* چطور در این پرونده درگیر شدید؟
** وقتی حمله به عراق صورت گرفت، ما در انجمن وکلای اردن کمیته ای برای دفاع از عراق تشکیل دادیم. نام این کمیته را «دفاع از مردم عراق» گذاشتیم.
وقتی صدام دستگیر شد فکر کردیم باید از او، مردم عراق و رهبری این کشور دفاع کنیم. سلاح ما قانون است نه چیز دیگر. در ابتدا تعداد ما فقط هفت نفر بود ولی بعد به ۲۰ تا ۲۵ نفر افزایش یافت.
* چه تعداد وکیل آمریکایی در این کار حضور دارند؟
** به عنوان داوطلب شاید ۲۰ نفر، اما دو نفر اکنون به صورت فعال حضور دارند.
* چالش های عمده شما در وکالت صدام چیست؟
** چالش ها زیاد است. آنها می گویند هشت میلیون سند و مدرک وجود دارد که پایه و اساس اتهاماتشان قرار گرفته است. اما ما هنوز هیچ کدام را ندیده ایم. این حق ماست که اسناد را ببینیم و بدانیم چطور می خواهند صدام را برای هر یک از موارد متهم کنند. چند بار خواستار ملاقات با موکلمان شدیم. سه ملاقات کوتاه با حضور یک افسر به ما دادند. آخرین بار یک ملاقات دوساعته با او داشتیم که باز هم دو افسر ناظر تمام مدت در اتاق حاضر بودند. البته همه چیز ضبط و ثبت می شد بنابراین حریم خصوصی وجود ندارد و در این شرایط او خیلی چیزها را نمی گوید. چندبار خواستار آن شدیم که گروهی از پزشکان برای معاینه صدام معرفی شوند اما اجازه این کار را ندادند.
ما نگران آن هستیم که مبادا او را در زندان بکشند یا دارویی به او بدهند تا قبل از محاکمه از شرش خلاص شوند.
* یعنی پیش بینی مرگ او را دارید؟
** این احتمال وجود دارد، چون آمریکایی ها نمی خواهند خیلی چیزها علنی شود. آنها خواستار یک جلسه علنی نیستند. چون در جلسه دادگاه مقامات بلندپایه ای از آمریکا فراخوانده خواهند شد. اگر یک دادگاه منصفانه برگزار شود آنها می بازند. فکر نمی کنیم برگزاری یک محاکمه عادلانه شفاف به نفع آنها باشد. بنابراین ممکن است او را در سلولش ترور یا مسموم کنند. این کار از آنها برمی آید.
* یکی از وکلای او خواستار تغییر رویه دادگاه شده است؟
** بله این از موارد مورد ترجیح ماست نه یک درخواست. ما محاکمه صدام در دادگاه قانون را نمی پذیریم، چون صدام مصونیت قضایی دارد و حمله به عراق هم غیرقانونی بوده است.
* نمی توان اینطور گفت که کارهای او چنان قابل سرزنش بوده که هرگونه مصونیت او را بی معنی کرده است؟
** چه کسی در این باره تصمیم می گیرد؟ من کسی را نمی شناسم که صلاحیت تصمیم گیری در این مورد را داشته باشد.
* فکر می کنید او با چه تعداد اتهام روبرو شود؟
** دادستان ها ابتدا گفتند ۱۸ فقره، بعد ۱۴ و بعد گفتند ۱۲ مورد اتهام. ما هیچ چیزی نمی دانیم. در چنین فضای مبهم و نامعلومی آماده شدن برای دفع دفاع کار دشواری است.
* چه اتهامات دیگری فکر می کنید به او وارد شود؟
** فقط خدا می داند. آنها می گویند ممکن است به ۵۰۰ مورد جرم متهم شود اما ۱۲ مورد برای اعدام صدام کافی است.
* فکر نمی کنید در واقع پیش از تفهیم اتهام دارند او را محکوم می کنند؟
** در عراق هم همین اتفاق می افتد.
* براساس اتهاماتی که تاکنون شنیده اید دفاع خود را چطور انجام می دهید؟
** ما واقعاً در بی خبری هستیم و فقط بعضی اتهامات را حدس می زنیم. اما حداکثر تلاشمان را می کنیم تا استدلالی درباره غیرقانونی بودن تهاجم به عراق و دروغ های دولت آمریکا و مقامات آن و جنایات آمریکا علیه بشریت در کشتار یکصد هزار شهروند عراقی بیابیم.
* فکر می کنید شرایطی برای برگزاری یک محاکمه عادلانه وجود داشته باشد که در آن هم حق موکل شما رعایت شود و هم ارزش های مربوط به حاکمیت قانون حفظ گردد؟
** تصور این شرایط خیلی دشوار است. بهترین حالت، تشکیل دادگاهی توسط سازمان ملل با شفافیت تمام است.
* پس چرا اعتراض نمی کنید و نمی گویید که در این روند شرکت نخواهید کرد؟
** شاید این کار را هم بکنیم، اما فقط وقتی مجبور شویم.
* به آنها که می گویند چون صدام مسئول نقض حقوق بشر در قرن ۲۰ است باید اعدام شود، چه می گویید؟
** اول از همه باید بگویم که این ها اتهامات ثابت شده و واقعی نیست. اگر در یک دادگاه بی طرف به این اتهامات رسیدگی شود از همه آنها تبرئه می شود.
