مقر اروپایی سازمان ملل

مهدی عراقی
کشور کوهستانی سوئیس با 40 هزار کیلومتر مربع وسعت و جمعیتی معادل 8 میلیون نفر در قلب قاره اروپا قرار دارد. وضعیت جغرافیایی و آب و هوایی ویژگی های خاصی به این کشور بخشیده است. سوئیس دارای بالاترین درآمد ناخالص ملی در میان کشورهای جهان و همچنین سطح زندگی بسیار بالایی است از این رو قرار دادن این کشور جزو آرام ترین و امن ترین کشورها بی مناسبت نخواهد بود. اما در گوشه ای از این کشور کوچک، آرام و به لحاظ سیاسی بی طرف شهری قرار دارد با خصوصیاتی جهانی که سالانه علاوه بر پذیرایی از میلیون ها توریست و جهانگرد خارجی، میزبان مقامات و دیپلمات های ارشد کشورهای جهان نیز هست. این شهر ژنو نام دارد.
موقعیت شهر ژنو که مراکز ایالتی به همین نام است، در مغرب سوئیس مانند موقعیت بال است در شمال غرب آن کشور، این شهر دروازه ورودی سوئیس به فرانسه است و رود رن آن را به دو بخش تقسیم کرده است.ژنو یکی از مراکز مهم صنعتی و یکی از شهرهای دیدنی سوئیس است. اسکله های پوشیده از گل کنار دریاچه ژنو ورود انسان را به شهر خوش آمد می گویند. مهمانخانه های بزرگ که در کنار اسکله قرار گرفته اند. تالارهای زیبای چایخوری، کافه های کنار پیاده رو، مغازه های جلو باز پر از اجناس مرغوب، همه کس را به ماندن هر چه بیشتر در این شهر دلربا تشویق می کنند. از هر سو که بنگرید میدان و فواره ای می بینید که گل های شاداب اطرافشان را پوشانده است.
پارک های زیبای بسیاری نیز با چمن کاری های منظم و درختان پرسایه به مهمانان و مسافرین خوش آمد می گویند. هرچند ژنو شهری است کاملاً بارونق که مرکز فعالیت های بین المللی محسوب می شود با این همه مانند بسیاری از شهرهای دیگر سوئیس، تاریخشان به زمان آبنشینان اولیه می‌رسد.
مردم ژنو پیرو آیین پروتستان اند و این شهر از زمان جان کالون (1536) کانون رفرماسیون و صحنه جنگ های مذهبی و سیاسی بسیار بوده، گویی روح کالون هنوز بر این شهر سایه افکنده است. وی از منبر کلیسای سن پی یر که در قرن دوازدهم ساخته شده است به نشرعقاید تند و سخت خویش می پرداخت. وی می خواست ژنو را به شهر خطر مبدل سازد و معتقد بود که تنها نیکان باید حق زندگی داشته باشند.
به تعلیم و تربیت عقیده ای فراوان داشت و درس خواندن را اجباری کرد. هم او بود که دانشگاه ژنو ـ که امروزه در همه اروپا معروف است و یکی از چهار دانشگاه بزرگ سوئیس به شمار می رود ـ را تأسیس نمود. اهمیت این شهر در زمان فرمانروایی کالون زیاد شد و به مرکز مطالعات روحانی تبدیل شد و پروتستان های رانده شده از همه جای اروپا بدانجا روی آوردند. پناهندگان پروتستان که در این شهر و تپه های اطراف سکنی گزیدند، مردمی بودند، تاجر و صنعتگر و متخصص در ساعت سازی و جواهرسازی که هنر و سرمایه خود را با خویش به ژنو آوردند.
در نتیجه طبقه اشرافی جدیدی به وجود آمد که ژنو را به مرکز ساخت ساعت، گرامافون و کانون دانش و هنر مبدل ساخت و این شهر را به عنوان یکی از ثروتمندترین شهرهای اروپا معرفی کردند. در قدیمی ترین قسمت شهر که اهالی آن را لاسیته یعنی شهر، می نامند گویی هنوز تحت نفوذ عقاید کالون، مردم توجهی به جلوه ظاهر ندارند. حتی نمای ساختمان های بزرگ آنها بی پیرایه و تزئینات منحصر به داخل ساختمان است.
