قبل از هر ما باید به بحث خانواده و اهمیت خانواده بپردازیم . در مقدمه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به مسئله خانواده خیلی اهمیت داده شده است . ما الان در بحث خانواده یک سری آسیب هایی در خانواده ها داریم و یک سری آسیب هایی در دادگاه خانواده . بایداینها را از هم تفکیک کرد. آنچه که امروزه به عنوان آسیب خانواده ها مطرح است به طور خلاصه یکی بحث فساد است . فساد مهم ترین عناوین است که می تواند ارکان خانواده را به هم بریزد. ماباید شرایط را طوری فراهم کنیم که زنان و شوهران بر مبنای اخلاق و آموزه های دینی پایداری کنند و بتوانند خانواده ها از تحکیم بهتری برخوردار باشند. خانواده ای که زن و شوهر لاابالی وبی قید باشند زندگیشان استحکام لازم را نخواهد داشت . شایع ترین چیزی که در میان خانواده ها مطرح است , بحث طلاق است . ما نمی خواهیم خانواده ها را نگران کنیم , ولی واقعیت این است که مامجبوریم هشدار بدهیم که درخواست های طلاق رو به تزاید گذاشته است . باید به این نکته توجه شود. چرا طلاق در جامعه افزایش پیدا کرده .
چرا رشد در خواست طلاق زیاد شده , طلاق در همه جوامع هست , هیچ جامعه ای چه دینی , چه سکولار نمی تواند از طلاق مصون باشد. حتی در اسلام که این همه به خانواده بها داده طلاق را به عنوان بدترین چیز پذیرفته است .
معضل بعدی که در خانواده ها وجود دارد سورفتارها و رفتارهای نامتناسب زنان و مردان است . بخصوص مردان ما. در شرع مقدس اسلام داریم که خداوند می فرماید زنها لباس شما و شما لباس زنهایتان هستید. یعنی زن و مرد را تکمیل کننده یکدیگر دانسته اند. آغاز پرونده ها در دادگاههای خانواده با مهریه زنان است . زنان در خواست مهریه می کنندو این در خواست مهریه در جامعه ما پذیرش ندارد. درخواست مهریه بمنزله پیغام علیه شوهر شده است . به معنای از بین رفتن زندگی است . این نگاه غلط به مهریه باید از میان برود. مهریه حق زن است که مطالبه کند.عندالمطالبه است . اما در فرهنگ ما این موضوع قابل هضم نیست . واژه حقوقی عندالمطالبه به نپرداختن مهریه تبدیل شده است . مهریه خواستن زن یک حرکت عجیب و غریب قلمداد می شود.
آغاز اختلاف بین زن و شوهرها می شود. اعلان جنگ خانوادگی قلمداد می شود.واقعیت این است که زنان حقوقی دارند و می توانند مطالبه کنند و مطالبه مهریه الزاما به معنای طلاق نیست . اگر ما بتوانیم این لجاجتی را که وجود دارد را به فرهنگ صحیح تبدیل کنیم , به موفقیت می رسیم .
آسیب بعدی در خانواده ها مشکلات معیشتی و اقتصادی است . این مشکل می تواند زندگیها را تحت فشار قرار دهد. برخی از درخواستهای طلاق بر می گردد به بیکاری مردان . مرد به علت بیکاری قدرت اداره زندگی را ندارد.
مسئله بعدی بحث نفقه است . وقتی مردی زنش را از خانه بیرون می کند , اگرزن شاغل نباشد هیچ پناهی ندارد. به نظر ما حمایت در بخش نفقه به شدت جایش خالی است . زن بدون نفقه سربار خانواده و خواهر و برادرها می شود. باید برای حل این مشکل فکری کرد. قانون برای این موضوع پیش بینی های لازم را نکرده است .
جای قانون و دولت را در بخش نفقه زنان به شدت خالی می بینیم و معتقدیم که دولت باید از زنان رانده شده از خانه و مطلقه حمایت کند. در جایی که زن تقصیر ندارد و مسئول اخراجش مرد است در چنین جایی باید برای زنان راهکارهایی در نظر گرفت . از لحاظ مسکن , حقوق و ... دولت باید با ایجاد « صندوق نفقه » از زنان حمایت جدی بکند.
