«گروه هشت» از آغاز تا امروز

تاریخچه گروه ـ 8
تفکر اولیه تاسیس اجلاس سران کشورهای صنعتی در سال 1354 توسط ژیسکاردستن رئیس جمهور وقت فرانسه شکل گرفت . انگیزه اولیه تشکیل این گروه , انگیزه ای اقتصادی بود , « زیرا پس از افول دوران طلائی دلار در سال 1350 و اولین بحران نفتی در سالهای 53 ـ1352 هماهنگی میان کشورهای بزرگ صنعتی غرب در زمینه اقتصادی و انرژی یک امر حیاتی می نمود . (1 ) در حقیقت تحریم نفتی کشورهای غربی پس از جنگ رمضان بین اعراب و اسرائیل , این کشورها را متوجه یک حقیقت جدی کرد و آن اینکه تصمیمات سیاسی صاحبان منابع اصلی انرژی در جهان تاثیر شگرفی برآینده این کشورها دارد به این ترتیب سران کشورهای صنعتی در اولین اجلاس خود تصمیم گرفتند که راهی برای خنثی کردن این اهرم قوی و حیاتی که در اختیار کشورهای تولید کننده نفت قرار داشت , پیدا کنند و به همین خاطر در اعلامیه پایانی اجلاس خود در رامبویه فرانسه اعلام کرد : « سران کشورهای صنعتی باید تا سال 1369 ارزش استراتژیک نفت بخصوص نفت خلیج فارس را به گونه ای تقلیل دهند که تحریم نفتی سالهای 53 ـ1352 با همه آثار عمیق و خطرناک اقتصادی و سیاسی که برای غرب داشت , تکرار نشود و کشورهای صاحب نفت نتوانند از ارزش استراتژیک نفت بهره ببرند.»(2)
به این ترتیب کشورهای صنعتی تلاش وسیعی را برای رسیدن به این هدف آغاز کرده و در هفدهمین اجلاس سالانه خود در لندن (1370 ) اعلام کردند که به هدف تعیین شده در « رامبویه » فرانسه دست یافته اند. تشکیل آژانس بین المللی انرژی , افزایش ذخائر نفتی , تغییر در الگوهای مصرف و صرفه جویی در مصرف نفت , استفاده از دیگر منابع انرژی نظیر زغال سنگ و انرژی هسته ای , افزایش نفوذ بر کشورهای مهم صادر کننده نفت نظیر عربستان سعودی , کویت و قطر در جهت کنترل سیاستهای تولید و قیمت گذاری نفت , از جمله اقدامهای کشورهای صنعتی برای کاهش وابستگی آنها به نفت و در نتیجه کاهش ارزش استراتژیک نفت بود.
در نشست سال 1355 , سران کشورهای ایتالیا و کانادا نیز به این جمع وارد شده و رئیس اتحادیه اروپا نیز به عنوان عضو دائمی به این گروه اضافه شد. موفقیت این گروه در برگزاری جلسات و پیگیری مصوبات مورد توافق باعث شد که گروه هر سال نشست هایی برگزار کند.
اجلاس گروه فوق بمرور زمان و در نشست های دهه 1360 مسائل سیاسی بین المللی را نیز در دستور کار خود قرار داد.
