیت» که رژیم مصر این اقدام حماس را دهن کجی به نقش خود در حل این بحران تلقی می کرد.
احداث دیوار فولادی از بعد انسانی و بشردوستانه تبعات سنگینی برای مردم غزه دارد
الرنتاوی تاکید می کند که سناریویی که اکنون در حال اجراست ادامه روند ساخت دیوار است و به نظر نمی رسد رژیم مصر از تصمیم خود دراین زمینه صرف نظر کند و حتی انتظار می رود روند ساخت دیوار را سرعت بیشتری ببخشد و مقوله های گذشته از جمله حفظ حاکمیت ارضی و تحکیم و تقویت امنیت ملی مصر را دستاویزی برای توجیه عملکردهایش قرار دهد.
الرنتاوی تبعات احداث دیوار را در دو بخش ملاحظه می کند:
1- فشار بر جنبش حماس
دراین شک نیست که تکمیل احداث دیوار تبعات سنگینی بر جنبش حماس وحکومتش در نوار غزه و ساکنان غزه دارد.
در بعد امنیتی- نظامی این دیوار کارکردی بسان «دیوار حائل» دارد که در کرانه باختری احداث وبنا به ادعای رژیم صهیونیستی موجب کاهش عملیات های شهادت طلبانه و تضعیف قدرت گردان های مقاومت جهت قاچاق سلاح و ورود مبارزان به درون خط سبز شد.
در بعد انسانی و بشردوستانه ساخت دیوار مشکلات ساکنان غزه را دوصدچندان خواهدکرد و محاصره نوار غزه را از پنج جهت تکمیل خواهدکرد و بدین وسیله نوار غزه از تأمین بسیاری از نیازها و مایحتاج زندگی اش بازخواهدماند، به ویژه اگر درنظر داشته باشیم نوار غزه 60 درصد نیازمندی های غذایی و درمانی خود را از طریق تونل ها و ارتباط آنها با مصر تامین می کند.
نویسنده معتقد است که در بعد سیاسی انتظار می رود اتمام احداث دیوار تاثیر مستقیمی برآغاز دور جدید تلاش های سیاسی و دیپلماتیک جهت آغاز مجدد روند سازش و امضای قرارداد آزادی شالیت و گشودن گذرگاهها با ایفای نقش مصر و طرف های عربی و بین المللی بگذارد و شاید بدین وسیله اتمام احداث دیوار بر دیدگاههای حماس تاثیر بگذارد و این جنبش را وادار به تسلیم کند.
2- فشار پیشگیرانه علیه مصر
دراین زمینه الرنتاوی با این که معتقد است که احداث دیوار طرف های فلسطینی و از جمله حماس را در فشار و تنگنا قرار خواهد داد و عامل اصلی این بحران رژیم مصر است اما همین امر خشم و غضب مصری ها و فلسطینی ها و افکار عمومی جهان را به دنبال خواهدداشت که افزون بر بروز بحران های داخلی در مصر به وجهه و جایگاه بین المللی این کشور نیز ضربه وارد خواهدکرد و دراین میان حماس بی شک از شرایط پیش آمده به نفع خود بهره برداری خواهدکرد.
الرنتاوی تاکید می کند: ساخت دیوار تشکیلات خودگردان را نیز به چالش خواهد کشاند. چرا که تشکیلات خودگردان را در بحران به بن بست رسیدن روند صلح و از بین رفتن گزینه مذاکرات و از سرگیری شهرک سازی و رد راه حل تاسیس دو کشور توسط رژیم صهیونیستی گرفتار خواهد دید.و سرانجام مدیر مرکز تحقیقات سیاسی قدس معتقد است که این ناکامی ها گریبانگیر واشنگتن نیز خواهدشد به ویژه آن که رئیس جمهور آن به دنبال یافتن راه حلی برای قضیه فلسطین است. اینجاست که برای اوباما راهی جز عذرخواهی به دلیل ناکامی در طرح ها و نادرستی پیش بینی هایش باقی نمی ماند و تلاش های «جرج میچل» برای ایجاد اعتماد متقابل به وقوع فاجعه انسانی در نوار غزه منتهی خواهدشد و همین آمریکا را وادار خواهدکرد، برای حفظ وجهه بین المللی خود به دنبال یافتن راهکاری جدید باشد تا خود را از این بحران نجات دهد.