ژنوی های سیته قدیمی، از پیروان نخبه کالون و نخستین خانواده های اصیل شهرند و حتی الامکان از تماس با اجتماع و آمیزش با توده مردم شهر احتراز می کنند. آنان در حومه و قسمت اشرافی شهر زندگی می کنند و به اصل و نسب و تربیت خویش می‌بالند. امور سیاسی شهر و کسب و کار در دست مردمان دیگر شهر، یعنی طبقه متوسط است. اینان به کارهایی همچون انتخابات انجمن شهر، انتخابات عمومی، ساختن راهها و شهریه مدارس می پردازند و به طبقه اشراف توجهی ندارند.
در این شهر، خیابان های تنگ قدیمی، پهلو به پهلوی خیابان های بزرگ و عریض جدید، ساختمان های قدیمی در کنار ساختمان های کاملاً جدید امروزی قرارگرفته است که خصیصه متضاد انسان، یعنی میل به تازه جویی و علاقه به آثار کهن در آن به خوبی هویدا است.ژنو شهر بین المللی سوئیس و شهریست که بیشتر شهرت آن مرهون خارجیان است و در جهان به شهر سیاست بین المللی مشهور شده است. ولی ساکنین اصلی این شهر بدون توجه زیاد به خارجیان که بیشتر جمعیت آن را تشکیل می دهند، به زندگی خویش مشغولند.
ژنو در واقع به دو قسمت تقسیم می شود، یکی قسمت بین المللی شهر و دیگری شهر محلی اروپایی، یعنی شهر ژنوی ها که با سنین چند صد ساله خود زندگی می کنند. اهالی این قسمت به طرز دلنشینی سخن می گویند و مردمی کوشا و مودب و محجوب اند، اما در غیر ساعات کار هریک سلیقه خاص خود را در زندگی دنبال می کنند و تمایلی به مراوده با بیگانگان ندارند.
کاخ ملت های سازمان ملل متحد که محل اجتماع نمایندگان کشورهای جهان برای بحث در مسایل صلح جهانی و ایجاد همکاری بیشتر بین ملت ها است، در این شهر قرار دارد. جامعه مللی که پس از جنگ جهانی اول به وجود آمد، در هدف خود یعنی استقرار صلح در جهان، موفق نگردید. ولی بلافاصله بعد از جنگ جهانی دوم، سازمان ملل متحد به وجود آمد که سازمانی است بین المللی و مقر اصلی آن نیویورک و مرکز اروپایی آن شهر ژنو است. نمایندگان ملل جهان احتیاج دارند که بتوانند در محلی با هم ملاقات و درباره مسایل مربوط به خود گفت وگو و تبادل نظر کنند و علت انتخاب ژنو هم برای اولین منظور روشن است.
این شهر درست در وسط اروپا قرار گرفته است، فرودگاه درجه یک آن کمتر از همه فرودگاه های دیگر جهان دچار مه شدید می شود. بی طرفی سوئیس نیز یکی دیگر از علل این انتخاب است.ژنو را شهرباز به روی آسمان و بشریت نامیده اند. این شهر نه تنها مقر اروپایی سازمان ملل، بلکه مرکز صدوپنجاه ودو سازمان دیگر است که تمام فعالیت های گوناگون بشری را دربرمی‌گیرد.
از جمله آنها شورای اروپایی کاوش های اتمی، شورای جهانی کلیساها، سازمان جهانی هواشناسی انجمن دختران مسیحی، انجمن پسران مسیحی است. اهمیت این شهر به اندازه ای است که شاید این گفته تالیران مرد بزرگ فرانسه درست باشد: «جهان پنج قسمت دارد: اروپا، آسیا، آفریقا، آمریکا و ژنو».
