مجتبی قائمیمهر
پنجاه و یک سال پیش در 18 آوریل 1955 کنفرانس باندونگ توسط احمد سوکارنو، رئیسجمهور وقت اندونزی افتتاح شد.
این کنفرانس که با اهداف خودباوری، استعمارزدایی، مبارزه با امپریالیسم، برقراری مناسبات اقتصادی آزاد و کمک به عدالت و صلح تشکیل شده بود، با بیانیهای 10 مادهای که 5 بند آن به اصول نهرو معروف شد. به کار خود پایان داد تا مولود تشکلی بزرگ با نام جنبش غیرمتعهدها در شرایطی شود که جهان در تلاطم جنگ سرد دو قطب شرق و غرب به سر میبرد. در سال 1979 جنبش مذکور در کنفرانس هاوانای خود بیانیه باندونگ را با افزون «کمک، تامین و تضمین مبارزات دیگر کشورهای غیرعضو علیه امپریالیسم، استعمار، آپارتاید، نژادپرستی، صهیونیسم و بقیه اشکال تعرض و تجاوز» تکمیل کرد. اما پایان جنگ سرد در کنار تغییرات عمده بینالمللی و دگرگونی کارکرد مجامع بینالمللی و منطقهای، افول فعالیتهای این جنبش را نیز در برگرفت و فترت سیاسی آن آغاز شد اما با آغاز سیاست یکجانبهگرایی آمریکا که به بهانه 11 سپتامبر عملیاتی شده بود و روند جهانی شدن، ضرورت تشدید فعالیتهای این جنبش که با 116 عضو، بزرگترین تشکل جهان بعد از سازمان ملل است را فراهم ساخت. نشست وزرای خارجه کشورهای عضو که روز گذشته با صدور بیانیه پایانی و یک بیانیه در حمایت از حقوق هستهای جمهوری اسلامی ایران به کار خود پایان داد در حقیقت علاوه بر تاکید حضور فعالتر این جنبش در معادلات سیاسی جهان کنونی، درک این ضرورت بود که باید جنبش به گونهای تقویت شود که علاوه بر کارآیی در سازمان ملل، مانعی بر سر راه قدرتهایی باشد که در صدد استفاده ابزاری از نهادهای مهم این سازمان در جهت اهداف سیاست خارجی خود هستند و چالشهای فراوانی را بر نظام بینالمللی تحمیل کردهاند.
جنبش غیرمتعهدها با صدور بیانیه حمایت از پرونده هستهای ایران در واقع بر سیاست خود مبنی بر ضرورت برخورداری از علوم و فناوری برای رسیدن به اهداف توسعه در کشورهای عضو تاکید و اصرار ورزید تا آغاز نقشپذیری خود را اعلام کند. توجه جدی به چالشهای عمدهای همچون صلح، امنیت جهانی، مقابله با تروریسم و جنایات سازمانیافته که همگی در چارچوب اهداف اولیه این جنبش است، اگر دیگر مسائلی است که باید در دستور کار این جنبش باشد زیرا امروز جهان بیش از هر زمان نیازمند عدالت، صلح و مبارزه واقعی با جنایات است. غیرمتعهدها باید با حضوری شفاف و با ارائه راهکارهای مناسب، ضمن اعلام حضور تاثیرگذار خود مانع موجسواری قدرتهای سلطهگر باشند. نشست وزیران خارجه در مالزی که به بررسی دستور کار اجلاس مقامهای ارشد جنبش برای فراهم ساختن مقدمات اجلاس چهاردهمین سران در هاوانا که شهریور امسال برگزار میشود، اختصاص داشت بر این نکته تاکید کرد که در شرایط کنونی جهان، تقویت و ایجاد هماهنگی بیشتر در سازوکارهای موجود جنبش غیرمتعهدها ضروری مینماید؛ یعنی این که باید جنبش غیرمتعهدها مجددا احیاء شود.