علی حق: تشدید افت شاخص ها در چهار روز گذشته، بورس اوراق بهادار تهران را در آستانه یک بحران جدی قرار داده به طوری که مدیران بازار سرمایه دو روز گذشته را در مذاکره بی درنگ با اعضای هیات دولت برای تدوین یک برنامه عملی خروج از بحران سپری کرده است. در فاصله چهار روز پس از تصویب قطعنامه شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران بیش از ۲۷۶ واحد، معادل ۲ درصد کاهش یافته است. این افت که با نزول ۷۴ واحدی شاخص کل طی داد و ستدهای روز یکشنبه آغاز شد تا ۸۲ واحد در پایان معاملات روز سه شنبه افزایش یافت. روز گذشته نیز با وجود کاهش سقوط بورس تهران تا ۴۴ واحد، افت قیمت ۱۱۲ شرکت حاضر در بازار سرمایه ادامه یافت و تنها ۱۰ شرکت با رشد اندک بهای سهام روبه رو شدند. سقوط چهار روزه ارزش سهام شرکت های عضو بورس تهران سبب شده تا ارزش جاری بازار سرمایه ایران در این مدت یک هزار میلیارد تومان کاهش یابد. سهم شرکت های صنعتی در این افت ارزش سهام بیش از ۷۰۰ میلیارد تومان و سهم شرکت های سرمایه گذاری و بانک های خصوصی از سقوط چهار روزه بازار سهام، کاهش ۲۲۰ میلیارد تومانی قیمت سهام بوده است. بر این اساس تنها در فاصله روزهای یکشنبه تا چهارشنبه هفته جاری شاخص قیمت سهام شرکت های صنعتی و واسطه گری مالی به ترتیب ۱۸۳ و ۱۴۳۴ واحد افت کرده است.با وجود اینکه حدود ۷۰ درصد بازار سرمایه ایران دراختیار سهامداران حقوقی شبه دولتی قرار دارد ولی بحران روزهای گذشته بورس تهران ابعاد نگران کننده ای در میان عموم مردم پیدا کرده چرا که سهم ۳۰ درصدی ۲ میلیون سهامدار ایرانی از کاهش یک هزار میلیارد تومانی ارزش جاری بورس تهران به معنای زیان متوسط ۱۵۰هزار تومانی برای هر سهامدار جزء است. گذشته از این توسعه کمی بازار سهام در ۸ سال گذشته که منجر به ۵/۱۶ برابر شدن سرمایه موجود در آن شده، بورس تهران و بالا و پایین شدن شاخص ها آن را به بادنمای اوضاع سیاسی _ اقتصادی ایران بدل کرده است. بر این اساس دو ماه مانده تا پایان مهلت شورای حکام سازمان بین المللی انرژی اتمی برای ارجاع پرونده فعالیت های هسته ای جمهوری اسلامی به شورای امنیت سازمان ملل متحد، تشکیل صف های تودرتوی فروش برای سهام حدود ۱۰۰ شرکت بورسی بدل به نمودی از آثار احتمالی بن بست دیپلماتیک در روند مذاکرات هسته ای ایران و کشورهای اروپایی شده است. طی چهار روز گذشته سهام بسیاری از شرکت های بورسی برای رسیدن به قیمت اسمی یعنی یکصد تومان خیز برداشته و در این میان صنایعی چون خودروسازی که به اعتقاد سهامداران وابستگی بالایی به واردات دارد با سقوط ۱۸۵ واحدی شاخص قیمت سهام روبه رو شده اند.تحت تاثیر جو روانی حاکم بر بازار بسیاری از سرمایه گذاران فعال در بازار سهام به این نتیجه رسیده اند که با فروش سریع سهام خود از زیان بیشتر جلوگیری کنند. این تمایل سوداگرانه با اتخاذ مواضع مقابله جویانه از سوی برخی سیاستمداران در برابر اروپا و افزایش ابهام در مورد مواضع غرب در قبال فعالیت های هسته ای ایران تشدید شده است. در چنین شرایطی از دو روز گذشته سازمان بورس اوراق بهادار تهران با تشکیل جلسه های پی درپی با قائم مقام وزارت امور اقتصادی و دارایی و وزرای صنایع و بازرگانی سعی کرده تا راهکارهای مسکن واری را برای التیام تب فروش سهام فعالان بازار تدوین و به مرحله اجرا گذارد.حسین عبده تبریزی دبیرکل بورس اوراق بهادار تهران با تاکید بر ادامه برگزاری این گونه جلسه ها به سهامداران وعده داد تا طی روزهای آینده با هماهنگی معاون کل وزارت امور اقتصادی و دارایی جلسه ای با اعضای هیات دولت با هدف روشن ساختن اهمیت بازار سرمایه و نحوه تاثیرگذاری رفتارهای سیاسی بر منافع مالی سهامداران برگزار شود.