آسیب دیگری که باید در جامعه ما به آن دقت شود بحث « اعتیاد » است . مادر حدود 4 میلیون معتاد داریم , آمار زیادی است , بسیاری از معتادین که ازدواج کرده اند , زندگیشان به لحاظ بیکاری , فروش اموال خانه به خاطر مصرف مواد مخدر و ... در خطر فروپاشی است . بسیاری از طلاقهای ما بخاطر اعتیاد است . شاید رتبه اول را داشته باشد. طلاقها معلول این آسیب ها هستند. فکر می کنم دولت در مبارزه با اعتیاد , علی رغم تلاشهای زیادش , بازهم باید تلاش بکند.
آخرین بحث ما , بحث رفتارهای خشونت آمیز علیه زنان است . بحث سو معاشرت است . مانمونه های زیادی داریم که مردان علیه زنان رفتارهای نامناسبی دارند و این رفتارها منجر به مراجعه زنان به دادگاه خانواده می شود. بسیاری از درخواستهای طلاق از سوی زنان در ارتباط بابدرفتاری مردان است . مضروب کردن , بیرون کردن زن , خرجی ندادن به زن , ممنوع کردن ملاقات با محارم , محدود کردن زن در تماسهای بیرونی و داخلی و همه مواردی که در قالب رفتارهای تند و غیرشرعی صورت می گیرد. گاهی وقتها این « زن آزاری ها » که در قالب رفتارهای تند وغیرشرعی صورت می گیرد , در قالب رفتارهای مردانه و پوشش های غیرت صورت می گیرد. این حرکات شرعی نیست , تمکین کردن غیرمجاز زنان است .
* در مورد مهریه بحث کردید . معنای مهریه این است که 24 ساعت بعد از عقد , عروس می تواند طلب مهریه بکند
** مهریه عندالمطالبه است . طبق قانون مدنی , زن می تواند تا مهریه اش را نگرفته تمکین نکند. علاوه بر این پرداخت مهریه , حق نفقه را از بین نمی برد. نفقه در هر شرایطی از بین نمی رود. نفقه حق بزرگی است که زنان ما دارند. معنی عندالمطالبه این است که هر وقت زن طلب مهریه کرد , باید به اوپرداخت .
* راه حل شما برای مبارزه با فرهنگ غلط مهریه های سنگین چیست
** یک نکته را در اینجا تذکر بدهم زنها خیال می کنند هر چه مهریه شان بالابرود , تضمین زندگی بیشتر می شود. این طور نیست . مهریه هدیه مرد به زن است . متاسفانه در برخی خانواده ها این فرهنگ خوب تبدیل به یک سنت غلط شده است . برخی از خانواده ها و زنان مهریه را شمشیری علیه مردان گرفته اند.
از طرف دیگر قانون گذار هم آمده است به مسئله مهریه جنبه کیفری داده است . قانون محکومان مالی مصوب 1377 برای نپرداختن مهریه , حکم بازداشت داده است .
به نظر ما , این قانون به مشکلات ما افزود و باعث رواج فرهنگ غلط استفاده از حربه مهریه و نیز به اجرا گذاشتن مهریه توسط زنان شد. در قانون اساسی به اصل استحکام خانواده بها داده شده است . به نظر می رسد که با توجه به اصل قانون اساسی اصل استحکام خانواده , باید در قانون مصوب 1377 تغییرات و اصلاحاتی داده شود . مهریه بالا مایه بقای زندگی نمی شود. آنچه که می تواند مایه استحکام خانواده بشود مودت و محبت است و بعد رعایت حقوق زن و مرد در داخل مجموعه خانواده است و سوم اینکه باید موازنه برقرار کرد.
* تضمین اجرایی شما برای حل معضل به اجراگذاشتن مهریه ها توسط زنان و زندانی شدن مردان چیست
** بحث ما این است که زنی که مرد را بخاطر مهریه بازداشت می کند , دیگر محبت و مودتی باقی نمی ماند. مردی که توسط زنش به زندان می افتد دیگر عشق و محبت و مودت زناشویی باقی نمی ماند. وقتی قانون می آید مرد را بخاطر مهریه زندانی می کند , دیگر زندگی دوام خودش را از دست می دهد. بنابراین این قانون باید تغییر کند و ما باید برگردیم به قانون کشف اموال در زمینه مهریه , باید برای مهریه اموال مردم را توقیف و ضبط کنیم به نفع مهریه زن . ما می گوئیم قانون مصوب مجلس شورای اسلامی در سال 1377 باید اصلاح شود .
متاسفانه قانون گذاز مهریه را عین بقیه طلبها قلمداد کرده و برای آن محکومیت زندان در نظر گرفته .