کشور سوئیس عضویت جامعه ملل سابق را داشت. ولی منشور سازمان ملل متحد، نظر به تفسیر دقیقی که سوئیسی ها از بی طرفی می کنند عضویت آن کشور را غیرممکن ساخته است مگر آن که اندک تغییر در منشور سازمان داده شود.
ژنو کانون جمعیت صلیب سرخ بین المللی نیز هست. به سال 1862 ژان هانری دونان طی مقاله ای، رنج های فراوانی را که زخمی ها در جبهه های جنگ می کشیدند شرح داد و از کشورهای جهان درخواست کرد که با همکاری یکدیگر، چاره ای برای این وضع بیندیشند. بر اثر انتشار این مقاله، کنفرانسی با شرکت نمایندگان شانزده دولت در شهر ژنو تشکیل شد و در نتیجه آن صلیب سرخ بین المللی به وجود آمد. این جمعیت تا به امروز نه تنها به زخمی های جنگ، بلکه به بیماران و بینوایان سراسر جهان کمک رسانیده است. پرچم رسمی آن که صلیبی سرخ بر زمینه ای سفید است، ضمن همین کنفرانس تعیین گردید.
این پرچم، شبیه پرچم سوئیس است با این تفاوت که جای رنگ های سفید و قرمز با هم عوض شده است. به همین دلیل، انسان با دیدن این پرچم نقش مهمی را که این کشور کوچک در ایجاد این موسسه داشته است به یاد می‌آورد.
ژنو محل تولد نویسنده معروف سوئیس ژان ژاک روسو نیز است. در باب عقاید عجیب روسو، درباره تربیت کودکان بین وی و دانشمندان معروف آن زمان، گفت وگوهای فراوان روی داد، روسو معتقد بود که باید کودکان را آزاد گذاشت تا استعدادهای درونی خود را نشان دهند. از آنجا که کودکان را در آن زمان با روش های سخت پرورش می دادند، تصور مباحثاتی که این فکر نو را پدید آورده بود، آسان است.
ژنو مردان بزرگ دیگری نیز دارد. در موزه آثار هنری و تاریخی، آثار زیبای کنراد ویتس ، لیوتار و فردیناند هولر نگهداری می شود. آلبرت گالاتین که به آمریکا رفت و وزیر دارایی توماس جفرسن شد، متولد این شهر است. ژنو در فن بانکداری، حتی از اوایل قرن هجدهم نیز معروف بوده و متخصصین بسیاری به دنیا داده است.
پیش از ترک ژنو، باید برای نوشیدن چای در کافه جزیره ژان ژاک روسو که در هوای آزاد برپا کرده اند و به افتخار آن نویسنده بدین نام مزین شده است، توقف کنید. از این نقطه که باغ کوچکی است، دورنمایی فراموش نشدنی از این شهر پرکار و فعال خواهید دید. انبوه جمعیت پیاده یا دوچرخه سوار، شتابان به هر سو می رود. مدخل سفید مهمانخانه ها که با پرچم های زیبای بسیاری از ملل تزیین شده است (و این نشان می دهد که نمایندگان ملل مختلف در آنجا هستند) بر شادی انسان می افزاید. در کنار شهر ژنو دریاچه زیبایی نیز وجود دارد که به دریاچه ژنو شهرت دارد.
سوئیسی ها دوست دارند نواحی اطراف دریاچه ژنو را مرکز آرامش جهان بدانند. دریاچه ژنو بزرگترین دریاچه سوئیسی و به شکل شبه جزیره ای است که از جنوب غربی سوئیس به داخل خاک فرانسه پیش رفته است. قسمت عمده کرانه جنوب غربی آن در قلمرو فرانسه واقع شده است. رود رن پس از سرچشمه گرفتن از یخچال های آلپ و گذشتن از کوه ها و دره ها، به دریاچه ژنو می ریزد. سپس بار دیگر از آن دریاچه به خاک فرانسه سرازیر می شود و بالاخره به دریای مدیترانه می‌ریزد.