دکتر رمضان عبدالله، دبیرکل جنبش جهاد اسلامی فلسطین
فتحی شقاقی رهبری عادی نبود بلکه قهرمان استثنایی در زمانی استثنایی بود. شکوه و جاذبهاش چنان بود که تنها انسانهای تاریخساز میتوانند چنین باشند...
شهید شقاقی به شیوه اولیا مرگ را به مسخره گرفت و به شیوه انبیا راه شهادت را برگزید. او از دید همه زمان و دوستدارانش به هنگام شهادت هنوز در ابتدای راه بود. چه دشوار است این که در ابتدای راه باشی و بیآن که ایدههایت به انجام برسند به ناگهان شربت شهادت بنوشی!... او به حق انسانی تاریخساز بود. خداوند او را رحمت کن!
سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزبالله لبنان
اما تو ای ابا ابراهیم... امانتدار موفق و جهادگر خوبی در راه خدا بودی.
اگر تو دیروز در یادواره دوست و یارت «سیدعباس موسوی» سیدالشهدای مقاومت اسلامی لبنان ایستادی تا بگویی حزبی که دبیرکل آن شهید گردد هرگز شکست نمیخورد، امروز من در مقابل پیکر پاکت این کلمات را یار دیگر زمزمه میکنم.
جنبشی که دبیرکل آن شهید گردد هرگز شکست نمیخورد، هرگز عقبنشینی نخواهد کرد و به عقب نخواهد آمد. زیرا خون، راه و روش و روح تو را با خود به همراه دارد.
حجتالسلام و المسلمین اختری، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی
آنچه بیش از هر چیز از این شهید بزرگوار والامقام در من تاثیر گذاشت، در درجه نخست، صفا، صمیمیت، تواضع، فروتنی و بیآلایشی این رهبر فلسطینی بود. او انسانی بسیار افتاده و فروتن بود...
ویژگی دیگری که میتوانم از آن نام ببرم، دلسوزی و حساسیت فوقالعاده وی نسبت به مساله فلسطین بود. فلسطین تمام وجود و هستیاش بود... شهادت او برای ما بسیار غافلگیرکننده بود، من هرگز انتظار شهادت او را نداشتم و اصلاً دلم نمیخواست چنین روزی را ببینم و هیچ انتظار نداشتم که رهبری آزاده و مسلمان که این گونه برای فلسطین کار میکند به شهادت برسد... ایشان جزو افراد نادر و اولین کسانی بودند که دروازه ارتباط و علاقه بسیاری از مسلمانان به جمهوری اسلامی را گشودند و غیر از مساله فلسطین و حرکتی که در فلسطین آغاز کرد، در آن جا به معرفی امام و به انتقال روحیات انقلابی ملت مسلمان ایران به مردم فلسطین نیز پرداخت.
در زمینه فکری نوشتههای ایشان بهترین دلیل و گواه است بر تیزبینی و دقت نظر و عمق دیدگاهشان نسبت به اسلام و آینده مسلمانان... این پرچم شهدای راه فلسطین امثال فتحی شقاقیها و قبل از آنها شهید عزالدینها و شهید سیدعباس موسویها و همه شهدای دیگر که در آن راه قدم برداشتند؛ چه قبل از دکتر شقاقی و چه بعد از دکتر شقاقی و چه آنهایی که در آینده این راه جهاد و شهادت را ادامه میدهند.
فهمی هویدی، نویسنده و اندیشمند مصری
زمانی که نام دکتر فتحی شقاقی به میان میآید سخن گفتن دشوارتر میشود، چرا که او نمونهای استثنایی از روشنفکری است که استعدادها، تواناییها و چشماندازهای متعددی را در اختیار و در پیشرو داشت... در نتیجه تلاش شقاقی و همفکرانش بود که جهاد ارزش خود را در فلسطین باز یافت... او مبارزه مسلحانه را در پش گرفت و خود را به سنگرنشینان ملحق ساخت و با آن دید شفاف خویش، این حقیقت را دریافت که مساله فلسطین جز در سرزمین فلسطین حل نخواهد شد و جهاد تنها راه رسیدن به این هدف است... شقاقی بارها میگفت که بیش از آنچه لازم است زنده مانده و شهادت- که آرزویش بود- بیش از مدت انتظارش به تاخیر افتاده است، اما اسحاق رابین نخستوزیر رژیم صهیونیستی بیآن که بخواهد آرزویش را محقق ساخت.