وقتی مرد می رود زندان اولا کینه زن را به دل می گیرد دوم معلوم نیست که حق زن را بدهد. همان طوری که بسیاری از پرونده های مهریه به نتیجه نرسیده اند. یا حکم اعسار گرفته اند یا اموالشان را منتقل می کنند. بنابر این قانون نتیجه عکس داشته است . این قانون باعث متلاشی شدن خانواده ها شده است .
این قانون به ظاهر علیه مردان است , اما در نهایت به ضرر زنان خواهد بود. اولین ضرر این قانون این است که ازدواج را در چشم مردان بد جلوه می دهد. دوم مردان برای انتقال اموال خودشان دست و پامی کنند. ما الان پرونده هایی داریم که مرد میلیارد است امایک ریال از اموالش بنام خودش نیست .
زن می آید در دادگاه طرح دعوا می کند ومی گویدهمسرم چندین خانه و کارخانه دارد , اما یکی از اینها را نمی تواند در دادگاه ثابت کند. این نتیجه این قانون شده است . ما باید بیائیم سیستم کشف اموال ایجاد کنیم . وضع طبیعی بگذاریم . مرد را تحریک نکنیم . بتوانیم راحت اموالش را توقیف کنیم . هر مردی که دادگاه خانواده می آید , باتدبیر و پیش بینی می آید. اموالش رااز نام خودش خارج می کند.
بنابر این به نظر ما این قانون , قانون مضری است . قوه قضائیه خیلی تلاش کرده است تا این قانون را اصلاح کند. به هر حال مهریه سنگین نمی تواند تضمین زندگی زنان باشد. مهر و محبت را باید بین خانواده افزایش داد.
* نظر شما در باره محدود کردن میزان مهریه چیست !
** برخلاف شرع است . مهریه محدودیت ندارد.ریشه بوجود آمدن فساد در خانواده ها و اجرا گذاشتن مهریه و سنت غلط افزایش مهریه ها , قانون سال 1377 مجلس شورای اسلامی است . قانون اجازه داده است مردان بخاطر مهریه زندانی شوند و زنان تحریک می شوند برای رسیدن به حق و حقوقشان از این نقطه ضعف مردان بهره برداری کنند. ریشه مشکل قانون سال 77 است .
* بحث آزار و اذیت زنان را مطرح کردید. مواردی دیده می شود که مردان بیماری روحی دارند و با بیماری روحی موجبات زن آزاری را فراهم می کنند. در چنین مواقعی شما چه می کنید آیا مرد را تحویل روانپزشک می دهید
** برخی از سورفتارها ناشی از بیماری روحی است . چه در مرد و چه در زن . برخی از مردان واقعا بیماری روحی و روانی دارند. بیماری سوظن دارند , اگر همسرش برود مغازه سرکوچه ظنین می شود. اگر همسرش خانه همسایه برود , می گوید رفت زن همسایه آب جادو بهش داد. این آدم بیمار است . ما در این مورد دعاوی زیادی داریم . اتفاقا یکی از مشکلترین دعاوی ما همین پرونده ها است .در چنین مواردی مرد یا زن را به کمیسیونهای پزشکی معرفی می کنیم . اگر کمیسیون پزشکی تایید بکند , بنحوی که در قانون آمده دوام زندگی را به خطر بیندازد , رای مناسب صادر می شود.
البته جامعه ما پذیرش این مسایل راندارد. اگر چندین عیب جسمی داشته باشد می پذیرد , اما عیب روحی وروانی را نمی پذیرد. به دکتر جسم می رود , اما رجوع به روانپزشک راعیب می داند . طبق آمارها حدود 20 درصد افراد جامعه ما دچارمشکلات حاد روحی هستند , اما حاضر نیستند خودشان را مداوا کنند.
* بحث قاضی شد اینجا یک سوال را مطرح کنم , قاضی های دادگاه خانواده چه مشخصاتی دارند. برخی از مردم گلایه دارند که برخی از قاضی ها لیسانسیه دانشگاه آزاد هستند و بلافاصله از نیمکت کلاس دانشگاه به صندلی قضاوت منتقل شده اند.
** ما قاضی صفرکیلومتر به اصطلاح شما نداریم . قاضی خانواده قانونا بایدمتاهل ودارای 4 سال سابقه کار است .
البته قاضی های ما حداقل دارای 20 سال سابقه هستند . در این زمینه مشکل نداریم .
