مشکل اصلی در استانها و مناطق محروم، بومی نبودن مدیران استانی یا شهری است که منجر به یک نوع عدم هماهنگی در این حوزهها شده و مشکلات متعددی را برای اهالی منطقه به وجود آورده است. «میلون کوتهری» گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره حق مسکن در پاسخ به شرق درباره وضعیت استان ایلام و نحوه ارزیابی او از وضعیت زنان در این استان گفت: شخصاً سفری به این استان نداشتم اما گزارش هیات که در کرمانشاه در اختیارم گذاشته شد نشان دهنده وضعیت حاد این منطقه است. استان ایلام با داشتن 80 درصد جمعیت زیر خط فقر دچار مشکلات حادی است، مردم در این استان به خدمات شهری دسترسی ندارند، امکان مراقب بهداشتی از خود و خانواده را ندارند، ضمن اینکه وضعیت زنان در این استان مناسب نبوده و در ادامه این معضلات امکان داشتن مسکن مناسب برای اهالی منطقه چندان فراهم نیست.
این گزارشگر سازمان ملل که در سفری 10 روزه چهار استان ایران و شش شهر را مورد بررسی قرار داده اصلیترین موضوع نگرانیاش را در مصاحبه مطبوعاتی قیمت بالای مسکن در ایران اعلام کرد و گفت: اجازه سنگین مسکن در استانهای مختلف سهم بزرگی از درآمد خانوار را به خود اختصاص میدهد و بین 50 تا 70 درصد هزینه شامل اجارهخانه میشود و همین امر سبب عدم رسیدگی به نیازهای ضروری چون غذا، بهداشت... میشود و این وضعیت در استانهای ایلام و سیستان بسیار بدتر است، مسئله کالایی شدن مسکن از موضوعات جدید و بورسبازی بر زمین از دیگر عوامل نگران کننده است که در گزارشهایم به دولت به آن پرداختهام. وی دیگر مشکلات موجود را مسئله مالکیت زن در کشور عنوان کرد و گفت: «باید به این موضوع در ایران بیشتر توجه شود، برای زنان درگیر با خشونت خانوادگی هیچ سرپناهی در این کشور وجود ندارد و دسترسی به این افراد در مدت حضورم به هیچ عنوان امکانپذیر نبود.»
کوتهری در ادامه سخنانش با انتقاد از کمبود اطلاعات درباره بیخانمانها در ایران گفت: «در ملاقات با مقامات در حوزههای مسکن، رفاه و ... هیچ کس آمار دقیق افراد بیخانمان را در ایران نمیدانست و همچنین مسئولان بانک مسکن نتوانستند اطلاعاتی در مورد تعداد افرادی که به وام مسکن دسترسی دارند، در اختیارمان قرار دهند.»
در اهواز در یکی از محلات مردم در وضعیت نامطلوبی به سر میبرند، نهرهای فاضلاب باز و زبالههای پراکنده در سطح محله نشان میداد مدتها است زبالههای آن جمعآوری نشده است. این در حالی است که با توجه به غنی بودن خوزستان از منابع نفتی، وضعیت این استان باید مناسبتر باشد.
وی مصادره زمین برخی افراد خاص را از دیگر مشکلات این گروه دانست که مصادره زمین آنها توسط دولتها به اجرا گذاشته میشود. او که سفری دو روزه به بم داشت در مورد وضعیت کنونی این شهر گفت: در وهله نخست تحت تأثیر اقدامات دولت در این منطقه قرار گرفتم، در عین حال نگرانی جدی راجع به اردوگاههایی است که مردم پس از زلزله در آن مستقرند و بیش از یک سالونیم است که در این اردوگاهها همچنان زندگی میکنند، باید در خصوص این افراد مسئله زمین و ملک سریعتر مورد بازبینی قرار گیرد. از سویی در برخی از مناطق اعلام شده که آب لوله کشی و گازکشی انجام شده است حال اینکه در بسیاری از این موارد لولههای آب صبح تا ظهر خشک و آب قطع است مانند خوزستان. در مورد گازکشیها نیز حتی بسیاری از توانایی پرداخت هزینه آن را ندارند مانند بم.
او در ادامه بررسیهایش در ایران که قرار است در آوریل 2006 به سازمان ملل ارائه شود، وضعیت بیخانمانها در ایران را بهتر از بقیه کشورها چون هند توصیف کرد و گفت: اما در عین حال تبعیضهایی در بخشهای مختلف بر این قشر روا میشود که با انجام اقدامات هماهنگ میتوان این مشکلات را مرتفع کرد. وی با ارائه پیشنهاد و توصیه به دولت ایران درخواست کرد در مواردی از قانون اساسی که حق مسکن محترم شمرده شده است، این موارد بدون تبعیض در اختیار افراد خصوصاً در مناطقی چون ایلام، سیستان و خوزستان قرار گیرد. کوتهری همچنین ضرورت ساخت خانههایی برای دختران فراری، زنان خیابانی و زنان قربانی خشونت را گوشزد کرد و از دولت خواست تا در این خصوص مسکن مناسب و امن فراهم کند و در خصوص حق مالکیت زنان نیز فعالیتهای سریعی را با توجه به ضرورتها در پیش گیرد.
این گزارشگر سازمان ملل همچنین در بخشی از توصیههایش از دولت خواست تا مقابل بورسبازی در بخش زمین را گرفته و در بازار مسکن با سیاست مناسب دخالت کند.
وی معتقد است مشارکت عمومی در ساخت مسکن و برنامه توسعهای بسیار موثر است و با الگوهایی که دولت در این امر به همراه نظر مردم ارائه میکند، بازار مسکن متعادل خواهد ماند. او در بخش دیگری از سخنانش از جامعه بینالمللی خواست تا با توجه به زلزلهخیزی ایران و بازسازی واحدهای مسکونی آسیبدیده، در این بخش سرمایهگذاری کرده و به ایجاد مسکن مناسب به ایران کمک کند. وی ایران را در زمینه مسکن با چالش مواجه دانست و دلایل آن را زلزلهخیزی، وضعیت آب و هوا، خشکسالی، سیل و موانع تاریخی و فرهنگی در برخورد با اقوام توصیف کرد و گفت: نوع زندگی و نحوه آن تنها در گرو دسترسی به آب، تلفن، برق و گاز نیست، وقتی که خانوار بیکار باشد، نبود شغل خود مشکل عمدهای در امر مسکن است. کوتهری همچنین از دولت ایران خواست تا برخورد انکاری نداشته باشد و به وضوح و روشن در بخشی از موارد به مشکلات اذعان کند، زیرا در این حالت میتوان برخی از موانع را رفع کرد و در عین حال مشارکت دولت و حکومت در این امر برانگیخته میشود. میلون کوتهری که به دعوت دولت جمهوری اسلامی ایران از 19 جولای به ایران سفر کرده بود، امروز ایران را ترک خواهد کرد تا گزارش مقدماتیاش را در زمینه حق مسکن و زیر مجموعههایی چون آب، فاضلاب، برق، مسکن، زنان، اقلیت بومی، مذهبی و جنسیتی را آماده و در اختیار مسئولان کشور قرار دهد.