اگر چه مجلس شورای اسلامی در اواخر سال گذشته طرح تثبیت قیمتها را تصویب قیمتها را تصویب کرد و نمایندگان مجلس این طرح را عیدی مجلس به مردم عنوان کردند، اما دیری نپائید که قیمت اجناس بویژه بهای میوه ترهبار به شدت افزایش یافت.
به اعتقاد کارشناسان و متخصصان علوم اقتصادی، گران شدن و افزایش نرخ هر نوع کالا یا خدمات به دو عامل اساسی بستگی دارد: یکی کاهش عرضه و تولید دیگری افزایش تقاضا، اما آنچه که در کشور ما موجب افزایش نرخ و گرانی میشود، علاوه بر دو عامل مذکور، عوامل دیگری دارد که بسیار مؤثر و تعیین کننده هستند. در کشور ما در بسیاری اوقات ضمن آنکه با کمبود تولید و عرضه روبرو نیستیم و در شرایطی که میزان تقاضا افزایش نمییابد، نرخ برخی از اجناس به طور سرسامآوری افزایش مییابد و این پدیده استثنایی در اقتصاد جهان است.
کارشناسان میگویند: این پدیده فقط منحصر به کشور ماست که در شرایطی که میزان تولید و تقاضا تغییر پیدا نمیکند، نرخ یک جنس افزایش پیدا میکند و علت اصلی این امر وجود یک قشر خودخواه و سودجو به نام دلال در نظام توزیع کشور است که برای کسب سودهای کلان، عید مردم و مصرفکننده را به عزا تبدیل میکند تا به اهداف فرصتطلبانه خود یک شبه دست یابد. باید اضافه کرد که عدم برخورد قاطع و جدی مسئولان کشور با این قشر خودخواه نیز یکی از عواملی است که دست دلالان را برای افزایش قیمت و نرخ اجناس تا به هر میزان و تا آنجا که مردم به ستوه بیایند، باز گذاشته است.
مبارزه با گرانی و تورم در حرف
سالهاست که مسئولان کشور برای مهار گرانی و کنترل نرخ اجناس وعده میدهند، اما آنچه که دستگیر مردم شده است، چیزی جز حرفهای تکراری و افزایش قیمت و حاکم شدن گرانی بر سرنوشت آنها نبوده است و به همین دلیل است که امروز همه مردم به این نتیجه رسیدهاند که آنچه که مسئولان برای مبارزه با گرانی و جلوگیری از رشد نرخ تورم مطرح میکنند، شعاری بیش نیست و به همین دلیل دلالان با گستاخی هر چه تمامتر به افزایش قیمتها میپردازند.
به گفته یکی از کارشناسان اقتصادی، گران شدن یک باره قیمتها در ایران هیچ دلیل قانعکنندهای جز عدم نظارت جدی مسئولان کشور بر نظام توزیع و خودخواهی و زیادهخواهی عدهای از دلالان ندارد، زیرا بر اساس اظهارات مسئولان کشور، ما شاهد هستیم که در برخی زمینهها با افزایش تولید روبرو هستیم، اما قیمت آن کالاها باز افزایش پیدا میکند که این مخالف علم اقتصاد است.
این کارشناس میافزاید: ما در سال گذشته با افزایش تولید مرکبات روبرو بودیم که چند بار مجلس از مسئولان اجرایی خواست که برای خرید مرکبات کشاورزان یک راه و چارهای بیندیشند و اجازه ندهند تولیدات کشاورزان از بین برود. در آن زمان قیمت پرتقال در باغها زیر یکصد تومان بود، اما قیمت همین کالا در کشور ما در شب عید به چندین برابر خود رسید. این نشان میدهد که گیر کار جای دیگریست که مسئولان یا به آن توجه ندارند و یا اینکه اگر توجه دارند، به دلایلی حاضر به برخورد با عوامل آنها نیستند.