احمد صدقیالدجانی، جانشین دبیرکل کنفرانس قومی عربی
فتحی شقاقی از دروازه مجاهدت در راه خدا و مبارزه با قدرتهای سلطهطلب و با برافراشتن شعار آزادسازی، به تاریخ امت عرب و جهان اسلام و مبارزان راه آزادی پیوست. شقاقی در نیمه دوم قرن بیستم میلادی در تاریخ به عنوان یکی از رهبران جنبشهای آزادیبخش درخشید... وی تفکر، اندیشه، دیدگاه نظری و اقدام عملی، همه را یک جا در خود گرد آورده و موفق شد با درک صحیح واقعیتهای مبارزه ملت خویش و توجه عمیق به نیازهای فلسطینیان، به یک دیدگاه نظری عمیق و اندیشه فعال و موثر دست یابد... فتحی شقاقی کوشید به گونهای شایسته به تمام ابعاد و جوانب مساله فلسطین بپردازد... وی همواره دیگران را به پایبندی و وفاداری به فلسطین به عنوان بزرگترین نقطه مشترک جهان عرب، اسلام و همچنین دمکراسی دعوت میکرد.
دکتر محمدعلی مهتدی، کارشناس مسایل خاورمیانه
دکتر فتحی شقاقی نه فقط توانایی عجیبی در برنامهریزیهای سطح بالا داشت بلکه از قدرت رهبری و نفوذ حیرتانگیزی بر همه افراد زیر دستش برخوردار بود... دشمنان از این همه آرامش و اعتماد به نفس که در واقع نتیجه توکل وی بر قادر متعال بود دچار سردرگمی و تحیر میشدند...
بازجوی اسراییلی از صلابت و آرامش مردی (شقاقی) که در برابر وی نشسته بود و لبخند میزد کلافه شده بود، این دیگر چه جور آدمی است؟
بازجوی اسراییلی بعدها تعریف کرد: «من واقعاً جا خوردم. در برابر من مردی نشسته بود که به رغم تحمل دو سال شکنجه و زندان در کمال آرامش با لبخندی پرمعنی به من نگاه میکرد. با زبانی بسیار ساده حرف میزد که در آن از موعظه و آیات قرآن و اصطلاحات فلسفی خبری نبود، خیلی ساده و راحت و بدون پردهپوشی میگفت اسراییل باید از بین برود...» آنچه فتحی شقاقی و یارانش را در میان حرکتهای اسلامی از دیگران متمایز میکرد عبارت بود از:
1- ایمان قلبی توام با اخلاص در عمل به دور از حب و بغض.
2- ثبات در عقیده و موضع و پافشاری بر آن در سختترین شرایط.
3- دکتر شقاقی و یارانش از همان آغاز نشان دادند که از نظر آنها تحقق عزت و استقلال و آزادی جهان اسلام از یوغ قدرتهای سلطهگر غیراسلامی بر اجرای احکام اولویت دارد.
4- از دیدگاه شهید فتحی شقاقی در انتظار اصلاح جوامع نشستن و دست روی دست گذاشتن کاری بیهوده و بینتیجه است.
غلامرضا منتظمی، کارشناس مسایل خاورمیانه
اگر سید قطب در میان همکیشان نهضتی واخوانیاش مرزشکنی کرد و حلقههای مفقوده و فاصلههای عمیق طی ناشدنی با اسلافش ایجاد کرد، میان اندیشههای قطب تا دکتر فتحی شقاقی هم در پارهای موارد و برخی موضعگیریها همان فاصله مشهود بود... او این حقیقت را نمایان ساخت که اهمیت مبارزه برای فلسطین از آن رواست که ظلم و ستم تاریخ، امروز در این سرزمین سایه انداخته است. شهید شقاقی حساسیت نزاع بزرگ تاریخ، چالش اسلام و غرب به عنوان تضاد عمده عصر حاضر، کشمکش عمیق عدالت و ظلم و آینده بشریت که سرنوشت آن در فلسطین تعیین میشود را به خوبی نشان داد.
