* دولت دوم آقای خاتمی از نظر اقتصادی به عقیده برخی صاحبنظران ادامه دولت اول آقای هاشمی بود. آقای معین تفکر حاکم بر دولت اول آقای خاتمی را ادامه میدهند یا دولت دوم ایشان را؟
** در دولت اول آقای خاتمی فضای حاکم بر مناسبات، اصلاحات سیاسی بود. تیم اقتصادی آقای خاتمی هم بهرغم تغییرات سعی کرد برنامه سوم را اجرا کند اما در دوره دوم، بسیاری از برنامههای اقتصادی تبدیل به خروجیهای موفق شده بود. به همین دلیل برداشت این است که در دولت دوم آقای خاتمی کارهای اقتصادی بیشتری انجام شده است. آقای خاتمی البته از همان ابتدای دولت، این شرط را گذاشتند که در مراسم کلنگزنی هیچ پروژهای حاضر نمیشوند بلکه وقتی پروژهها پایان یافت برای افتتاح حاضر میشوند و این تصمیم با دولت آقای هاشمی تفاوتهای استراتژیک داشت. نتیجه این شد که در در پایان دولت خاتمی پروژههای زیادی در ابتدای راه بود. آقای معین هم از این نظر ادامه دولت اصلاحات هستند. البته در برخی بخشهای دولت آقای خاتمی کارهای بسیار خوبی انجام شد که انعکاس رسانهای نداشت. مثلاً در دولت اصلاحات حقوق معلمان تقریباً سه برابر شد در حالی که اخبار مربوط به آن هیچکجا منتشر نشد. گاهی در حق دولت خاتمی کملطفی شده اما آقای معین دولت مقتدرتری تشکیل خواهند داد.
* یکی از مشکلات دولت خاتمی همسو نبودن رسانه ملی (صدا و سیما) با برنامههای دولت بود؛ آقای معین اعلام کردهاند هرجا به بنبست رسیدند از طریق رسانهملی با مردم سخن خواهند گفت، چگونه؟
** بله! دکتر معین معتقد است اگر رئیسجمهور مملکت بخواهد با مردم حرف بزند، هیچکس نباید مانع او باشد. البته انصافاً تا امروز هم مانع نبود. اگر ایرادی می گیریم این است که نسبت به بیان برنامههای توسعهای دولت کوتاهی یا غفلت شده است. بنابراین گفتوگوی رئیس دولت با مردم هیچ مانعی ندارد و نباید داشته باشد. دولت باید از قدرت کافی برای استدلال برخوردار باشد و حداکثر توانش را برای اعمال نظرات خود بر لایه کارشناسی به کار بگیرد. اگر هم کار به تنازع سیاسی بکشد، راههای متعددی وجود دارد که یکی از آنها حضور مردم و استفاده از نظر آنان در رسانهها است.
* بخشهای از افکارعمومی معتقدند اگر آقای معین رئیسجمهور بشوند وضعیت اقتصادی کشور کمتر رشد میکند اما آقای هاشمی به اقتصاد بیشتر میپردازد!
** اینطور نیست! چون وضعیت اقتصادی ایران به دلیل مجموعه تلاشها در سالهای اخیر به خصوص بالا بودن قیمت نفت به طور کلی مناسب است. از یک طرف امروز ذخایر پولی و ارزشی کشور رشد مناسبی دارد از سوی دیگر زیرساختهای اقتصادی در تمام بخشها از نفت و گاز، مخابرات، کشاورزی، آب، برق و صنعت توسعه یافته است. پس کشور ایران امروز از بحران توسعه عبور کرده است. بنابراین اکنون ایران به مدیریت علمی، قاطع و مناسب با شرایط نیاز دارد. با مدیریت خوب و خلاق، زمینه برای رشد اقتصادی هشت درصدی مهیا میشود. تمام ناظران بیرونی و داخلی معترف هستند که ایران امروز پتانسیل مناسبی برای جهت اقتصادی دارد. علت اینکه ما در این سالها به توسعه ملموس نرسیدهایم، چالش مدیریت در عرصه عملیاتی به دلیل تغییر و تحولات متعدد بوده است. در تمام این سالها با تغییر کابینه، مدیران جابهجا میشدند و تجربیاتی که با هزینه فرصت عمومی مردم به دست آورده بودند را هم با خود میبردند اما امروز جایگاه مدیریت تاثیرگذار در تمام حوزهها از جمله اقتصاد حساستر و برجستهتر شده است.