تا قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی , یکی از اهداف عمده اعضا این گروه تضعیف شوروی و اقمارش از نظر سیاسی و اقتصادی بود . (3 ) و با فروپاشی بلوک شرق , پایان جنگ سرد و تحولات عمده در اروپای شرقی اجلاس سران کشورهای صنعتی نیز وارد مرحله جدیدی گردید. در اولین اجلاس سران که پس از آغاز این تحولات در 1369 در آمریکا برگزار شد , موضوع وحدت دو آلمان و اعطای کمکهای اقتصادی به شوروی در صدر موضوعهای مورد بررسی در اجلاس قرار داشت . سران کشورهای بزرگ صنعتی در بیانیه اقتصادی خود در پایان این نشست از تحولات ایجاد شده در اتحاد جماهیر شوروی استقبال کرده و اعلام کردند : ما از تلاش های جاری در اتحاد شوروی جهت رفع موانع و محدودیت ها و ایجاد جامعه ای بازتر مبتنی بر مردم سالاری کثرت گرا در شوروی و حرکت به سمت یک اقتصاد مبتنی بر بازار استقبال می کنیم . این تدابیر شایستگی حمایت ما را دارند.» 4
میخائیل گورباچف آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی سابق نیز امید زیادی به کمک هفت کشور صنعتی داشت بطوریکه در نامه ای به اجلاس رهبران 7 کشور صنعتی در لندن (1370 ) نوشت : « تمام امید من به این اجلاس است . من معتقدم که این اجلاس می تواند نقش مهمی در ورود شوروی به اقتصاد جهانی داشته باشد5. پس از فروپاشی کامل اتحاد جماهیر شوروی , بوریس یلتسین رهبر روسیه نیز همواره درخواست عضویت در این گروه را داشت اما کشورهای عضو بخاطر وضعیت اقتصادی روسیه موافق پذیرفتن کامل مسکو نبودند. با این حال پس از شرکت غیررسمی یلتسین در اجلاس توکیو 1372 با حمایت برخی از کشورهای صنعتی بخصوص ایتالیا , تمامی کشورهای عضو گروه 7 با شرکت این کشور در جلسات سیاسی اجلاس ناپل (1373 ) موافقت کردند . « به این ترتیب یلتسین اولین رهبر روسیه است که به طور رسمی در اجلاس سران گروه 7 شرکت کرده است . » 6 با شرکت روسیه در مباحث سیاسی , این گروه از نظر سیاسی به گروه ـ 8 تبدیل شد .
از نظر بسیاری از صاحب نظران , مهمترین تصمیمات استراتژیک سیاسی و اقتصادی درباره جهان در این اجلاس اتخاذ می شود و سران این کشورها خود ضامن اجرای این تصمیمات در سطح بین المللی هستند. نحوه برخورد این کشورها با جمهوری اسلامی ایران از جمله محورهای ثابتی بوده که همواره در دستور کار این گروه قرار داشته است.
نگاهی به اجلاس سران گروه هشت در یک دهه گذشته
گروه 8 در نشست سال 1374 هالیفاکس کانادا به بررسی و تنظیم کارکرد جدید بانک جهانی و صندوق بین المللی پول پرداخت . نشست لیون فرانسه در سال 1375 نیز موادی را به نفع کشورهای بسیار بدهکار جهان سوم به تصویب رساند.
در سال 1376 و پس از فروپاشی دیوار برلین و از میان رفتن جهان دو قطبی , روسیه با پیوستن به گروه هفت در نشست « دنور » عملا این گروه را به گروه هشت ارتقا داد . در نشست بیرمنگام سال 1377 که روسیه برای اولین بار شرکت می کرد , اصل تفکیک نشست سران از نشست وزرای خارجه و وزرای اقتصاد کشورهای عضو مورد تصویب قرار گرفت.
در نشست سال 1378 « کلن » آلمان به بررسی وضعیت بدهی کشورهای فقیر اختصاص داشت و تصمیم گرفته شد تا نسبت به کشورهایی که بیش از 37 میلیارد دلار بدهی دارند , تخفیفها و تسهیلاتی در نظر گرفته شود.
در نشست « اوکیناوا » ژاپن در سال 1379 کشورهای عضو در مورد بیماریهای جدید و ضرورت تجهیز و سرمایه گذاری غرب نسبت به آنها و نیز تنظیم یک منشور جدید برای فن آوری اطلاعات و انفورماتیک بحث و بررسی کرده و مواد لازم را به تصویب رساندند.
در نشست « جنوا » ایتالیا در سال 1380 برای اولین بار طرح « نپاد » یا تشریک مساعی جدید برای توسعه آفریقا مورد تصویب اعضا قرار گرفت و هر یک از سران کشورهای گروه هشت موظف شدند برای پیگیری مصوبات خود نماینده ای ویژه در امور آفریقا تعیین کنند. به علاوه مسئله مبارزه با ایدز و برخی بیماریهای خاص در این اجلاس مطرح شد و یک صندوق خاص برای کمک به این امر اختصاص یافت.