رفعت السیداحمد، رییس مرکز مطالعات یافا- مصر
فتحی شقاقی در نظر نگارنده این سطور تنها رهبر یک جنبش اسلامی جهادی برای رهانیدن فلسطین از لوث صهیونیستها نبود، وی برای من فقط دوستی نبود که سابقه آشنایی و برادری چند ساله با او داشتم و با همکاری و همفکری که در کنفرانسهای فرهنگی عذبی با هم شرکت کردیم، بلکه وی بسیار بالاتر از این مفاهیم یعنی برادر، پدر و معلم در عمق معنای انسانی آن بود... او نمونهای بارز از انسان مومن بود که با تمام هستی خویش به آرمان خود ایمان و باور داشت... معلم شهید دکتر شقاقی به حقیقت بر همه کسانی که با آنها تماس داشت، تاثیر گذاشته بود و از این رور، فقدان وی برای آحاد امت اسلامی از هر سنخ و جریان فکری و سیاسی و نیروهای فعالش، جانگداز و دردآور بود.
شیخ راشد الغنوشی، اندیشمند مسلمان تونسی
به نظر من آنچه جنبش جهاد اسلامی فلسطین به رهبری دکتر فتحی شقاقی و همفکرانش در زمینه مساله فلسطین و روند روابط کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی، انجام دادند شایسته است که بزرگترین تحول تاریخی منطقه پس از کنفرانس فاس 1982 تلقی گردد...
خداوند چنین مقدر فرمود که فتحی و همفکرانش راه جدید تاریخ یعنی آغاز دوران اسلامی را بگشایند، البته نه فقط برای رهبری عملیات آزادیبخش، بلکه برای رهبری کل منطقه؛ و این به حق از مهمترین تحولات عصر ما بود... وی یک تحصیلکرده روشنگر مسلمان معاصر و واقعگرا و میانهرو بود... به حق شقاقی نمونه نادری از شخصیتهای جهادی بود که در عصر ما پرچم مبارزه برداشتند... فتحی شقاقی شخصیتی بزرگ و سمبل اسلام و مبارزه و آغازگر دوران تاریخی مهمی بود.
دکتر محمد سعید رمضان البوطی روشنفکر مسلمان سوری
شقاقی را شنیدم که پس از یک عملیات شهادتطلبانه میگفت: ما جز در سرزمین غصب شده و در سایه حقوق سلب شده هموطنانمان دست به عملیات انتقامی نمیزنیم، اما صهیونیستها این متولیان تروریسم و جانیان حرفهای مردم بیگناه را در اقصی نقاط و در کنج خانههایشان سر میبرند.
دکتر طیب تیزینی، اندیشمند سوری
در شخصیت شقاقی دو خصوصیت متباین به هم آمیخته؛ او اندیشمندی مبارز و مبارزی اندیشمند است... فتحی شقاقی ار ابتدا میدانست که راهی که انتخاب کرده راه فداکاری و قربانی دادن است و از این رو از همان ابتدا از حالت تسلیم و شکستپذیری که رژبمهای عربی و وابستگانشان سعی میکردند آن را بر مردم حاکم نمایند، دور بود... من گواهی میدهم که شهید شقاقی با قول و عمل به «فوکویاما» و «رابین» ثابت- کرد که نظام سرمایهداری آمریکا و غرب و وضعیت کنونی رژیم صهیونیستی پایان تاریخ نیست...
دکتر محمد عماره، اندیشمند مسلمان مصری
مرحوم دکتر فتحی شقاقی صاحب تئوری محوریت مساله فلسطین در میان تمامی مسایل امت بود و به آن به عنوان سمبل، محور و کلید حل سایر مسایل مینگریست... شهادتش، جایگاه برجستهای را برای وی در میان شهدا رقم زد، جایگاهی که برخاسته از اندیشه و آرمانی بود که در راه آن به شهادت رسید.
