گروه بینالمل: به مناسبت روز زن، جبهه مشارکت نشستی را با حضور تعدادی از اعضای کمیسیون زنان و شورای مرکزی خود تشکیل داده تا یکی از بحث های اصلی خود در حوزه زنان را به بحث و بررسی گذارد. این بحث، اختصاص سهمیه ۳۰ درصدی در ارکان مختلف جبهه مشارکت برای زنان است. طبق این مصوبه که در کنگره هفتم جبهه مشارکت در سال ۸۳ تصویب شد، در همه ارکان این حزب، حداقل ۳۰درصد از اعضا باید از زنان باشند. این در حالی است که تقریباً در هیچ کدام از ارکان مرکزی و مناطق جبهه مشارکت تاکنون این امر تحقق نیافته است. آن هم در شرایطی که عملاً مانعی برای تحقق آن از سوی مردان حزب وجود ندارد و به نظر می رسد، عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی است که مانع از پیوستن زنان به جبهه مشارکت و پرشدن ظرفیت ۳۰ درصدی آن شده است. همین امر، باعث شده طی ماه های اخیر، انتقاداتی از این مصوبه مطرح شود و به گفته برخی منابع درون جبهه مشارکت، احتمال تجدید نظر و یا طرح نقد هایی از آن در کنگره آتی این حزب وجود دارد. اتفاقی که پیش بینی می شود با واکنش زنان حزب و نیز دیگر نیروهای حامی این مصوبه مواجه شود.نشست شنبه شب در دفتر مرکزی جبهه مشارکت نیز به نوعی در مقابل دفاع از مصوبه سهمیه ۳۰ درصدی بود. در این نشست که با عنوان «چرا اقدام مثبت؟» برگزار شد، چهره هایی چون «هادی خانیکی» عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت به همراه «فریده ماشینی»، «شهیندخت مولاوردی»، «فخرالسادات محتشمی پور» و «آذر منصوری» اعضای کمیسیون زنان این حزب سخنرانی کردند.
اقدام مترقیانه
«فخرالسادات محتشمی پور» عضو کمیسیون زنان جبهه مشارکت در این نشست از مصوبه حضور ۳۰ درصدی زنان در جبهه مشارکت به عنوان «اقدامی مترقیانه» یاد کرد و گفت: «اینکه گفته شود برای پرشدن سهمیه ۳۰ درصدی زنان کارهای حزب می خوابد، یک بهانه است. باید از همه توانمان برای اجرایی کردن این مصوبه استفاده کنیم. تمام ارکان حزب باید کمک کنند تا حزب پیشگام و الگو دهنده جامعه باشد.»همچنین «آذر منصوری» نیز در این نشست با اشاره به شعار های انتخاباتی دکتر معین نامزد جبهه مشارکت اظهار داشت: «ما شعار عدالت جنسیتی را مطرح کردیم در حالی که از توان نیمی از جمعیت ایران استفاده نمی کنیم. با این باور، رسیدن به توسعه برای ما کاری ناشدنی است.»وی افزود: «به عنوان یک حزب اصلاح طلب می خواهیم حرکتی ایجاد کنیم و بگوییم که حرف و برنامه برای عدالت جنسیتی داریم بنابراین امیدواریم سهمیه بندی ۳۰ درصدی برای زنان از کانال کمیته تشکیلات عبور کند تا راهکارهای اجرایی آن فراهم شود.»
سه نوع برخورد احزاب با زنان
«شهیندخت مولاوردی» یکی دیگر از اعضای کمیسیون زنان جبهه مشارکت نیز با بیان اینکه «تاریخ سه گونه برخورد را برای رفع محرومیت ها و ایجاد برابری داشته است»، گفت: «اولین برخورد حالت ساختارشکنانه و انقلابی دارد که نتیجه آن اطمینان بخش نیست. اقدام دیگر جبران مقطعی و محافظه کارانه است و اقدام سوم جبران پایدار و اصولی است که بر اساس آن تغییر و تحول مثبت به وجود می آید که اقدام مثبت نیز از همین جنس است.» وی افزود: «عده ای معتقدند تبعیض های جنسیتی تاریخی را نمی توان با مکانیسم های نامتعارف تطبیق داد و بهترین روش اصلاحات حقوقی و سیاسی است.»