در نشست « کاناناسکیس » سال 1381 در کانادا که با حضور سران کشورهای آفریقایی تشکیل شد , کمک های توسعه جدید برای آفریقا به تصویب رسید و مبارزه با تروریسم و امنیت حمل و نقل , توسعه پایدار , مسائل آموزشی در جهان امروز , مسائل خاورمیانه , افغانستان و تنشهای هند و پاکستان مورد بحث و بررسی قرار گرفت .
بیست و هشتمین نشست سران کشورهای صنعتی جهان در سال 1382 در شهر « اویان » فرانسه به مسائل بازسازی عراق , صلح خاورمیانه , افغانستان , ایران و نیز بدهی کشورهای فقیر پرداخت . در این نشست گروه ـ 8 تصمیم گرفت تهران را ملزم کند که برنامه های اتمی خود را تحت بازرسی بین المللی قرار داده و پروتکل الحاقی ان . پی . تی را بدون قید وشرط امضا کند.
در بیست و نهمین نشست 8 کشور صنعتی جهان در سال 1383 فشار مالی بدهی ها و دیون خارجی کشورهای فقیر و بازسازی عراق پس از جنگ بررسی شده این اجلاس که در شهر « جورجیا » آمریکا برگزار شد به موضوع افزایش شدید و بی سابقه بهای نفت در جهان و بحران پناهندگان در کشور آفریقایی سودان پرداخت.
در سال 1383 همچنین موضوع پیوستن سه کشور چین , برزیل و هند به عنوان سه بازیگر عمده در میان کشورهای توسعه یافته به گروه ـ 8 مطرح شد7.
سران گروه هشت سی امین بار از سال 1354 تاکنون , نشست خود را در شهر ادینبورو در اسکاتلند برگزار می کنند.
گروه هشت که امروزه به دلیل نشستهای مکرر روسای جمهور , وزرای خارجه و اقتصاد به صورت یک سازمان جهانی مطرح شده است , تصمیمات مهمی را در سطح جهان اتخاذ می کند و با اعمال فشار بر سازمانهایی چون سازمان ملل و نهادهای پولی و مالی نظرات رهبران کشورهای صنعتی را اعمال می کند.
عملکرد این سازمان در سالهای اخیر بگونه ای بوده که برخی را به این فکر واداشته است که گویا یک دولت جهانی تشکیل شده و بجای سایرین تصمیم گیری می کند . در همین رابطه گروه ـ 8 گاه نقش مکمل شورای امنیت را ایفا می کند.
بررسی تصمیمات گروه ـ 8 در سطح بین‌المللی
به نظر می رسد که هرچه این گروه بیشتر پیش می رود , اعضا در مسائل بیشتری دخالت می کنند و رایزنی های آنان حوزه وسیع تری از مسائل جهان امروز را پوشش می دهد.
این حوزه وسیع تصمیم گیری از سوی کشورهای عضو گروه هشت , اندک اندک نقش سازمان ملل و نهادهای بین المللی را تحت تاثیر قرار داده و مدیران این سازمان های بزرگ جهانی را به تصمیمات سران گروه هشت وابسته می کند.
امروز , این گروه نقش غیرقابل انکاری در روند جهانی شدن و جهانی گرایی ایفا می کند که برپایه سه رکن ثبات گرایی , آزادسازی و خصوصی سازی استوار است .
از سوی دیگر اعتراض مخالفین این گروه که عمدتا از گروههای چپ و سازمانهای مخالف سرمایه داری به شمار می روند , رو به افزایش است.
امسال نیز همچون سالهای گذشته سازمانهای غیردولتی مخالف جهانی سازی , معترضان به سرمایه داری , طرفداران مبارزه با فقر و مخالفان تخریب محیط زیست همزمان با تشکیل اجلاس سران گروه ـ 8 در نقاط مختلف جهان دست به تظاهرات زدند. روز سه شنبه هفته جاری تظاهراتی با عنوان « فقر را به تاریخ بسپاریم » در ادینبور و اسکاتلند و هایت پارک لندن برگزار شد (8 ) که در این تظاهرات دهها هزار نفر شرکت داشتند.