دکتر حسن مکی، اندیشمند و استاد دانشگاه آفریقا- سودان
فتحی با صدای آهسته ولی استوار سخن میگفت، در چهره و بیانش تامل میکردم و با خود میگفتم چگونه است که بدن انسانی میتواند روح بزرگ او را در خود جای دهد... شاید برای شعار زندگی شهید که گفته بود: «اگر ضربه سهمگین فرود آید، سر خود را فرود نخواهم آورد»، شهید همواره سر خود را بالایی میگرفت... چه کسی باور میکند که رهبر جنبشی که مبارزه علیه اسراییل را در سرلوحه فعالیتهای خود قرار داده، بدون حتی یک محافظ عازم ماموریت شود؟... شهید فتحی شقاقی، نشان داد چگونه فلسطینی عادی میتواند در هنگامه زندگی و انبوه مشکلات، خالصانه فداکاری کند.
دکتر طلال عتریسی، استاد دانشگاه و مدیر مرکز تحقیقات استراتژیک لبنان
فلسطین از دیدگاه دکتر شقاقی، قلب و مرکز رویارویی با دشمن بود، زیرا رژیم اشغالگر قدس با بهرهگیری از این مساله، جهان اسلام را دچار پراکندگی کرده بود... شقاقی زود هنگام اعتقاد پیدا کرد باید قبل از هر چیز از وابستگی فرهنگی رهایی یافت... شاید بتوان گفت دکتر فتحی شقاقی زود هنگام و با شفافیت و توانمندی بسیار بالای فکری و جهادی درک کرد که خطرات و پیامدهای درگیریهای داخلی یکی از اولویتهای طرح استعمار است... شاید فرصت نشود تا همه اندیشهها و طرحهای ممتاز شهید شقاقی برای آزادی فلسطین و بیداری همه امت را بررسی نماییم ولی ارزش آن را دارد تا همه مسوولان و متولیان مبارزه، طرح فکری، سیاسی و تمدنساز شهید شقاقی را بررسی و ارزیابی کنند و به اجرا درآورند.
عبدالاله بلقزیز، استاد دانشگاههای مراکش و از شخصیتهای برجسته ملیگرای این کشور
در شخصیت شهید شقاقی والاترین نمونههای اندیشه و شناخت و زیبندهترین لحظههای تلاش و مجاهدت بروز یافت... فتحی شقاقی روشنفکری در میان سیاستمداران و سیاستمداری در میان روشنفکران به شمار میرفت و بر خلاف بسیاری، روشنفکری بارز و ممتاز در میان روشنفکران و سیاستمداران برجسته در میان سیاستمداران بود...
(فتحی شقاقی) پل میان جهان عرب و اسلام بود.
مبالغهآمیز نخواهد بود اگر گفته شود که شهید شقاقی از پایهگذاران مصالحه میان این دو رقیب بود و توانست موازنه و آشتی میان ارتباط و مناقشه آنان و نه خصومت و جداییشان ایجاد کند.
دکتر عبدالستار قاسم، استاد علوم سیاسی دانشگاه النجاح- فلسطین اشغالی
شهید فتحی شقاقی و یاران وی تحولی کیفی در طرح اسلامی در فلسطین ایجاد کردند و توانستند با قدرت و صلابت، اندیشه اسلامی را از محدوده تنگ تبلیغاتی خارج نموده و به آن جنبه عملی و اجرایی دهند... شهید فتحی زمانی که طرح جهاد را در قول و عمل اجرا نمود از واقعیتها به دور نبود. این شهید نیک میدانست واقعگرایی بدین معنی نیست که باید تسلیم واقعیتهای موجود شد و آن را یک پدیده قهری و جبری شمرد که نتوان از مرز آن عبور کرد... شهید اعتقاد داشت تاریخ د رحال تغییر و تحول مستمر است که هر کس ایستایی تاریخ را بپذیرد، شکست پذیر خواهد بود...
شهید فتحی حزبالله را الگوی ممتاز اسلامی میدانست، زیرا رزمندگان حزبالله را همسو با اندیشهها و مجاهدتهای خویش میدانست که آخرت را بر زیور دنیا و آوارگی را بر ذلت ترجیح دادهاند... شهید آماده بود که همیشه با دیگران همکاری کند و درهای گفت و شنود را با دیگران باز گذارد تا زمینه همکاری مشترک با همه گروههایی که به راه آزادی و مبارزه ایمان دارند، فراهم آید.
