احمد عزیزى / دستیار ارشد و معاون سابق وزیر امور خارجه
شک نیست که پیروزى قاطع حماس در انتخابات اخیر پارلمان فلسطینى یک پیروزى براى ایران و همه ملت هاى اسلامى است که سرخورده از مشى و عمل حکومت خودگردان، دل به صلابت انقلابى میراث داران شیخ احمد یاسین بسته اند. راى دهندگان فلسطینى به این دلیل روى به حماس آوردند که اسرائیل را مشروع نمى داند، طالب صلحى خفت بار نیست و در نهایت وامدار صادق صاحبان واقعى انتفاضه فلسطینى است. به این پیروزى اما از دو زاویه مى توان نگریست: نگاهى آرمانى که با چشم انداز نابودى اسرائیل تداوم قطعه قطعه شدن مردان و زنان و کودکان مسلمان و یهودى را مى پذیرد و به هیچ مصالحه اى تن نمى دهد و نگاهى که با شناخت واقعیات امروز جهان و منطقه فرصت هاى تازه را براى خاتمه خون ریزى و اعتلاى جامعه فلسطینى جست وجو مى کند.به رغم تهدیدات باج خواهانه آمریکا، اروپا و اسرائیل در پى پیروزى مسحور کننده حماس، به نظر مى رسد درونماى این انتخاب آزاد عقلانیتى است که راى دهندگان فلسطینى در آرمانگرایى این جنبش یافته اند. جنبشى که پشتوانه مبارزاتى خود همواره از یک سیاست دورو به آرمانگرایى و واقع گرایى سود جسته و به یمن آن اکنون بر قله آمال سیاسى مردم فلسطین نشسته است. حماس همواره مشروعیت اسرائیل را نفى کرده در عین حال که مصالحه به مفهوم آتش بس با اسرائیل را نیز منتفى نساخته است.
شیخ احمد یاسین رهبر حماس، یک بار گفته بود که ما به غصب سرزمین مان توسط اسرائیل رسمیت نخواهیم داد اما آماده ایم آتش بسى را بپذیریم که زمان آن به درازى عمر یک نسل باشد و آن گاه بگذاریم نسل هاى آینده در هر دو سو، خود در مورد آینده خود تصمیم بگیرند.خالد مشعل رئیس دفتر سیاسى حماس، نیز در مقاله اى که در روزنامه گاردین منتشر شده بازتاب هایى از واقع گرایى مرشد خود را به نمایش گذاشته است. او در این مقاله مدعیان تراز اول دموکراسى در جهان، آمریکا و اروپا را که به جاى شناسایى مشروعیت حماس به عنوان نماینده منتخب مردم فلسطین در یک انتخابات آزاد و سود جویى از این نتیجه به عنوان فرصتى براى ترویج یک حکمرانى خوب در فلسطین و جست وجوى راه هایى تازه براى ختم خون ریزى، جامعه فلسطینى را به خاطر استفاده از حق قانونى خود در گزینش نمایندگان خود در مجلس فلسطینى تهدید به مجازات هاى جمعى کرده اند، مورد سرزنش قرار داده است. خالد مشعل تاکید کرده که آمریکا و اروپا مى توانستند از موفقیت حماس استفاده کرده و فصل جدیدى را در روابط خود با فلسطینیان، اعراب و مسلمانان آغاز کنند و جنبشى را که عمدتاً از زاویه دید اشغالگران صهیونیست تصویر شده بهتر بشناسند. رئیس دفتر سیاسى جنبش حماس، در عین حال که قاطعانه مشروعیت اسرائیل را به عنوان کشورى که براى جبران خطا یا حل مشکل دیگران در سرزمین فلسطینیان ایجاد شده رد و با صراحت اعلام مى کند که اگر اسرائیل آماده پذیرش اصل آتش بس بلندمدت باشد، آماده ایم که درباره شرایط آن مذاکره کنیم. خالد مشعل مقاله خود را با این تاکید که حماس دست صلح خود را به سوى کسانى که واقعاً علاقه مند به صلحى مبتنى بر عدالت باشند دراز مى کند، گفته است که قدرت در مواجهه با واقعیات حکم تعدیل مى شود. حماس، اما پیش از قرار گرفتن در ساختار قدرت فلسطینى با واقعیت فلسطینى کنار آمده بود. نفس حضور حماس در انتخابات شهردارى ها و مهمتر از آن اتخاذ تصمیم براى مشارکت در انتخابات مجمع قانونگذارى فلسطینى که دقیقاً در چارچوب فرآیند اسلو شکل گرفته، واقعیتى است که این جنبش خود را از پیش براى لمس آن آماده کرده بود. حماس با تصمیم براى مشارکت در فرآیند قانونگذارى فلسطینى آگاه بود که به هر حال دوران اتخاذ تصمیمات افراطى در اتاق هاى بسته درون گروهى به سر خواهد رسید و جنبش با استقرار بر کرسى قانونگذارى _ و احیاناً حکومتى _ ناچار خواهد بود تصمیمات خود را در یک فرآیند قانونى و شفاف جمعى و مهمتر از آن در برابر چالش کرسى هاى مخالف و خصوصاً افکار عمومى فلسطین توجیه کند. رهبران دوراندیش حماس قطعاً آگاه بوده اند که در جایگاه حکمرانى بیش از پیش زیر ذره بین مطبوعات آزاد فلسطینى، جامعه روشنفکرى ممتاز فلسطینى پراکنده در جهان و سرزمین هاى اشغالى قرار خواهند داشت. به علاوه حماس پیشاپیش با این واقعیت آشنا بود که در فرآیند حکمرانى با رقیبى چون فتح روبه رو است که بى شک در پى بازپس گیرى قدرت است و از این رو ناگزیر به نمایش یک حکمرانى خوب و اداره مطلوب سرزمین هاى فلسطینى است.
حکمرانى خوب بدون استقرار آرامش، امنیت، رفاه و تعامل سازنده با جهان خارج امکان پذیر نیست و تعامل سازنده با جهان بى شک مستلزم اتخاذ روش هایى براى تخفیف خشونت در هر دو سو است.با پیروزى حماس اما به نظر مى رسد که موضع سیاسى کشورمان نیز خواه ناخواه وارد مرحله اى تازه شده و رسم دیپلماسى تازه اى را مى طلبد. اکنون با در اقلیت قرار گرفتن میراث داران عرفات، که تاکنون با صبغه سازش و باج دهى خارج از حوزه تعامل جدى سیاست خارجى کشورمان بوده است و سکاندارى سیاست فلسطینى توسط جنبشى که به نظر مى رسد اگر نه در آرمان ها بلکه در بسیارى از فرآیند هاى ساختارى سیاسى ادامه دهنده واقع گرایى فتح باشد، الزامات خاص خود را دارد. این الزامات بنابه اصول نمى تواند مصلحت حماس را، به عنوان جنبشى که همواره از حمایت معنوى و سیاسى دیپلماسى ایران برخوردار بوده و مهم تر از آن راى دهندگانى را که با بصیرت انقلابى خود سیاست دو سویه آرمانگرایى و واقع گرایى این جنبش را در جایگاه حکومتى قرار داده اند نادیده بگیرد.