در نشست امسال لغو بدهی کشورهای فقیر , دو برابر شدن بودجه کمک به توسعه و رساندن آن از 50 به یکصد میلیارد دلار در سال و همچنین حذف موانع تجاری که مانع از صادرات کشورهای فقیر به کشورهای ثروتمند می شود , مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.
کمک به کشورهای فقیر در اجلاس امسال سران 8 کشور صنعتی جهان به موضوع مهمی تبدیل شده که حتی نلسون ماندلا رهبر بزرگ مبارزه با نژادپرستی با صدور پیامی از کشورهای گروه هشت خواست با برقراری تجارت عادلانه در جهان به ریشه کن کردن فقر بخصوص در قاره آفریقا کم کنند (9 )و پاپ بندیکت شانزدهم نیز ابراز امیدواری کرد نشست سران کشورهای عضو گروه هشت در اسکاتلند به نتایج ملموسی به ویژه در زمینه مبارزه با فقر در آفریقا منجر شود . (واحد مرکزی 84,4,13 )
سران 53 کشور عضو اتحادیه آفریقا نیز طی اجلاسی تلاش کردند تا توجه گروه 8 را برای کمک به توسعه و پیشرفت این قاره جلب کنند . (10 )
براساس آمارهای رسمی بیش از چهل درصد آفریقائیها روزانه با درآمدی کمتر از یک دلار زندگی می کنند , دویست میلیون آفریقایی با کمبود شدید مواد غذایی روبرو هستند و بیماری ایدز نیز سالانه جان دو میلیون آفریقایی را می گیرد آمارهای رسمی سازمان ملل متحد نشان می دهد آفریقا تنها قاره جهان است که در بیست و پنج سال گذشته فقیرتر شده است.
با تمام این اوصاف « گوردون براون » وزیر دارایی انگلیس گفت که اجلاس سران هشت کشور صنعتی بزرگ جهان به تنهایی نمی تواند آینده درازمدت آفریقا را تعیین کند . (11 ) این مقام انگلیسی در عین حال متذکر شد : توافق بر سر دو مساله مهم یعنی مضاعف کردن کمک به کشورهای فقیر و حذف صددرصد بدهی فقیرترین کشورها , حاصل شده است.
با این حال تصمیمات این گروه از اهمیت زیادی در سطح بین المللی برخوردار است . توانایی های اقتصادی عمده این کشورها , یکی از عواملی است که باعث می شود تصمیمات آنها در سطح بین المللی از اهمیت خاصی برخوردار باشد.
عامل دیگری که موجب می شود تصمیمات این گروه , از اهمیت خاصی برخوردار باشد این است که این کشورها در بسیاری از سازمانهای بین المللی مهم نظیر بانک جهانی , صندوق بین المللی پول , سازمان تجارت جهانی و شورای امنیت از تصمیم گیرندگان اصلی هستند.
به هر حال باید توجه داشت آنچه که به عنوان تصمیمهای نشست سران در بیانیه های پایانی اجلاس به طور علنی منتشر می شود , مهمترین تصمیمات اجلاس سران نیست و معمولا مهمترین تصمیمات اجلاس سران گروه هشت تصمیمهایی است که هرگز اعلام نمی شود چنانچه « یک مفسر انگلیسی معتقد است تا به حال هیچیک از تصمیمات جدی و مهم اجلاس سران 8 کشور اعلام نشده و کلیه این تصمیمها در خفا و در یک سطح کاملا سری اتخاذ و اجرا شده اند . (12)
نحوه برخورد این کشورها با جمهوری اسلامی ایران از جمله محورهای ثابتی بوده که همواره در دستور کار این گروه قرار داشته است بطور کلی و از بدو پیروزی انقلاب اسلامی اعضای گروه 8 به رهبری آمریکا بارها مخالفت آشکار و علنی خود را با نظام جمهوری اسلامی نشان داده اند اما رقابت روزافزون اقتصادی میان اعضا این گروه , همیشه باعث اختلاف نظر آنها در برخورد با کشورمان شده است . شکست تلاشهای آمریکا برای بدست آوردن حمایت دیگر اعضای گروه ـ 8 در تحریم اقتصادی ایران , نمونه ای از این رقابتهاست.