علت گرانیهای اخیر چیست؟
به راستی علت گرانیهای اواخر اسفندماه 83 و اوایل سال جاری چیست؟ چرا مسئولان وزارت بازرگانی و دستگاههای ذیربط به وعدههایی که قبل از سال جدید به مردم دادند و اعلام کردند که بر قیمت اجناس نظارت جدی خواهند کرد، خبری نشد؟ چرا علیرغم اینکه مجلس طرح تثبیت قیمتها را تصویب کرد و اجازه نداد که قیمت سوخت، آب، برق، تلفن و... افزایش یابد، باز نرخ برخی از اجناس و کالاها در کشور افزایش یافت. در سالهای گذشته دلالان و سودجویان علت افزایش قیمتها را افزایش نرخ بنزین، آب، برق و... اعلام میکردند، علت افزایش امسال قیمتها چه بود؟ پاسخ مسئولان کشور چیست؟ تا کی باید این وضع ادامه پیدا کند؟
بررسی مسئله گرانیهای اخیر در مجلس
نمایندگان مجلس شورای اسلامی که با طرح تثبیت قیمتها در اواخر سال گذشته فکر میکردند که قیمت اجناس در شب عید و اوایل سال جدید کنترل میشود وقتی با افزایش شدید قیمتها در روزهای آخر اسفندماه و اوایل فروردین امسال روبرو شدند، در اولین روزهای تشکیل مجلس شورای اسلامی در سال جدید، ضمن انتقاد از بوجود آمدن گرانیهای اخیر در کشور از وزرای جهاد کشاورزی و بازرگانی خواستند که در این زمینه توضیح دهند و به همین دلیل یک جلسه غیر علنی غیر رسمی در مجلس شورای اسلامی با حضور این دو وزیر و نمایندگان تشکیل شد. در این جلسه ابتدا وزرای جهاد کشاورزی و بازرگانی در رابطه با علل گرانیهای اخیر توضیح دادند و سپس چند نماینده صحبت کردند و در آخر این دو وزیر باز توضیحات دیگری در این زمینه ارائه کردند.
توضیحات وزیر کشاورزی
محمود حجتی وزیر جهاد کشاورزی در جلسه غیر علنی مجلس با بیان اینکه تولیدکنندگان زمان برداشت محصول دچار مشکل بودند، گفت: عوامل مختلفی دست به دست یکدیگر داده تا گرانیهای اخیر پیش آید.
وی به مسأله آب و هوا اشاره کرد و گفت: البته این امر در مورد مرکبات نمود ندارد اما در مورد گوجهفرنگی تأثیر بسیاری دارد و به دلیل مسأله آب و هوا روز به روز سهم محصولات گلخانهای افزایش مییابد.
حجتی اضافه کرد: گوجهفرنگی و هندوانه جیرفت به علت برودت هوا دیر رسید و با افزایش تقاضا گرانی بیشتر شد.
وی با اشاره به اینکه طرح بستهبندی و توزیع مرکبات در دستور کار قرار دارد و گفت: هیچ سالی دولت خریدار و عرضهکننده مرکبات نبوده است فقط پس از بحرانی که در مورد مرغ ایجاد شد، دولت وارد شد. وزیر جهاد کشاورزی به مسئله واردات میوه اشاره کرد و گفت: در واردات میوه موانعی اصلی در خصوص تعرفه و موانعی فرعی مثل قرنطینه وجود دارد.
وی در عین حال افزود: ایران بزرگترین تولیدکننده محصولات باغی است و چهاردرصد تولید مرکبات دنیا را به عهده دارد.
اظهارات وزیر بازرگانی
محمد شریعتمداری وزیر بازرگانی نیز در این جلسه طی سخنانی گفت: متأسفانه در برخی گفتهها و نوشتهها مطرح شد که دولت با سیاست تثبیت قیمتها به مقابله برخاسته و اتفاقات موجود را ناشی از اراده دولت میدانند.