* دولت آقای معین باتوجه به این شرایط حساس تشکیل خواهد شد؟
** بله! توضیح میدهم. در این شرایط اگر رئیسجمهوری انتخاب شود که دولتش دارای توانمندی علمی، قدرت ساماندهی نیروی انسانی و برنامه باشد میتواند با اعمال پارامترهای مناسب، تکنولوژیهای نوین و نهادههای موجود برنامهای جهشی در اقتصاد ایران را سامان بدهد. جناب آقای معین برنامه توسعه پرشی قورباغهای ایران را بر مبنای استفاده از فناوری اطلاعات و تلفیق آن در همه حوزهها با رویکرد توانمندسازی نیروی انسانی طراحی کرده است. ایران در طی دو برنامه آتی توسعهای، وضعیت بسیار ممتازی در منطقه و دور میز تعامل اقتصاد جهانی به دست خواهد آورد.
* تیم آقای معین برای تدوین این برنامه مطالعه خاصی انجام داده است؟
** مطالعات اقتصادی انجام دادیم که در آن پنج فاکتور به عنوان پایه تحول و شرط این توسعه جهشی مدنظر قرار دارد. برقرار بودن پیوند وسیع بین مردم و حاکمیت در درک منافعملی و حفظ آن ایجاد فضای همافزایی ملی است. از سوی دیگر در عرصه بینالمللی رویکرد فرصتانگاری در روابط بینالملل جایگزین رویکرد تهدیدانگاری خواهد شد.
این البته به معنای غفلت از تهدیدها نیست بلکه به معنای قبول فرصتهای مهم جهانی برای توسعه ایران است. امروز در دنیا رقبا به جای حذف یکدیگر به سمت همکاری برای ایجاد بستر رقابت رفتهاند. رقابت امروز بر روی سکوهای پایه روابط بینالملل صورت میگیرد که در آن بسیاری از رقبا به جای جنگ سرد به همکاری و رقابت میپردازند.
مورد دیگری که برای توسعه جهشی اقتصاد ایران بسیار ضروری است و در دستور کار آقای معین قرار دارد، توسعه سریع سرمایه انسانی از طریق ارتقای مهارتهای فناورانه، حمایت از نوآوری، تکیه بر نیروی خلاق و جوان از طریق گسترش آموزش و گسترش سریع نقش بخش خصوصی در کشور است. ما مزیت دیگری هم در بررسیهای اولیه داریم که همان توسعه زیرساختهای مالی و شبکهای است.
ما تصور میکنیم که در دولت آینده، هرکس مسئول باشد، مجموعه نهادههای دولت اصلاحات به عنوان سرمایه اولیه وجود خواهد داشت. اما آینده ایران در دست دولتی خواهد بود که با رویکرد علمی و خلاقانه، تکیه بر سرمایه انسانی را محور اول توسعه در نظر گرفته باشد و دکتر معین میتواند این فرصت را برای توسعه کشور فراهم کند چون از ابتدا شاکله اصلی برنامههای او توسعه سرمایه انسانی و مدیریت علمی در کشور بود. در ایران امروز باید کشورداری علمی صورت بگیرد.
* اولویت شما توسعه سیاسی، اجتماعی خواهد بود یا توسعه اقتصادی؟
** تجربه اصلاحطلبان آنها را به این نتیجه رسانده که توسعه سیاسی و اقتصادی دو بال هماهنگ هستند. هرگام در توسعه اقتصادی بسترساز توسعه سیاسی میشود و توسعه سیاسی زمینه رشد و رفاه اقتصادی را فراهم میکند. این موضوع ملاک کار دولت آینده خواهد بود. عدالت اجتماعی حتماً در دستور کار دولت آینده خواهد بود. یعنی ما رشد اقتصادی را حتماً همراه با عدالت اجتماعی پیگیری میکنیم. البته در مورد چگونگی اجرا و مکانیسمهای تحقق عدالت نگرشهای متفاوتی وجود دارد. برخی معتقدند عدالت همان توزیع درآمد است. گروهی عدالت را از طریق افزایش کمیتههای خاص دنبال میکنند که رویکردی عوامانه است. اما در دولت آقای معین از طریق فرایندهای علمی تولید، توسعه و تجارت بازتوزیع سریع ارزش افزوده در بین مردم صورت میگیرد. یعنی ما معتقدیم از محل ارزش افزوده تولید در اقتصاد کشور باید به اقشار آسیبپذیر کمک کرد. از سوی دیگر برنامه توسعه آینده ایران حتماً نمیشود یک سویه باشد یعنی اگر دولتی مدعی باشد فقط با توسعه اقتصادی میتواند به توسعه متوازن برسد کاملاً در اشتباه است. مثال این مورد هم دولت اول آقای هاشمی بود که در آن وزرا فقط مسئول کار و توسعه اقتصادی بودند و سپس دولت هم مسئول کابینه بود! توسعه سیاسی و اقتصادی باید باهم پیوند بخورند.
