کامبیز توانا
گزارش و تحقیق سازمان ملل از جریان ترور رفیق حریرى حکایت دو جریان است.یا جهان به نقش محورى این سازمان بازگشته و یا بار دیگر سناریویى در حال طراحى است.در همین حال ایران نیز با جریان بین المللى پیش مى رود چرا که نه ما به تخاصم معتقدیم و نه دنیا دیگر مى خواهد تک روى آمریکایى را ببیند. دیدار متقارن وزیرخارجه ایران و مشاور امنیت ملى آمریکا با وزیر خارجه روسیه حاکى از اهمیت دیپلماسى است. در حالى که گزارش مهلیس وضعیت منطقه را ملتهب کرده است.
دیپلماسى گسترده
همزمان با سفر وزیرخارجه ایران به مسکو در هفته گذشته استیون هدلى مشاور امنیتى رئیس جمهورى آمریکا با رئیس جمهورى روسیه و وزیرخارجه این کشور دیدار و گفت وگو کرد. محافل سیاسى روسیه تقارن این دو سفر را تأمل برانگیز خوانده و انگیزه مقام آمریکایى را متقاعد ساختن مسکو براى همراهى با آمریکا و غرب در تحت فشار دادن ایران و در نهایت منصرف ساختن این کشور از ادامه برنامه هاى هسته اى خود مى دانند. سفر گذشته وزیرخارجه آمریکا و دیدار دستیار امنیتى بوش براى تغییر موضع روسیه در مقابل ایران انجام شده است. شاید مسکو امیدوار است بتواند تهران را متقاعد کند که در مواضع اتمى به پذیرش هایى تن دهد تا آمریکا نتواند این پرونده را به شوراى امنیت کشانده و تحریمهایى علیه ایران وضع کند.
واشنگتن معتقد است ایران تحت پوشش برنامه انرژى اتمى در حال طرح ریزى براى ساخت سلاح هسته اى است و به همین دلیل با آژانس بین المللى انرژى اتمى همکارى نکرده و مذاکرات با اروپا را هم به شکست کشانده است. در همین حال روسیه همچنان بر جنبه صلح آمیز بودن برنامه هاى اتمى ایران تأکید دارد و ابتکارهایى براى ممانعت از فشار آمریکا بر ایران و وارد آوردن ضربه به این کشور به خرج مى دهد. گفته شده روسیه در این راستا حتى به ایران پیشنهاد کرده از غنى سازى اورانیوم دست برداشته و در عوض با همکارى مسکو، واحد مشترکى براى این کار در خاک خود بسازد، اما ایران در این مورد علاقه اى نشان نداده و بر حق خود در تولید سوخت هسته اى تأکید دارد. مواضع فعلى این گونه تعریف مى شود که تهران وقت زیادى ندارد و مسکو تأکید دارد که ایران در فرصت باقى مانده و قبل از طرح موضوع در شوراى امنیت، عقب نشینى کند. بزودى نیز ایگور ایوانف دبیر شوراى امنیت روسیه به تهران مى آید تا ببیند که ایران چه گزینه اى را انتخاب مى کند.
وزیران امور خارجه ایران و روسیه تأکید کردند: مسأله برنامه هسته اى ایران تنها در چارچوب مقررات آژانس بین المللى انرژى هسته اى قابل رسیدگى است.لاوروف در پایان مذاکرات خود با همتاى ایرانى خود گفت: ما همکاریهاى دو کشور در همه زمینه ها را بررسى کردیم و این بررسى ها به دنبال دیدار اخیر ولادیمیر پوتین و محمود احمدى نژاد در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک صورت گرفت. همکارى در امور دریاى خزر به عنوان دریاى صلح و دوستى، تأمین امنیت و ممانعت از هرگونه اقدامات خرابکارانه در این دریا مورد تأکید دو کشور است. وزیرخارجه روسیه همچنین با اشاره به همکارى دو کشور در چارچوب سازمان همکاریهاى شانگهاى افزود: مواضع دو کشور در رابطه با موقعیت عراق، سوریه، افغانستان و لبنان و بویژه موضوع قاچاق موادمخدر از مواردى بود که دو کشور در آن نظرات مشترک داشتند. وى با تأکید بر این که تمام مسائل پرونده اتمى ایران باید از طریق آژانس بین المللى انرژى اتمى حل و فصل شود، گفت: ما باید از همه امکانات استفاده کنیم که ایران به حقوق خود در استفاده صلح آمیز از فناورى هسته اى دست یابد و درعین حال هرگونه شک وتردید را در این رابطه از بین ببرد و ما تصمیم گرفتیم در این راستا بار دیگر رایزنى کنیم و با سه کشور اروپایى (انگلیس، فرانسه و آلمان) به نتایج مناسبى دست یابیم.
متکى وزیرخارجه ایران ضمن تأیید سخنان لاوروف گفت:در زمینه مسائل هسته اى صلح آمیز هم مذاکره داشتیم و بر رسیدگى به پرونده هسته اى ایران تنها در چارچوب مقررات آژانس بین المللى انرژى اتمى به توافق دست یافتیم.در دکترین دفاعى ایران سلاح هسته اى جایى ندارد و ما به دنبال سلاح هسته اى نیستیم، اما بر حق برآمده از عضویت ایران در معاهده ان پى تى مبنى بر برخوردارى از فناوریهاى هسته اى تأکید داریم و اطمینان داریم با درک مشترک همراه با سایر کشورهاى عضو شوراى حکام آژانس مى توانیم در زمینه فعالیت هاى صلح آمیز هسته اى به تفاهم مناسبى برسیم.