مذاکره با سهامداران بزرگ برای انتخاب استراتژی مناسب به منظور دفاع از نظام قیمت های بورس، مذاکره با بانک ها برای اعطای تسهیلات خرید سهام، پیگیری تصویب قانون بازار سرمایه، هماهنگی با سازمان های خصوصی سازی، ایجاد امکان فروش سهام بعد از یک روز و پیگیری مسائل صنعت سیمان از اعم مواردی است که مدیران ارشد بازار سرمایه این روزها در پی حل و فصل آنها هستند. به عنوان اولین قدم شب گذشته دبیرکل بورس اوراق بهادار با برگزاری جلسه ای طولانی با مدیران عامل شرکت های سرمایه گذاری که ۲۵ درصد سهام بورس تهران را در اختیار دارند، سعی کرد تا آنها را برای افزایش خرید سهام متقاعد کند. هر چند که بسیاری از مدیران این شرکت های شبه دولتی به دلیل وقوع تغییر و تحولات صورت گرفته در دولت از ادامه حضور خود در سمت های فعلی ناامید هستند و طی دو ماه گذشته خرید های خود را به شدت کاهش داده اند ولی وضعیت فوق العاده بورس تهران به گونه ای است که آنها با وجود کمبود نقدینگی ناچار به حمایت از بازار سرمایه شده اند.در همین حال سهامداران مضطرب بورس تهران با نگارش نامه ای از وزیر امور اقتصادی و دارایی و دولت برای توجه بیشتر نسبت به مسائل بازار سرمایه استمداد طلبیدند. به زعم آنها وقت آن رسیده که حمایت های شفاهی رئیس جمهوری و وزیر امور اقتصادی و دارایی به عنوان پدر معنوی بورس تهران از حقوق سهامداران و توسعه بازار سرمایه جنبه عملی به خود گیرد. در شرایطی که دولت همچنان در برابر اوضاع بحرانی بورس تهران سکوت اختیار کرده، رئیس هیات مدیره بورس اوراق بهادار تهران روز گذشته با اظهارات خود سعی کرده تا آرامش لازم را به سهامداران بازار سرمایه بازگرداند. او گفت: «درصورت اعمال تحریم احتمالی بر اقتصاد ایران به دلیل افزایش حمایت دولت از صنایع بزرگ خللی در روند سوددهی شرکت های بورسی ایجاد نخواهد شد و چه بسا وضعیت مالی بسیاری از شرکت ها بهبود نسبی را شاهد باشد.»با این حال جو روانی حاکم بر بورس تهران سبب شده تا گذشته از بازار های موازی داخلی اعم از بازار طلا و ارز، بورس های فعال کشور های منطقه خاورمیانه به عنوان رقیب جدی برای بازار سرمایه ایران قد علم کنند. کاهش هشت میلیارد دلاری ارزش جاری بورس تهران در فاصله ۹ ماه و اعلام سوددهی ۱۲۰ درصدی بورس دبی در سال میلادی گذشته سبب شد که بسیاری از سرمایه گذاران ایرانی برای خرید سهام از بورس امارات وسوسه شوند.حضور برخی از دلالان عرب در میان سهامداران ایرانی روز به روز این وسوسه را به مرحله عمل نزدیک می کند. رسانه های امارات نیز طی هفته های گذشته بر پخش گزارش های مثبت از وضعیت بورس دبی افزوده اند. انتشار خبری مبنی بر افتتاح بزرگترین بورس بین المللی منطقه خاورمیانه در دبی، مخفی نگاه داشتن نزول افت شاخص های بورس دبی در سه هفته گذشته و افزایش خرید سهام توسط سرمایه داران خارجی از بورس دبی حاکی از شروع پروژه ای خارجی برای تشدید بحران بورس تهران است. هر چند که نزول ۳۷۰۰ واحدی و ۲۷ درصدی شاخص کل بورس تهران در طول ۹ ماه گذشته تنها به دلیل رخداد حوادث سیاسی نبوده ولی به طور حتم روند بررسی پرونده فعالیت های هسته ای ایران در مجامع بین المللی سهم قابل توجهی در افزایش رکود داد و ستد های بورس تهران که ارزش آن به یک پنجم سال گذشته رسیده، داشته است. براین اساس در صورت ادامه روند حاضر در عرصه سیاست ۲۱ صنعت عضو بورس تهران که شامل بزرگترین و سودآورترین شرکت های اقتصاد ایران است، برای ادامه فعالیت در سال جاری و توسعه سرمایه گذاری های خود با مشکلات جدی روبه رو خواهند شد و به سرعت نمود رکود بازار سرمایه در بازار های کالا و کار و توسعه دلالی پدیدار خواهد شد. بدین ترتیب دیگر بازار سرمایه ایران به اخبار خوشی چون افزایش تاریخی قیمت نفت در بازار های جهانی واکنش نشان نخواهد داد.