وی با اشاره به نامه خود به مدیران بازرگانی سراسر کشور گفت: در این نامه اعلام کردیم که افزایش قیمت باید در چارچوب قانون باشد.
شریعتمداری گفت: دولت برای کنترل قیمت میوه و ترهبار دو اقدام میتواند انجام دهد یا اینکه قیمت اداری تعیین کند و یا قیمت میوه و ترهبار را بر اساس عرضه و تقاضا ارائه کند.
وزیر بازرگانی افزود: چنانچه دولت تعیین قیمت کرده و بخواهد با ابزارهای کنترلی اقدام کند هم موجب ایجاد فساد در شبکه میشود و هم به تولیدکننده فشار وارد میشود مگر آنکه سازوکارهای آن بطور کامل برقرار شود.
شریعتمداری گفت: واردات آخرین راه حل برای مشکل تنظیم بازار در کشوری است که خود تولیدکننده مرکبات است.
وزیر بازرگانی همچنین افزود: آیا اعلام قیمت پرتقال کیلویی 1500 تومان قیمت پایه این میوه را در کشور افزایش نمیدهد؟
شریعتمداری در خصوص اقدامات انجام شده از سوی وزارت بازرگانی اظهار داشت: 72 هزار بازرس در سراسر کشور و 20 هزار بازرس در تهران فعالیت کردهاند که در پی آن 5300 پرونده تشکیل شد.
وی با اشاره به وجود 17 هزار مرکز عرضه خردهفروشی گفت: حال با وجود این مراکز و ابزارهای موجود میتوان نظارت کامل داشت؟
کمبود نداشتیم
بعد از اظهارات وزرای بازرگانی و جهاد کشاورزی در جلسه غیر علنی مجلس شورای اسلامی عباس رجایی مخبر کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی با انتقاد از سخنان وزیران جهاد کشاورزی و بازرگانی گفت: چرا نتوانستیم چهار واردکننده اصلی موز و 12 نفر اعضای شبکه توزیع آن را قانع کنیم که به خاطر نظام، موز وارد کنند.
رجایی افزود: سخنان آقایان وزرا طوری بود که ما باید بگردیم پرتقال فروش را بیابیم.
نماینده اراک تصریح کرد: ما کمبود میوه نداشتهایم و نداریم و قرار بود جایگزین مرکبات و سیب، موز وارد کنیم.
رجایی افزود: موز که مثل سیگار وینستون است هر روز که اراده کنیم آن را وارد کنیم، میتوانیم وارد کنیم.
نماینده اراک گفت: پول موز کیلویی 1200 و 1400 تومان به جیب چه کسانی رفت؟
وی افزود: قیمت یک کیلو نارنگی معادل قیمت یک آدامس بود.
رجایی گفت: ما چند ماه پیش وزیران مربوطه را به کمیسیون کشاورزی دعوت کردیم چرا مرکبات روی دست تولیدکنندگان مانده است؟ گفتند عرضه بیش از حد مشکل به وجود آورده و حتی خرید تضمینی را مطرح کردند اما یک کیلو هم نخریدند.
وی اضافه کرد: آیا دلالی که نارنگی را کیلویی 60 تومان خریده بود، فکر میکرد چند برابر آن را بفروشد؟ او فکر میکرد اگر دو برابر بفروشد چه سودی کرده است.
نماینده اراک گفت: آیا این دلالان که به برخی اشخاص نزدیکند، نمیدانستند چه اتفاقی میافتد؟
وی افزود: نمیتوانستند در انبارها را بشکنند تا امروز از نمایندگان ملت جایزه بگیرند.
رجایی اظهار داشت: اگر قانون مشکل داشت با طرح یا لایحهای سه فوریتی میتوانستید آن را حل کنید.
چند دلال نظام را بازی میدهند
ایرج ندیمی مخبر کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی هم در این جلسه گفت: اینکه در مورد میوه از سویی واردات داریم و از سویی صادرات، نشان میدهد که سیستم توزیع مناسب در کشور حاکم نیست.