سمبل همکاریهاى دو کشور
متکى در مسکو گفت که پروژه بوشهر سمبل همکاریهاى دو کشور در سالهاى پس از پیروزى انقلاب اسلامى است، اما سوى دیگر مبحث پس از انقلاب و همکارى هاى ایران به روابط قطع شده با آمریکا برمى گردد. مدیوم روسیه در این میان نقش مهمى دارد و از همین رو وزیر کشور گفت اگر مذاکره با آمریکا در فضایى برابر و پایبند به اصول باشد و با احترام متقابل انجام گیرد جاى بحث دارد که مذاکره صورت گیرد. مصطفى پورمحمدى افزود: در حال حاضر چنین شرایطى مهیا نیست و دلیلى براى مذاکره با آمریکا نداریم. ما نمى دانیم آمریکا چقدر در گفته هایش صادق است و هدف از اظهارات اخیرش در ارتباط با مذاکره چیست. تازمانى که آنها نسبت به منافع ملى ما با لجاج و عناد و دشمنى برخورد مى کنند، جایى براى مذاکره نیست و مذاکره زمانى صورت مى گیرد که حریم و حقوق دیگران محترم دانسته شود. البته ما هیچگاه در دفاع از منافع و امنیت ملى خود کوتاه نخواهیم آمد و هر کجا که لازم باشد در هر حوزه، سازمان و هر اجلاسى حضور پیدا مى کنیم و قاطعانه از حقوقمان دفاع خواهیم کرد.دیگران مى توانند حرفهاى ما را بشنونند و اگر ادعایى دارند در آنجا مطرح کنند. بحث مذاکره در شرایط طبیعى و واقعى آن قرار ندارد و مقدمات زیادى باید انجام شود تا زمینه براى مذاکره فراهم شود.با تحرکات سیاسى و هم فکرى که در جامعه بین المللى از طرف ما صورت مى گیرد،آنها به راحتى نمى توانند پرونده را به شوراى امنیت ببرند و اگر هم برود خودشان ضرر بیشترى خواهند کرد.
وى افزود: ملت ما ملت آبدیده اى است و شرایط سختى را پشت سر گذاشته است و فکر مى کنیم رفتن پرونده به سازمان ملل مطمئناً از شرایط اول انقلاب و جنگ تحمیلى و فشارهایى که در آن زمان بر ما تحمیل شد سخت تر نخواهد بود.
آمریکا و تریبون روسیه
به گزارش شبکه دوم تلویزیون دولتى روسیه، سرگئى لاوروف در دیدار با استیون هدلى مشاور امنیت ملى رئیس جمهورى آمریکا با اشاره به دیدار رؤساى جمهورى دو کشور در ماه میلادى گذشته و دیدار اخیر رایس از مسکو خاطرنشان کرد: تماس هاى دو کشور در ماههاى اخیر به طور قابل توجهى افزایش یافته است. لاوروف گفت: در دیدار اخیر با وزیرخارجه آمریکا فرصت براى بحث هاى گسترده در مورد مسائل مهم بین المللى از جمله وضعیت برنامه هاى هسته اى ایران و مسائل سوریه و لبنان را داشتم. وزیرخارجه روسیه بر اهمیت توسعه گفت و گوهاى راهبردى مسکو و واشنگتن از طریق شوراى امنیت دو کشور تأکید کرد و در این ارتباط دیدار هدلى با همتاى روس خود ایگور ایوانف را بااهمیت خواند. ایوانف هم راهى ایران مى شود تا بتواند راه حل مناسب را پیدا کند.
نشست گروه کارى مشترک روسیه و آمریکا در اوایل ماه دسامبر (آذر ماه) برگزار خواهد شد و در آن طیف گسترده اى از مسائل مربوط به تروریسم مورد بحث قرار خواهد گرفت.
شوراى امنیت و سوریه
در تحولى دیگر در منطقه، جک استراو وزیر امور خارجه انگلستان که به همراه کاندولیزا رایس در گفت و گویى با تلویزیون بى بى سى شرکت داشت، گفت: تشکیل جلسه شوراى امنیت در سطح وزیران خارجه پیام بسیار تندى به سوریه خواهد بود که رفتار آن کشور طبق گزارش مهلیس غیرقابل قبول است.
دلتو مهلیس، دادستان آلمان و رئیس کمیته تحقیق بین المللى درباره قتل رفیق حریرى، در گزارشى به کوفى عنان دبیر کل سازمان ملل تعدادى از مقام هاى ارشد سوریه را به دست داشتن در آن واقعه متهم کرد.رایس گفت که گزارش مهلیس به پاسخى محکم از سوى جامعه بین الملل نیاز دارد و باید در سطح وزیران خارجه (اعضاى شوراى امنیت) مورد بررسى و تبادل نظر قرار گیرد.
تعدادى از دیپلمات هاى عضو سازمان ملل در نیویورک پیش بینى کردند که جلسه وزیران خارجه احتمالاً چندین روز پس از ارائه گزارش مهلیس به شوراى امنیت و به منظور صدور قطعنامه تشکیل خواهد شد.
برخى اظهارات غیر رسمى در مقر سازمان ملل حاکى است که تعدادى از اعضاى شوراى امنیت با تشکیل فورى جلسه وزیران خارجه موافق نیستند. در همین حال سه کشور آمریکا، فرانسه و انگلستان سرگرم تدوین پیش نویس قطعنامه اى بر اساس فصل هفتم از منشور سازمان ملل هستند که در صورت تصویب، مى تواند به اقداماتى مانند وضع تحریم هاى اقتصادى یا دیپلماتیک علیه سوریه منجر شود.
نشست آژانس بین المللى انرژى اتمى براى ایران و سازمان ملل براى سوریه درحالى مطرح مى شود که هنوز مشخص نیست پایان هریک چه نتیجه اى دربر خواهد داشت.