«کاترینا» چیست؟

کاترینا چیست . چگونه بوجود می آید. تاکنون چند بار اتفاق افتاده , جان چند هزار نفر از مردم جهان را گرفته و چه میزان خسارت در بر داشته است . آیا امکان پیش بینی قبل از وقوع آن وجود دارد و دهها پرسش دیگر. از این رو خبرگزاری « مهر » به منظور آشنایی اذهان عمومی با چگونگی پدید آمدن طوفان کاترینا گزارشی تفصیلی از تاریخچه وقوع این طوفان را منتشر کرد.
به گزارش خبرگزاری مهر تمام مطالبی که در این گزارش منتشر می شود به تایید علیمحمد نوریان معاون وزیر راه و رئیس سازمان هواشناسی کشور رسیده است .
اما کاترینا چیست؟
طوفان کاترینا که هنگام ورود به منطقه ساحلی خلیج از نوع پنجم یعنی خطرناکترین طوفان بود و سپس به نوع چهارم آن تنزل یافت , خسارات زیادی به منطقه جنوب شرقی آمریکا وارد کرد و در حقیقت منطقه ای به وسعت 233000 کیلومتر مربع از آمریکا (منطقه ای به وسعت انگلستان ) را تحت تاثیر قرار داد و بعضی از آن به عنوان تاسف بارترین فاجعه تاریخ آمریکا نام برده اند.
این طوفان مرگ بارترین پدیده طبیعی است که بر اساس آخرین آمار تایید شده تعداد 1619 نفر مستقیم و 321 نفر بصورت غیر مستقیم جان باخته اند و 29000 نفر مفقودالاثر گزارش شده است که تخمین زده می شود بیش از 10000 نفر دیگر جان خود را از دست داده باشند .
همچنین این طوفان از لحاظ مالی نیز سنگین ترین هزینه را تحمیل کرده و تنها در شهر نیو اورلئان میزان خسارت بیش از 100 میلیارد دلار برآورد شده است .
نامگذاری و شماره گذاری در مرکز ملی هاریکن نیازمند سیستمی است که هویت آنرا تعیین می کند , پس بنابر این مطابق با اطلاعیه مذکور این طوفان می بایست شماره 10 نامگذاری شود .
با توجه به اینکه شماره 10 « هاریکن ایوان » نام داشت که در سال 2004 میلادی بوقوع پیوسته بود و طبق نظر مرکز ملی هاریکن طوفان ایوان تجدید نشد , این سیستم به طوفان گرمسیری کاترینا معروف شد که در صبح روز 24 آگوست بعنوان چهارمین هاریکن 2005 میلادی نام گرفت و یک روز بعد بین هالندیل بیچ و آوندتورای فلوریدا ریزش کرد.
کاترینا تنها چند ساعت در جنوب فلوریدا باقی ماند. در همان زمان پیش بینی شده بود که به سمت جنوب و جنوب غرب فلوریدا برود اما به سمت جنوب حرکت کرد و پس از شدت گرفتن در خلیج مکزیکو در 26 آگوست به سرعت به طوفان طبقه 2 تبدیل شد و فشار آن به 971 میلی بار رسید.
در 27 آگوست فشار کاترینا به 945 میلی بار رسید و به طوفان طبقه 3 تبدیل شد . همان روز در ایالت لوئیزیانا وضعیت اضطراری اعلام شد و 2 روز پس از آن طوفان ریزش کرد.
در 28 آگوست طوفان به طبقه 4 تبدیل شد و پس از تشدید ویرانی سرعت آن به 280 کیلومتر در ساعت رسید که به طوفان طبقه 5 تبدیل شد . و ویرانی های آن بسیار بالا رفت در سواحل لوئیزیانا , « می سی سی پی » و آلاباما تا فلوریدا ارتفاع امواج تا 10 متر رسید .
هاریکن خطرناک ترین طبقه پدیده هواشناسی است که به چرخنده مناطق گرمسیری معروف است . چرخنده هایی با سیستم کم فشار که با فعالیت رعد و برق همراه هستند , خلاف عقربه های ساعت می چرخند و بادهایی با سرعت 358 کیلومتر در ساعت دارد , پدیده کم فشار حاره ای نام دارد . وقتی سرعت بادهای چرخنده گرمسیری به 59 تا 117 کیلومتر در ساعت می رسد . طوفان حاره ای می شود . وقتی سرعت باد از 118 کیلومتر در ساعت فراتر می رود آن را هاریکن می نامند.
در مقیاس سافیرـ سیمپسون تعریف هاریکن با طبقه بندی خاصی معین می شود . طوفان طبقه 1 ضعیف ترین هاریکن است که سرعت باد در آن بین 118 تا 152 کیلومتر در ساعت است . هاریکن طبقه 5 از همه قوی تر است و سرعت باد در آن از 250 کیلومتر در ساعت بیشتر است .