مثلا درباره [کشتار جمعی] کردها و شیعیان در جنوب عراق بعد از جنگ سال ۱۹۹۱ می توان گفت آنها در کشور و در زمان جنگ شورش کرده اند. دولت و نظامیان در آن زمان دستور داشتند که به هیچ کس شلیک نکنند و به مقر خود باز گردند. حتی آمریکایی ها هم به دولت عراق اجازه داده بودند برای کنترل شورش از هلی کوپتر استفاده کند. اکثر کشته شدگان هم سربازان عراقی بودند نه غیر نظامیان. اگر قبرها را می کندند گردن بندهای هویتی آنها را می دیدند.
* پس این گورهای جمعی که بعد از حمله آمریکا در عراق پیدا شد چه؟ این همه قربانی غیرنظامی در این گورها پیدا شد.
** بله وقتی تعداد زیادی در یک منطقه کشته می شوند و گرمای هوا هم بالای ۵۰ درجه است، وقت و توانایی خاکسپاری همه قربانیان وجود ندارد.
* وکلای عراقی صدام چه تدابیری برای ملاقات با او ترتیب داده اند؟
** ابتدا باید درخواست رسمی بفرستیم و از کانال های مختلف به منطقه سبز برسانیم و آنها هم درخواست را به ژنرال مسئول می دهند تا نظر خود را اعلام کند. آن وقت به وکلا اطلاع می دهند که برای انجام ملاقات در یک هفته آینده آماده باشند. هیچ زمان مشخصی اعلام نمی شود، فقط می گویند، ممکن است فردا یا دو روز دیگر یا در هفته آینده این ملاقات انجام شود. وقتی زمان مقرر فرا برسد، وکیل را به طور چشم بسته سوار یک خودرو می کنند و به نقطه ای نامعلوم می برند. خود این روند بسیار غیر منطقی است و به یک شوخی شبیه است اما چاره ای نیست.
* در این دیدارها هیچ وقت صدام از بدرفتاری گلایه کرده است؟
** در دو روز اول دستگیری مورد بدرفتاری فیزیکی قرار گرفته بود. پایش شکسته و مورد ضرب و شتم قرار گرفته بود. اما بعد از آن دو روز بدرفتاری صورت نگرفته است. فقط او را بدون ارتباط با خارج در سلول نگه داشته اند. چیز دیگری نمی دانیم. البته این را هم می دانیم که ماهها بدون حضور وکیل بازجویی شده است.
* در بازجویی ها چه سئوالاتی از او پرسیده می شود؟
** فقط می دانم درباره چه نکاتی بازجویی نشده است. درباره سلاح های هسته ای بازجویی از او نشده است. چون آمریکایی ها می دانند این ها از اول دروغ بوده است. حتی یک سئوال هم در این موارد از او پرسیده نشده است.
* وقتی دستگیر شد، از اینکه ممکن است اعدام شود بیم نداشت؟
** خیر، او بر این باور است که آمریکایی ها در نتیجه مقاومت مردم از عراق بیرون رانده می شوند.
* زندگی روزانه او به عنوان یک زندانی چطور است؟
** حالا از شرایط خوبی برخوردار است. وعده های مرتب غذایی دریافت می کند و آنها در سلولش دیگر او را اذیت نمی کنند. نیم ساعت صبح و نیم ساعت عصر هواخوری دارد.
* گزارش هایی منتشر شد حاکی از اینکه صدام دریتوی (نوعی کلوچه) آمریکایی را دوست دارد و از مرگ دونالد ریگان هم غمگین شده؟
** دریتو مکزیکی است نه آمریکایی. نمی دانم این گزارش ها درست است یا نه.
* درباره تصاویر منتشر شده از او در زندان و با زیرشلواری نظرتان چیست؟
** حتی دولت موقت هم گفت که این کار غیرقانونی و غیراخلاقی است. دولت آمریکا هم اعلام کرد این کار غیر قانونی و قابل پیگیری است. به اعتقاد من آمریکایی ها این تصاویر را منتشر کردند تا روحیه مقاومت را درهم بشکنند. این نظر شخصی من است. البته نتیجه عکس گرفتند و مقاومت شدت گرفت چون آنها احساس کردند به پرزیدنت صدام توهین شده و باید انتقام بگیرند. به همین دلیل این اتفاقات افتاد.
* شما وکالت کسی را به عهده دارید که بسیاری از او نفرت دارند...
** ... و برخی تحسینش می کنند.
* آیا صدام به دادگاه خوش بین است؟
** به دادگاه نه. او درباره دادگاه واقعاً فکر نمی کند. اما به اینکه مردم عراق آمریکایی ها را بیرون می اندازند خوش بین است. ماندن آمریکایی ها در عراق بسیار پر هزینه است، هم هزینه مالی و هم انسانی.
* صدام انتظار بازگشت به قدرت را هم دارد؟
** چیزی در این باره به ما نگفته است.
* بعد از این دادگاه چه کار می خواهید بکنید؟
** بعد از این پرونده درگیر هیچ کار حقوقی نمی شوم. این نقطه اوج کاری هر کسی است. بعد از آن دیگر نیازی به پیش رفتن نیست. بنابراین بلافاصله بازنشسته می شوم.