* بازنان حرفه ای طلاق بگیر که مهریه اجرا می گذارند چگونه برخورد می کنید
** بیشتر اینها شایعه است واگر هم واقعیت داشته باشید خیلی محدود است . اخذ مهریه بسیار مشکل است . حتی اگر مرد دارای خانه و اتومبیل هم باشد تا یک خانه و یک اتومبیل را بابت مهریه نمی توان توقیف کرد. طلاق گرفتن زن مراحل زیادی دارد. اجرا گذاشتن مهریه و طلاق گرفتن به سادگی نیست .در نتیجه این موضوع شایعه ای بیش نیست . شما بروید از مراجعین به دادگاه خانواده سوال کنید بپرسید چند درصد توانسته اند مهریه خودشان را از مردان بگیرند از طریق دادگاه .
مواردی که زن حق طلاق دارد بسیار نادر است . مثل محکومیت زوج به 5 سال حبس , شما چند تا مرد را پیدا می کنید که به 5 سال حبس محکوم شده اند و همسرشان تقاضای طلاق کرده است .
بنابر این اینطور نیست که زنان به راحتی ازدواج کنند و به راحتی طلاق بگیرند.البته ازدواج به راحتی هست , ولی طلاقشان به راحتی نیست . تنها علتی که زنان ما مهریه را بالا می گیرند , این است که زنان از حقوق مالی قانونی برخوردار نیستند. قانون باید روی حق طلاق زن کار بکند. اگر قانون روی حق طلاق زن کار بکند. مشکل مهریه ها تا حدودی حل می شود.
* برای اینکه قانون سال 77 تغییر و اصلاح شود چه کرده اید
** قوه قضائیه درصدد اصلاح این قانون است . در مجلس تلاشهای زیادی شده است , هنوز به نتیجه نرسیده ایم . قانون گذار باید راه حلی پیدا کند تحت عنوان قانون کشف اموال .
حل مشکل خانواده مستلزم عزم ملی است . دادگاه خانواده فقط در زمینه دعاوی خانواده می تواند عمل کند. دادگاه خانواده پاسخگوی بیکاری و اشتغال و اعتیاد و ... نیست . زن معتاد از ما طلاق می خواهد. بحران خانواده در ایران , در دادگاه خانواده نیست .
بقیه دستگاه ها هم باید کار بکنند. یکی از کارهایی که بایدبشود تدوین سیاستهای نظام در مبحث خانواده است . ما در باره همه چیز در کشور سیاستگذاری کرده ایم الا خانواده . در بخش ورزش , اعتیاد , کهنسالان , بچه ها , زنان همه چیز برنامه ریزی کرده ایم اما در بخش خانواده تاکنون به تدوین سیاستهای نظام نپرداخته ایم .
منشور زنان راتصویب کرده ایم , اما در بخش خانواده کاری نکرده ایم .سیاستهای جمهوری اسلامی در باره خانواده باید مشخص شود. اگر ما قصد داریم در باره خانواده سیاست پیشگیری داشته باشیم , بایدکانونهای مشاوره را تقویت کنیم . در جامعه ای که مشاوره ساعتی 30 هزار تومان تا 40 هزار تومان است چگونه به زوجین بگوییم بروید مشاوره . ما چقدر مشاوره رایگان فراهم کرده ایم . ما باید سیستم های مشاوره حداقل ارزان ترتیب بدهیم . به زن و شوهری که دعوا دارند و دادگاه می آیند بگوییم بروید پیش روانشناس .
ما باید مشاوره های خانواده را توسعه دهیم . باید در مشاوره های قبل و بعد از ازدواج سرمایه گذاری کنیم . سرمایه گذاری فقط در نفت و گاز و تلفن محدود نمی شود. برای نهاد خانواده هم باید سرمایه گذاری کنیم . اگر برای نهاد خانواده از هم اکنون سرمایه گذاری کنیم جامعه را برای 10 سال آینده بیمه کرده ایم . اما اگر قرار باشد ازدواج های غلط و بدون اطلاع از قوانین صورت بگیرد مطمئن باشید 10 سال آینده با بحرانهای بیشتر از امروز مواجه خواهیم شد.
موضوع دیگر این است که جایگاه متولی خانواده درنظام ما نامشخص است . هر چیزی متولی دارد. ورزش , جوانان , مطبوعات بانوان و ... در بخش خانواده ما متولی نداریم . چه کسی پاسخگوی مسایل خانواده است . قوه قضائیه . قوه مقننه , قوه مجریه . معلوم نیست . برای نهاد خانواده بین همه دستگاهها باید هماهنگی بوجود بیاید.