طبقه طوفان الزاما به خرابی هایی که بار می آورد مربوط نمی شود. طوفان های طبقه پایین (حتی طوفان های منطقه گرمسیری ) هم بسته به این که با چه هوایی باشد و سرعت حرکت آن و محل توزیع , خرابی گسترده ای بار می آورد.
شکل‌گیری هاریکن
لازمه شکل گیری چرخنده گرمسیری و تبدیل آن به هاریکن شرایط ذیل است :
1 ـ وجود ناپایداری جوی
2 ـ درجه حرارت آب اقیانوس به میزان 26,5 درجه تا عمق 50 متری
3 ـ بادهایی ضعیف که در ضخامت جو حاکم می شود .
طوفان های منطقه گرمسیری و هاریکن ها وقتی منبع حرارت و رطوبت قطع می شود رو به ضعف می گذارد , مثل مواردی که وارد خشکی می شود یا وقتی با بادهای قوی مواجه می شود.
هاریکن ضعیف اگر در منطقه ای مستعدتر حرکت کند , تشدید می شود. هاریکن که وارد خشکی می شود , خسارات زیادی به بار می آورد.
ساختار هاریکن
هاریکن ها به طور مشخص معمولا منطقه عرضی حدود 600 کیلومتر را در برمی گیرند , هر چند شدت و اندازه آنها تفاوت چشمگیری دارد.
چشم هاریکن در مرکز آن منطقه ای نسبتا آرام به قطر 40 تا 80 کیلو متر را در بر می گیرد.
دیواره ای که چشم هاریکن را در بر می گیرد از ابرهای متراکمی پوشیده شده و شدیدترین بادها را دارد.
بخش خارجی طوفان که اغلب با بادهای شدید همراه است از نوار متراکم باران و رعد و برق تشکیل شده است که دارای عرض دهها کیلومتر و طول 100 تا 600 کیلومتر می باشد .
بادهای هاریکن از 50 کیلومتر در هاریکن های کوچک تا بیش از 300 کیلومتر در هاریکن های بزرگ می رسد.
بادهای شدید طوفان مناطق گرمسیری در هاریکن های بزرگ تا 600 کیلومتر از مرکز آن گسترش می یابد.
سمت راست هاریکن ها خطرناک ترین بخش آن است .
سرعت هاریکن و مسیر حرکت آن به میزان تبادل حرارتی اقیانوس و جو بستگی دارد و الگوهای آب و هوایی دیگر هم در آن تاثیر دارد. این پیچیدگی کار تخمین سرعت و جهت حرکت طوفان را سخت تر می کند.
نباید فریب چشم هاریکن را خورد , سرعت حرکت و گسترش الگوهای متغیر آن کار پیش بینی را دشوار می کند. باید آماده مواجهه با تغییرات سمت و سرعت و شدت و اندازه آن باشیم .
چرخندهای حاره‌ای چگونه دیده‌بانی می‌شوند؟
دیده بانی مستقیم ـ طوفان های مناطق گرمسیری و ابعاد هاریکن و سمت و سرعت باد از طریق هواپیماهای شناسایی ـ کشتی ها و بویه های شناور اندازه گیری می شود. زمانی که هاریکن نزدیک می شود سیستم های هشدار دهنده خودکار و ایستگاه های جو بالا به کار می افتد.
دیده بانی غیر مستقیم ـ نظارت ماهواره ای و رادار داپلر هم در تعیین و ردیابی پدیده هاریکن نقش مهمی دارد. اطلاعات راداری زمانی که طوفان به ساحل نزدیک می شود اهمیت زیادی دارد.
تولد چرخندهای گرمسیری
چرخندهای گرمسیری در مناطق آب های گرم از ناپایداری جوی حاصل می شود. این ناپایداری ها به طور عام هر سه یا چهار روز یکبار از سواحل آفریقا به صورت امواج گرمسیری بلند می شود که شامل مناطق دارای هوای ناپایدار است . چرخندهای گرمسیری از پایانه های انتهایی جبهه هوای سرد سطح فوقانی جو پدید می آید.
روند شکل گیری آن ها طی سه مرحله صورت می پذیرد که قبلا ذکرشان رفت.
گرما و انرژی طوفان حاصل ناپایداری های حاصل از مجاورت آن با آبهای گرم اقیانوس است . باد در سطح اقیانوس به صورت چرخشی به منطقه کم فشار ناپایداری صعود می کند. آب های گرم اقیانوس , رطوبت و گرما را به هوایی که صعود می کند در اثر میعان بخار آب و تشکیل قطرات آب , گرمای بیشتری آزاد می شود و نیروی بیشتری به طوفان می بخشد. رعد و برق شکل می گیرد و ارتفاع قله ابرهای طوفانی افزایش می یابد. اگر سرعت باد در این ارتفاعات کوچک باقی بماند , طوفان راه نمی افتد و کسب انرژی ادامه دارد.