وی افزود: این یعنی اینکه چند تا دلال میدان میوه و ترهبار نظام را بازی میدهند، جرئت داریم به جنگشان برویم بسمالله.
ندیمی اضافه کرد: همه یقه دولت را میگیریم ولی هیچکس یقه بازار را نمیگیرد.
نماینده لاهیجان افزود: توزیع در کشور بیصاحب است و وزارت بازرگانی قدرت برخورد و ریشهکنی این پدیده را ندارد.
عوض حیدرپور شهرضایی نماینده مردم شهرضا نیز در این جلسه با تأکید بر اینکه گروهی با انگیزه سیاسی و جناحی درصدد شکست طرح تثبیت قیمتها هستند، گفت: گران شدن میوه قبل از سال جدید و در چند روز اخیر مطمئناً آخرین مسئله از این قبیل نیست و ما در آینده نیز با مشکل گرانی میوه و حبوبات روبهرو هستیم.
وی افزود: باید برای مبارزه با گرانی برنامههای منظمی داشت و با دقت با این مسئه برخورد کرد.
نماینده مردم شهرضا در پایان گفت: مجلس هفتم بر طرح تثبیت قیمتها اصرار دارد و آن را پیگیری میکند.
حسین نجابت نماینده مردم تهران دیگر سخنران این جلسه با انتقاد شدید از سخنان سخنگوی دولت درباره عملکرد مجلس و تقویت طرحهای مختلف گفت: برخی از دوستان برنامهریزی شده سعی میکنند کارهای مجلس را وارونه جلوه دهند و آنها را غیرکارشناسانه بخوانند.
وی افزود: وزارت اطلاعات و مسئولان مربوط باید این مسئله را به طور جدی پیگیری کنند تا مقصران و کمکاران مشخص شوند.
وی با اشاره به اینکه گفته میشود چهارم اسفند در جلسهای با حضور برخی اهالی میدانهای میوه و ترهبار و کارگزاران وزارت بازرگانی در خانه یکی از میداندارها در خصوص قیمت میوه بحث شده است، گفت: این خبر تعجبآور و تأسفبار است و باید وزارت اطلاعات این قضیه را پیگیری کند. قدرتالله ایمانی نماینده مردم خرمآباد هم در این جلسه با انتقاد شدید از وزارتخانههای بازرگانی و جهاد کشاورزی گفت: برخی از وزارتخانهها برای افزایش گرانی رقابت میکنند که من این پیروزی غرورآفرین را به آنان تبریک میگویم.
وی با تأکید بر اینکه آقایان به جای توجیه کار خود استعفا و رسماً از مردم عذرخواهی کنند گفت؛ نمیدانم لقب سردار توسعه گرانی لقب کدام یک از وزرا خواهد شد؟
قدرتالله علیخانی نماینده مردم بوئینزهرا که به عنوان آخرین نماینده در این جلسه سخن میگفت با اشاره به اینکه بیتدبیری باعث افزایش قیمتها شده است گفت: وجود عوامل متعدد و واسطهها باعث افزایش بیش از حد قیمتها شده است.
وی افزود: مسئولان میتوانستند با پایین آوردن تعرفهها واردات را افزایش دهند تا با چنین مشکلی برخورد نکنیم.
اظهارات نمایندگان مجلس و وزرای بازرگانی و جهاد کشاورزی نشان میدهد که علت گرانیهای اخیر کمبود عرضه و افزایش تقاضا نبوده، بلکه عامل اساسی این گرانیها سالم نبودن نظام توزیع کشور و زیادهخواهی عدهای دلال و واسطه و سلفخر است که به هیچ عنوان حاضر نیستند دست از سودهای میلیاردی خود بردارند. بنابراین وظیفه دولت، مجلس و قوهقضائیه است که برای این مشکل که سالهاست مردم را رنج میدهد چارهای اساسی بکنند و این طور نباشد که چند روز این حرفها زده شود و بعد به فراموشی سپرده شود.