رئیس‌جمهور دات کام

 جواد دلیرى
انتخابات ریاست جمهورى یعنى مبارزه انتخاباتى و مبارزه انتخاباتى یعنى افزایش تبلیغاتى سیاسى. مدیران مبارزه انتخاباتى راهکارهاى فراگیر و تاکتیک هاى خلاقانه اى طرح مى کنند تا خواست خود را به انتخاب کنندگان القا کنند. در واقع امروز سیاست دیگر نمى تواند مثل گذشته بدون داشتن ارتباطات به حیات خود ادامه دهد.
برخى از پژوهشگران و صاحبنظران حتى معتقدند سیاست یعنى ارتباطات و یا اینکه سیاست به نحو فزاینده اى تحت تأثیر ارتباطات قرار دارد. این جنبه از رسانه اى شدن سیاست از طریق یک قلمرو عمومى مبتنى بر رسانه است.
جنبه دیگر آن شامل وظایف ایجاد دستور العمل و تنظیم برنامه کار در رسانه هاى همگانى است. ورود صدها میلیون نفر کاربر اینترنت از اوایل قرن بیست و یکم به مخاطبان رسانه اى مفهومى جز دگرگونى در زندگى روزمره فرد و اجتماع ندارد. اینترنت امروز شبکه دگرگونى هاى اجتماعى را از مهمترین تا بدترین وجوه و جوانب سامان مى دهد. اینترنت علاوه بر کارکردهاى ارتباطى، کارکردهاى سیاسى بسیارى نیز دارد. اینترنت مى تواند با مشارکت شهروندان، دموکراسى محلى را تقویت کند. شهروندان از طریق اینترنت درباره مسائل عمومى بحث مى کنند و مسؤولان را از دیدگاههاى خود آگاه مى سازند.
به نظر مى رسد طى سالهاى گذشته، اینترنت آنقدر در ایران رشد پیدا کرده است که مؤثرترین بهره بردارى سیاسى از اینترنت، سازماندهى و ایجاد تحرک عقاید درباره موضوعات خاص و غیر بوده است. ماجراى تغییر نام خلیج فارس توسط یک مؤسسه آمریکایى، نمونه اى تازه از این سازماندهى اینترنتى بود که مانع از این تغییر شد.
اکنون در آستانه یک رویداد سیاسى، باز هم اینترنت جایگاه مهمى پیدا کرده است.
در حال حاضر اغلب نامزدان ریاست جمهورى به طور ویژه رو به فضاى مجازى و اینترنتى آورده و تلاش دارند از این فضاى رو به گسترش براى تبلیغات انتخاباتى و تأثیرگذارى بر مخاطبان استفاده کنند.
نامزدان ریاست جمهورى در مبارزات انتخاباتى خود تنها درصدد جذب رأى شهروندان هستند و در این راه از شرکت در مراسم یادبود یک مرحوم گرفته تا برنامه هاى صوتى و تصویرى استفاده مى کنند تا رأى بیشترى کسب نمایند.
از آنجا که تلویزیون خصوصى در ایران وجود ندارد، بنابراین تمام نامزدان تنها در موعد تبلیغات رسمى انتخاباتى، از این وسیله ارتباطى و عمومى استفاده مى کنند.
هر چند که برخى به دلیل موقعیت شغلى و وابستگى به راحتى از امکانات تلویزیون استفاده مى کنند، بسیارى از این نعمت بى بهره اند. وضعیت مطبوعات نیز هر چند متفاوت از تلویزیون است و معمولاً هر نامزدى یک مطبوعه براى انعکاس دیدگاههاى خود دارد اما تیراژ پایین، عدم رعایت اصول حرفه اى در روزنامه نگارى، جانشین و سخنگوى احزاب شدن، محدودیت هاى قانونى در نشر اطلاعات همگى باعث شده مطبوعات ایران نتوانند در یک انتخابات تأثیرگذار باشند. با این حال، در انتخابات پیش رو نامزدان آرام آرام به تمام رسانه ها از سنتى تا مدرن متوسل مى شوند.
آنها با هر وسیله اى از تبلیغات و مناظره و صحبت مستقیم با مردم گرفته تا نامه و پست الکترونیکى و پیام ضبط شده تلفنى به مردم و یا SMS تلفن همراه و یا از طریق وب سایت و وبلاگ پیوسته به مردم مى گویند رأى آنها برایشان مهم است. بدین ترتیب سعى دارند از طریق شبکه جهانى اینترنت، براى ایجاد نوعى مستقیم تر از دموکراسى براى اتصال فرایند نمایندگى و همه پرسى هاى حمایتى از طریق شبکه و مناظرات آنلاین براى تصمیم گیرى درباره موضوعات سیاسى استفاده کنند.
اکنون تمام نامزدان براى خود یک وب سایت ایجاد کرده اند که در آن اخبار، بیوگرافى، گالرى تصاویر، دیدگاهها و برنامه ها، پرسش پاسخ، خاطرات و مسؤولیت و ارتباط مستقیم با مردم و... قرار گرفته است. علاوه بر این یکى، دو نامزد علاوه بر وب سایت یک وبلاگ نیز براى خود ایجاد کرده اند.