بدون توجه به زنان تحزب پیش نمیرود
در ادامه این نشست دکتر هادی خانیکی عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت که معمولا در نشست زنان این حزب حضور پررنگی دارد، طی سخنانی گفت: «تشکل های زنان به دلیل ضعف زیرساخت های فرهنگی و اجتماعی بسیار زود به تشکل های مردانه تبدیل می شوند و این نشان دهنده یک متغیر فرهنگی و اجتماعی است. به نظر من حوزه مسائل نظری بسیار مهم است و به عنوان مقوله ای لوکس و از سر بی دردی نباید تلقی شود بلکه به عنوان تجربه جهانی و ملی باید به آن نگاه کرد.» وی افزود: «در ایران انقلابی به نام اسلام صورت گرفته که بسیاری از زمینه های مشارکت اجتماعی و سیاسی زنان را فراهم آورده است، در حالی که نهادهای آن هنوز به وجود نیامده اند، با وجود این که حضرت امام بارها تاکید و نقش زنان را در پیشتازی جمهوری اسلامی مطرح کردند.» به گزارش ایسنا این عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت همچنین گفت: «برخی متغیرها به دموکراتیزه شدن نهاد خانواده منجر شده است، در عین حال که هنوز برخی از متغیرها را نمی توان دید، مثلاً تغییراتی در ساختار دانشگاهی به وجود آمده، اما هنوز تغییری در ساختار مدیریتی ایجاد نشده است.» خانیکی خاطر نشان کرد: «خارج از تشکل های سیاسی ابتدا سهم احزاب را در سیاست ایران باید مشخص کنیم و سپس به سهمیه زنان بپردازیم چرا که هنوز اساساً تحزب جایگاه خود را در کشور ما ندارد، اما می تواند جدا از مسئله زنان بررسی شود و این مسئله مهمی است که پیشبرد امر تحزب بدون پرداختن به سهم زنان ناممکن است.» وی بزرگ نمایی علایق غیرسیاسی زنان، مردانه بودن حوزه های سیاست، خصوصیت زیستی زنان و به حاشیه رانده شدن آنها را از عوامل مورد توجه عنوان کرد و گفت: «اگر به این عوامل توجه نکنیم، نمی توانیم امر تحزب را پیش ببریم مثلاً درباره زندگی دانشجویی و سیاست گفته می شود که دانشجو به دلیل مستقل بودنش از معیشت و خانواده به کارهای سیاسی می پردازد، اما پس از اتمام تحصیلات بسیاری از آنها از سیاست خارج می شوند. حال اگر برای زنان نیز چنین فرضی قائل شویم نمی توانیم برای آنها سهمیه در نظر بگیریم. اما اگر حقیقتاً بدانیم که زنان نه تنها ۵۰ درصد از جامعه بلکه ۵۰ درصد از بخش پرتحرک و پردامنه جامعه را تشکیل می دهند (مثلاً حضور زنان و نقش موثر آنها در دوم خرداد) باید بدانیم که سامان دادن حضور جز در چارچوب تحزب امکان پذیر نیست.» این عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت با بیان این که «نهاد خانواده بیشتر از سایر نهادها دموکراتیزه شده»، تاکید کرد: «میزان سیاستمداران زن در جهان سوم بسیار کمتر از سایر کشورهای پیشرفته است که این امر را به چند دلیل می توان مورد بررسی قرار داد؛ اینکه چنین مسئله ای به صورت آرام در برخی جوامع مانند هند و پاکستان به وجود آمده یا در کنار آن مانند کشورهای آفریقایی سهمیه بندی شده است. بنابراین همان گونه که امر تحزب در کشور گریزناپذیر است و با وجود موانع چاره ای نداریم که قاعده جدید زندگی سیاسی را تجربه کنیم، باید بپذیریم که لوازم تحزب نیز گریزناپذیر است، از جمله فعالیت زنان به طور عام و فعالیت های حزبی آنان به طور خاص که برخی از موانع آن تنها جنسیتی نیست، مثلاًً پرهزینه بودن فعالیت سیاسی تنها مختص زنان نیست، این مسئله ماست که اقبال کمتر زنان را به گونه ای حل کنیم که سهمیه زنان را بالا ببریم.»