* دولت آقای معین با استناد به تجربه دولت خاتمی در تعامل نه چندان مثبت با مجلس، برای عبور از بحرانهای احتمالی با مجلس هفتم چه میکند؟
** اگر رئیسجمهور منتخب مردم باشد، بقیه نهادها هم که هدف آنها انشاءالله مثبت است، حتماً به برنامههای رئیس دولت احترام خواهند گذاشت.
ما معتقدیم مخالفت کور با منتخب مردم وجود نخواهد داشت. اختلاف سلیقهها وجود دارد اما با تعامل مثبت قابل حل است. بنابراین در صورت انتخاب آقای معین از سوی مردم از دولت حمایت خواهد شد.
* برای تحقق اهداف برنامه در کاهش اشتغال، کنترل تورم و افزایش نرخ رشد 8 درصدی با کاهش اتکا به درآمدهای نفت، چه برنامهای وجود دارد، ظاهراً اصلاح برنامه چهارم هم در دستور کار قرار دارد؟
** چون این دولت رویکرد علمی را در برنامه دارد، یکی از کارهایی که باید انجام بشود، افزایش بهرهوری است. مجموعه سرمایه سختافزاری ما از میانگین جهانی بالاتر است ولی بهرهوری ما از این سرمایه کم است.
به دلیل نقش کم نیروی انسانی با اجرای برنامهای صحیح در توسعه نیروی انسانی، بخش مهمی از رشد اقتصادی ایران از بهرهوری نهادههای موجود به دست خواهد آمد. قسمت بعدی توسعه بر مبنای سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی است. از سوی دیگر توسعه صنایع نوین و پیشرفته هم برای افزایش بهرهوری و حرکت به سمت بازارهای جهانی در دستور کار ما قرار دارد. من شخصاً معتقد هستم اتخاذ برنامههای صحیح در حوزه فناوری اطلاعات (IT) بخش مهمی در افزایش اشتغال است. بنابراین نیروی انسانی جوان ما در پنج سال آتی در حوزه IT میتوانند به کار مشغول شوند.
* به دلیل خاستگاه سیاسی آقای معین، این شبیهسازی صورت میگیرد که ایشان مدیریتی مشابه آقای خاتمی در دولت خواهند داشت.
** آقای معین از نظر مدیریتی چهرهای قاطع، علمی و جمعگرا در وزارت علوم نشان دادهاند. تیم ایشان در وزارت علوم بسیار فعال و با برنامههای استراتژیک بود. وزارت علوم در اصلاح ساختار و مطابق چشمانداز 20 ساله کشور تنها بخشی بود که جلوتر از برنامه است. معین به طور کلی سابقه قابل دفاعی در برنامهریزی، مدیریت و قبول کار تیمی دارد. چون شعار ایشان کار تیمی است و یکی از ضعفهای دولت اصلاحات در انجام کارهای تیمی بود، قطعاً در صورت تشکیل دولت تجربه موفقی خواهد بود. به عنوان مثال آقای معین در دوره اول دولت آقای هاشمی در سال 70 ، به این جمعبندی رسید که IT موضوعی بسیار استراتژیک است. همان زمان ایشان ما را مامور کردند که طرحی در این زمینه تهیه کنیم و در دولت دوم آقای هاشمی ایشان حضور نداشتند و در نتیجه این برنامه مبتنی بر تکنولوژیهای نو اجرا نشد.