جهش قیمت ارز و طلا
بهراد مهرجو: در پی افت پلکانی شاخص های بورس، بازارهای موازی بورس همچون ارز و طلا روند به حرکت قیمتی خود شتاب بیشتری بخشیدند. هنگامی که تابلوی شاخص های ساختمان جنب پل حافظ اعداد منفی را برای سرمایه گذاران خرد به نمایش گذاشت، بسیاری از تحلیلگران اقتصادی به سرعت گمانه زنی کردند که فروشندگان ارز و طلا می توانند در روزهای خزان بورس بهاری نو را تجربه کنند. صحت گفته های آنان نیز زمانی که قیمت ها در بازارهای موازی بورس با شتاب بیشتری به حرکت ادامه دادند، تائید شد. اولین نشانه های افول بورس در ابتدایی ترین روزهای هفته برای طلا فروشان اینگونه تعبیر شد که آنان باید بر قیمت های خود بیفزایند. ارزفروشان خیابان استانبول تهران نیز هیچ گاه از تحولات بورس که به فاصله چند خیابان دورتر در همسایگی آنان به فعالیت می پردازند، غافل نبوده اند. به همین دلیل صرافان هم با پیروی از سایر کسبه بازار با خرسندی به پیشواز افول بورس رفتند چرا که پریشانی شاخص های بازار سرمایه نویدبخش رونق بازارهای موازی بود.در دومین روزی که شاخص ها با ۷۴ واحد منفی ساعت کاری خود را به سرانجام رساند مصادف بود با رشد یک هزار تومانی قیمت ها در بازار سکه و صعود چند تومانی بهای ارزهای خارجی که حالا دیگر جزء آخرین امید های دلزدگان از بورس به شمار می رفت هم در پی حواشی بازار سرمایه رخ داد. آگاهان بازار معتقدند که هرچه خروج سرمایه با سرعت بیشتری از ساختمان جنب پل حافظ صورت بگیرد در سوی مقابل آن انگیزه ها برای حضور در بازارهای مرکز شهر تقویت می شود. بدین گونه سکه بهار آزادی که همیشه در پایان شهریور و اوایل مهر ماه به تلخ ترین روز های کاری خود نزدیک می شد در اثر قهر سرمایه گذاران با بورس، تاریخی را برای خود رقم زد که با تمام طول حیاتش متفاوت بود. مسکوکات همزمان با اینکه سهامداران طی سه روز متوالی ضرر های چند صد هزار تومانی را متحمل می شدند، به بهای بالاتر از آنچه که در تمام طول بهار و تابستان آرزوی آن را داشتند دست یافتند. سکه طرح جدید در تمام طول حیات نه چندان درازش هیچ گاه جسارت عبور از مرز یکصد هزار تومان را نیافته بود ولی روزهای خاکستری بازار سرمایه برای طلافروشان از سبزی بهار نیز زیباتر بود.بسیار از مردمانی که تا چندین ماه قبل سرمایه هایشان را به قصد حضور در بورس و کسب سود روی هم انباشته بودند، هنگامی که دوستان سهامدارشان آدرس جایی به غیر بورس را به آنان دادند، چاره ای نداشتند جز آنکه پول های نقد بی مصرفشان را به طلا تبدیل کنند تا اگر روزگاری سیاستمداران ایرانی و غربی هم به عقاید مشترک دست نیافتند، آنان نباشند که خود را مال باخته بدانند. سکه ها در تمام طول هفته گران بودند و ارزان نشدند. تا بورس عامل افزایش قیمت ها لقب گیرد. بازار ارز نیز که همیشه خود را تابع معادلات جهانی می داند این بار بورس را برای ترقی بهتر از پرونده ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی دید. بدین تقدیر صرافان در شرایطی که خریداران تنها از آنان دلار و یورو را طلب می کردند چاره را در این دیدند تا پول ایالات متحده را گران بفروشند و ارز واحد اروپا را هم که تا پیش از افول بازار سرمایه آینده پرفروغی را پیش روی نمی دید در پس تقاضاهای ناگهانی ترمز افت قیمتش کشیده شد. از همین روی بود که دلار مرز ۹۰۵ تومان را شکست و به ۹۰۶ تومان روی خوش نشان داد.