اهمیت اقدام مشارکت
اما «فریده ماشینی» دیگر عضو کمیسیون زنان جبهه مشارکت که در دفتر سیاسی این حزب نیز عضویت دارد، کوشید بحثی تحلیلی تر را مطرح کند. وی گفت: «آنچه در دنیا موجب شد به این امر که زنان بیشتر به سیاست توجه کنند، کمرنگ بودن حضور آنها در عرصه های سیاسی و اجتماعی بود و پس از آن که زمینه بروز و ظهور زنان فراهم شد و از سوی دیگر بحث حقوق زنان به صورت مسئله ای مطرح عنوان شد، این مطلب طرح شد که چرا تعداد قابل توجهی از شاغلان در آن کشورها زن هستند و یا زنان در احزاب فعالیت می کنند و به این صورت این سئوال جدی مطرح شد که چرا در برخی جوامع زنان حضور کمرنگی در سیاست دارند و سیاست با چه مقولاتی دست و پنجه نرم می کند که مقاومت برای حضور زنان ایجاد می کنند.» وی افزود: «زنان با سیاست مشکل داشتند، به دلایل مختلف از جمله این که سیاست قلمرو و قدرتی است که همواره در طول تاریخ نظام پدرسالاری در آن حکمرانی می کرده و از مهم ترین گروه هایی است که باید تحت کنترل قرار بگیرد، زنان نیز به همین دلیل از سیاست بیزار بودند.» ماشینی «تفکیک حوزه های عمومی و خصوصی» را یکی دیگر از دلایلی دانست که زنان را از حضور در عرصه سیاسی بازمی دارد و ادامه داد: «سیاست همواره زنان را به حاشیه رانده و زنان در واقع با این مسئله مشکل داشته اند که سیاست نسبت به زنان بی توجه بوده است. مسئله دیگر که باعث شد زنان رغبت چندانی به حضور در عرصه های سیاسی نداشته باشند، این بود که عرصه سیاست به شدت مردانه بود و مانع از حضور زنان می شد و حضورشان پیامدهای زیادی را به دنبال داشت، بدین معنا که عرصه سیاست و به ویژه حضور در احزاب سیاسی فرصتی بود که زنان به موجب محدودیت به دلیل کار خانه با آن مواجه هستند و نمی توانند خود را با آن منطبق کنند، از این رو مجموعه این مسائل موجب شد که زنان تمایل چندانی به حضور در عرصه سیاسی نداشته باشند.»وی همچنین درباره سهمیه ۳۰ درصدی زنان در حزب مشارکت گفت: «سهمیه وضع می شود برای اینکه بدانیم چه مشکلی وجود دارد که زنان به حزب وارد نمی شوند یا در صورت ورود به آن پایبند نیستند. ما می خواهیم یک شبه ره صدساله برویم. این ۳۰ درصد باید ضمانت اجرا داشته باشد. کمیسیون زنان جبهه مشارکت نیز تلاش می کند که مسئله زنان را آموزش دهد تا تدریجاً به هدف مورد نظر برسد، در آن صورت با پرکردن سهمیه ۳۰ درصدی نیز مواجه نخواهیم بود.» وی افزود: «الان رشته های پزشکی برای زنان سهمیه بندی می شود، چرا که اکثر زنان نمی توانند دوره طرح خود را بگذرانند. قانون ما می گوید مسکن شوهر همان مسکن زن است و اگر زنی نخواهد بپذیرد ناشزه محسوب می شود و وظیفه دارد از طرف شوهر تمکین داشته باشد. لذا یا باید مشکل قانونی حل شود و قوانین قانونی برداشته شود و حال که زنان ما با مشکل وارد حزب می شوند حداقلش این است که حزب شرایط حداقلی را برای حضور زنان فراهم کند. این یک حق است که چون در طول تاریخ از آنها دریغ شده باید به آن ها بدهیم و نباید آن را به صورت منت ببینیم.» این عضو کمیسیون زنان جبهه مشارکت معتقد است: «روسای جمهور ما تاکنون اشتغال زنان را امری فانتزی دیده اند. آیا احزاب نباید پیشگام شوند. حزب مشارکت سن و سال چندانی ندارد که بخواهیم از آن توقع زیادی داشته باشیم اما باید ببینیم که با اقدام مثبت چگونه زمینه را برای رفع تبعیض فراهم نماییم؟» به نظر می رسد نوع عملکرد جبهه مشارکت، همان طور که در پرسش ماشینی دیده می شود، تا حدی در رفع ابهامات نسبت زنان و احزاب موثر باشد.