بدین ترتیب اکنون مى توان گفت اینترنت به یک بستر مهم براى رقابت هاى انتخاباتى در ایران تبدیل شده است. رسیدن رقم کاربران ایرانى اینترنت به حدود ۶ میلیون نفر، هر کاندیدایى را وسوسه مى کند که بخشى از بودجه میلیونى ستاد انتخاباتى خود را در این راه هزینه کند. حال مى خواهد از طریق راه اندازى وب سایت رسمى باشد یا اداره و حمایت یک سایت خبرى یا نقاب سایت مستقل، یا شرکت پالتاک ها و فروم ها و تالارهاى گفت و گو و چت رومها یا اورکات و نوشتن در وبلاگ شخصى. گذشته از باور مسؤولان به تأثیر میزان نفوذ اینترنت در کشور، موضوع مهم دیگرى نیز وجود داردکه جاى تأمل دارد. قرار است یکى از این نامزدها رئیس جمهور ایران شود. رئیس جمهورى که سایت شخصى دارد. اگر چه شاید برخى بگویند که این تنها روشى براى کسب آراى بیشتر بوده و اینترنت فقط یک رسانه تبلیغاتى موقت محسوب مى شود. حتى اگر چنین چیزى درست باشد اما در این خصوص نباید فراموش کنیم که در گذشته حتى همین رویکرد نیز به اینترنت وجود نداشته و این شکل استفاده از اینترنت با توجه به نگرانى ها و نگاههاى نه چندان مطلوب به این پدیده در کشور مى تواند زمینه ساز فرهنگ سازى و آشنایى بیشتر با تأثیرات مثبت اینترنت را در پى داشته باشد.
محمد على ابطحى نویسنده سایت «وب نوشت» مى گوید: امروز نامزدهاى رئیس جمهورى که مى دانند اصلى ترین بخش جامعه جوانان هستند و رسانه آنان نیز به اینترنت تبدیل شده، باید وبلاگ بنویسد تا بتواند با این نسل هم سخن شود.
وى مى گوید: حداقل فایده انتخابات آینده ریاست جمهورى به رسمیت شناخته شدن سایت و وبلاگ است.
در کنار این مسائل، استفاده از تکنیکى ترین ابزارهاى تبلیغاتى در سایت هاى انتخاباتى به عنوان یک ویژگى ارتباطى درآمده است. استفاده از نوآوریهاى تبلیغاتى لینک هاى فراوان، پرسش و پاسخ، ایمیل، عکس و فیلم و... همگى نشان از توجه ویژه به این رسانه جدید است.
معمولاً نامزدان در سایت خود متفاوت از آنچه در ظاهر عمومى هستند، قرار دارند و خود را به نمایش گذاشته اند. مثلاً نامزدى که اصلاح طلب نیست با پیراهن نیم آستین تصویر خود را به نمایش گذاشته یا نامزدى دیگر که با لباس روحانى در کنار دریا قدم مى زند.
در اکثر سایت هاى عکس در کنار کوه البرز و یا زاگرس و پرچم ایران مشترک است.
برخى سایت ها با نوآورى هاى خاص خود هنگام ورود به سایت نوشته اند «به سایت رسمى... خوش آمدید» در بین سایت هاى اینترنتى، نامزدها، تنها یک سایت است که نسخه انگلیسى دارد. علاوه بر این برخى نامزدان علاوه بر سایت از وبلاگ شخصى هم استفاده کرده اند. در یک سایت اینترنتى که مربوط به یک روحانى است، سرود اى ایران با صدا پخش مى شود.
به هر حال، تبلیغات انتخاباتى ایران براى نسل دات کام وارد مرحله تازه و نوینى از حیات خود شده است. نگاه جدید به تبلیغات آن هم با رسمیت یافتن اینترنت دستاورد کمى نیست. این مسأله مى تواند راههاى نوینى به سوى گشایش و گفت و گو و تحقق دموکراسى نیرومند بگشایند. آنها نه سرچشمه دردهاى امروز جامعه جهانى اند و نه آغازگر درمان آن دردها. هر چه هست اکنون اینترنت و نگاه به نوع ارتباط با شهروندان از طریق این وسیله جدید را مى توان فرصتى براى دموکراسى دانست. این تجربه که مى تواند به نفوذ بیش از پیش اینترنت، این رسانه غول آسیا و مدرن در ایران کمک شایانى کند.
بدین ترتیب انتخابات آتى ریاست جمهورى از هم اکنون یک نتیجه ناخواسته ولى مثبت دارد. در حالى که در انتخابات مختلف، نتایج آرا موجب پیروزى گروهى و شکست گروهى دیگر مى شود، این انتخابات در کنار شکست و پیروزى ها چند پیروزى بزرگ براى جامعه ذخیره کرده است. رسمیت یافتن و مشروعیت فضاى مجازى یکى از این پیروزى ها به شمار مى رود. رسمیت یافتن اینترنت بیش از آنکه به طور کل واجد اهمیت باشد از آن جهت با اهمیت تلقى مى شود که نوعى فضاى گفت و گوى چند جانبه را به وجود مى آورد. هر چند که به دلایل سیاسى هنوز اینترنت در ایران با موانع عمده اى مواجه است.