فضل شرورو، نویسنده و محقق فلسطینی و مدیر مسوول صدای قدس
دکتر فتحی شقاقی همانند دیگران فقط رهبر تشکیلاتی نبود، بلکه به فعالیتهای فکری و نوآوری و شجاعت گرایش داشت و در موارد بسیاری از موضوعاتی که «تابو» بوده و در قلمرو خط قرمز حرام بود، این نوآوری و شجاعت را به کار میگرفت... نکوداشت سالانه شهادت هر رهبری فرصتی است تا صفحات را با خاطرهها و ثناگویی و تقربجویی عطرآگین کنیم ولی در این نکوداشت تاکید میکنم که دکتر فتحی شقاقی از فعالیتهای استثنایی برخوردار بود. ولی از فعالترین رهبران فلسطینی بود... مشیت پروردگار عالم بر آن قرار گرفت که دکتر فتحی شقاقی در کوران طوفان و اوج فداکاری و الگوسازی شهید گردد و به این نکته بسنده میکنم که شهید اولین کسی بود که در کلمه جهاد حروف جنبش را نوشته و به جنبش موقعیت و جایگاه ممتازی داد و مردم را به سوی آن کشاند.
دکتر شیخ محمود صیام، از رهبران حرکت مقاومت اسلامی(حماس)
شقاقی مردی انقلابی بود و هیچ عاملی هر چه دشوار او را ار ادامه راه آرمان فلسطین باز نمیداشت و حوادث سهنگین عزم و ارادهاش را سست نمیکرد... دکتر فتحی شقاقی جوانمردی متدین بود و بسیاری از هم ردیفان در دینداری بر او غبطه میخوردند و او در این خصوص سرآمد بود.
او چنین بود و خدا داناتر است... وی جوانمردی متواضع بود و هیچ کس از کوچک و بزرگ قصد دیدن او را نمی کرد مگر آن که خود به دیدارش میشتافت، نه مقام و نه تحصیلاتش مانع از گشادهرویی او با تمامی افراد ملت و امت که به دیدارش میشتافتند، نبود... شقاقی شخصیتی اندیشمند بود و در شورای اندیشه «گفتوگوی عربی» عضوی فعال بود و با اندیشههای سنجیده و نظرات سودمند آن شورا را بارور میساخت...
شقاقی ادیبی توانا بود و موقعیت وی به عنوان دبیرکل جنبش جهاد اسلامی فلسطین مانع از آن نمیگردید تا سخنان هدفمند و تالیفات ارزشمندی را نیافریند ... مردی جسور بود و در زمانی که بسیاری از افراد ملت و امت ما سلاح را بر زمین گذارده بودند، جان خود را به دست گرفته و تفنگ بر دوش علیه اشغالگران صهیونیتست مبارزه میکرد... فتحی شقاقی مردی بود که خویشتن خویش را نادیده میانگاشت، هر چند قادر بود زندگی مرفه و پرنشاطی داشته باشد، اما منش مجاهدین مخلصی را در پیش گرفت که بدون مال و منال دنیا را ترک میکنند.
محمد مورو، نویسنده و روزنامهنگار مصری
رفتار انسانی فتحی شقاقی را شاید بتوان یکی از مهمترین علل موفقیت بیسابقهاش در تبدیل یک طرح فکری به یک ساختار واقعی و مواضعی که با خون تثبیت گردیده، عنوان کرد...
زمان و مکان، رویا و آرزو، چارچوبهای تاریخی و انسانی همگی به مانند شعاعهای نوری که از یک منبع ساطع میشوند، تارو پود این روابط را تشکیل میدهند، رابطهای که هرگز نه از نظر شکلی و نه از منظر مضمون از سال 1978 تا 1981 قطع نشد... دکتر فتحی شقاقی رویای یک جنبش اسلامی معاصر را در سر میپروراند، جنبشی که از نظر اندیشهای و ساختار فعالیت تمامی اشتباهات گذشته را تکرار نکند.