ترجمه: شهلا محمدیجاهدی
آیا ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمانمللمتحد به گونهای که در قطعنامه مصوب جلسه اخیر شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشبینی شده است، فایدهای دارد؟ به احتمال زیاد، در جلسه ماه نوامبر شورای حکام به ایران «فرصت داده خواهد شد» که راه مصالحه با جامعه جهانی (از جمله آژانس بینالمللی انرژی اتمی، سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه، آلمان و یا تعداد بیشتر مذاکرهکنندگان) را در مورد برنامه هستهای خود بیابد. لااقل این معقولانهترین اقدام خواهد بود.
در راستای این نتیجهگیری، چند نکته باید گفته شود. باید به خاطر آورد که رأی اکثریت شرکتکنندگان در آخرین جلسه شورای حکام آژانس این بود که مساله هستهای ایران به دلیل عقیم ماندن مذاکرات ایران و اروپا جهت بررسی به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع شود. از 34 عضو شورا تعداد 22 کشور رای موافق، یک کشور رای مخالف و تعداد 11 کشور رای ممتنع دادند.
بنابراین، تناسب کلی 22 رای موافق «غربیها» در مقابل 12 رای کشورهای طرفدار ایران بود.
اما بلافاصله بعد از این جلسه، نوبت تغییر و جایگزینی 10 عضو شورای حکام آژانس از میان اعضای غیردائمی فرا رسید. که در نتیجه «فراکسیون طرفدار ایران» در جلسه آتی شورا بطور قابل ملاحظهای قویتر خواهد شد: به جای پنج کشور مشخص غربی که حذف شدند، فقط سه کشور یونان، نروژ و اسلوونی که شاید رای مثبت به ارجاع پرونده به شورای امنیت بدهند، وارد شورا شدند. درعوض، از بین مابقی هفت عضو جدید کشورهای بیلوروس، کوبا و سوریه موضع فعالانه طرفداری از ایران و کشورهای مصر، اندونزی، کلمبیا و لیبی موضع بیطرف را اتخاذ میکنند. به آسانی حساب میشود که تناسب کلی میتواند 17 به 17 باشد. البته شاید لیبی رای موافق ندهد، چون این کشور برنامه هستهای خود را به واشنگتن سپرده است.
البته این میزان شاید کافی به نظر نرسد برای آنکه اکثریت از موضع طرفداری از ایران برآید که به احتمال قوی همینطور هم خواهد بود. ولی به عقیده «ولادیمیر یوسییف» کارشناس بنیاد «کارنگی» مسکو چنین ترتیبی کافی خواهد بود که بر جو کلی بحث پیرامون مساله ایران تاثیر مشهودی بگذارد. علاوه بر این، خیلی چیزها همچنین بستگی به آن خواهد داشت که روسیه و چین تا چه اندازه موضع فعالانه در اینباره اتخاذ کنند.
آرای روسیه و چین در جلسه گذشته شورا ممتنع بود. به عقیده این کارشناس روسی، موضع بیطرفانه روسیه و چین که در بحث و بررسیها شدیداً مخالف ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد بودند، باید امتیاز کوچکی از طرف آنها برای اروپا و آمریکا تلقی شود که برای دستیابی به اتفاقنظر با پکن و مسکو درباره موضوعات ایران تلاشهای زیادی انجام دادهاند و میدهند.
گواه این امر، همان قطعنامه مصوب آژانس است. امکان ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت واقعاً در قطعنامه پیشبینی شده است، اما همراه با قید و شرطهای اساسی و مهم. آژانس تنها زمانی در این جهت گام برمیدارد که ایران از ساخت سیکل سوخت هستهای کامل برای خود اجتناب نکند. پس مگر میتوان نبود تاریخ معین برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت را چیزی جز استقبال از موضع روسیه و چین دانست؟ بسیاری از اروپاییها، فقط و فقط بر ارجاع فوری پرونده اصرار میورزیدند. پس عقبنشینی از خواستههای اولیه خود، گویای مطلبی است: اگر روسیه و چین در بحث و بررسی مساله ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت بر مواضع قبلی خود مبنی بر زودهنگام بودن چنین اقدام و وجود ظرفیت کماکان همکاری ایران و آژانس استوار باشند، این احتمال زیاد هست که اعضای دیگر شورا هم که قبلاً رای موافق دادهاند، همچنین به موضع مسکو و پکن ملحق شوند. لااقل قابل تصور است که فرانسه به مواضع روسیه و چین بپیوندد.
طرفهای ذینفع (ایران، آژانس، سه کشور اروپایی) یک ماه باقیمانده تا اجلاس بعدی شورای حکام آژانس را احتمال زیاد به جستوجوی فعالانه مصالحه و جمعبندیهای مناسب برای از سرگیری مذاکرات میگذرانند. آقای «محمد برادعی» مدیر کل آژانس اخیراً در مسکو اعلام کرد که ایران «شانس گریز از تصویب تحریمات شورای امنیت را دارد، به شرط آنکه در حل مسائل باقیمانده با آژانس همکاری کند».
وی گفت: «ما میخواهیم راهحل صلحآمیز برای مساله ایران پیدا کنیم و معلوم است که چرا همه امروز راجع به لزوم ازسرگیری مذاکرات بین اروپا و ایران سخن میگویند.» من از همه طرفها میخواهم که به پشت میز مذاکره بازگردند و شک ندارم که آنها ضرورت این کار را درک میکنند». بنا به گفته وی، مقامات ایران به او اطمینان دادهاند که طرف ایرانی آماده است در مورد حل و فصل همه مسائلی که هنوز حل نشده باقیماندهاند، با آژانس همکاری کند.
باید گفت که متوجه هستیم که اظهارات برادعی پس از اعطای اخیر جایزه نوبل به او وزن و اعتبار بیشتری پیدا کرده است.
تهران نیز با اعلام این مطلب که «در گشوده برای بازگشت به پشت میز مذاکره» را برای خود نگه میدارد، واقعاً از این گام استقبال کرد و در عین حال، شرایطی را تذکر داد.
پرسش این است که این شرایط تا چه اندازه برای غرب قابل قبول واقع خواهد شد؟ جواب با یه کشور اروپایی است.