سیدمحمدصادق خرازی
پدیده اسلامهراسی آغازی دوباره را در ایالات متحده تجربه میکند. نئوکانهای جمهوریخواه در آستانه انتخابات میاندورهای، واقعه تلخ 11 سپتامبر را بهانه ساخته و داستانها پرداختهاند تا با انحراف افکار عمومی و برانگیختن احساسات مردم به احیای عوامل هژمونیک که در باورها و آموزههای ایدئولوژیک جمهوریخواهان نئوکان تجلی پیدا کرده است، دامن زنند و برخلاف سنت قانون اساسی ایالات متحده آمریکا، آزادی مذهبی، آزادی گردهمایی، آزادی بیان، آزادی تفکر و آزادی وجدان را با تحریف و خطر و انحراف روبهور سازند. یأس به دلیل انحراف ارباب کلیسا، عمیقاً مردم آمریکا را با بحران معنوی روبهرو ساخته است. جنجالها و تأثیر افکار عمومی در انتخابات مجلس در آینده نزدیک و در همین رابطه مورد دقت و تحلیل واقع میشود. از سوی دیگر توطئه سازماندهی شده از جانب بنیادگرایان مسیحی، از جمله ارباب کلیسای فلوریدا مبنی بر دستور قرآن سوزی در 11 سپتامبر و راهاندازی کاروانهای افراطی جهت مخالفت با مسجد مسلمانان از جانب کشیش تری جونز که مسئول برنامهریزی این کارناوال است و سخنان تند و افراطی علیه مسلمانان همه حکایت از بیمها و نگرانیهای جدی در آمریکا و به ویژه جوامع اسلامی دارد.
اما آنچه در میان اصحاب قدرت و آحاد ملت آمریکا میگذرد، متفاوت است. امت حضرت عیسی مسیح، صدها سال است که تحت خفقان عالیجنابان کلیسای کاتولیک به سر بردهاند و بنابراین حرکت اصلاحی پروتستانیسم را در مقابله با افراط کاتولیسم انتخاب کرده، ولی جانب تفریط را گرفته و گوهر دین را به حضیض کمترین رتبه تنزل دادند و پدیده سکولاریسم را هم در درون بسط و هم در برون به سایر جهان اشاعه دادند. جامعه آمریکا برخوردار از تنوع قومی و مذهبی است و نخبگانی که سنگ بنای قانون اساسی این کشور را گذاشتند پدیده مشروعیت تنوع مذاهب و آزادی ادیان و مقبولیت اقوام را چنان تایید کردهاند که هیچ قدرتی توان نفی یا خدشه این قانون را نخواهد داشت و از پگاه استقلال آمریکا تاکنون مسلمانان به عنوان بخشی از جامعه تکثر و تنوعپذیر در سایه قانون زندگی کرده و به شرایع دین خود ایمان داشته و خواهند داشت. پدیده مخالفت با مسجد قرطبه و ربط ناموزون آن با وقایع حوادث 11 سپتامبر 2001 میلادی، اینک تبدیل به جنجال داخلی شده است. تاکنون باراک حسین اوباما دو بار به موضعگیری صریح و در لفافه نسبت به احداث مسجد قرطبه در جنوب منهتن پرداخته است که به بازتابهای مخالف و موافق در سطح دو حزب جمهوریخواه و دموکرات انجامیده است. تلاش اوباما مبنی بر همزیستی میان مذاهب دارای اهمیت و در عین حال برخوردار از جنبههای مثبت و منفی بوده است.
موافقت فرماندار یهودیالاصل نیویورک با احداث مسجد نیز بر دامنه مباحث و چالشهای این موضوع افزوده است. گینگریچ رئیس افراطی سابق مجلس نمایندگان آمریکا که خود را به عنوان نامزد انتخابات آینده ریاست جمهوری آمریکا، از حزب جمهوریخواه آماده میکند، با فریب و انحراف افکار عمومی سعی در القای غیرمنطقی بودن ساخت مسجد نزدیک برجهای فروریخته تجارت جهانی، به مثابه اهانت به خانواده و باقیماندگان قربانیان این حادثه کرده و مخالفت نماینده جمهوریخواه پیتکینگ مبنی بر اشتباه دانستن تصمیم اوباما با ساخت مسجد و جریحهدار شدن احساسات مردم و بازماندگان حادثه 11 سپتامبر را تأیید کرده است. ریسک سخنان و اظهارات اوباما و مخالفت با موضع رسمی رئیسجمهور ایالات متحده در میان تندروها حتی برخی از دموکراتها در کنار تحریکات تندروهای مسیحی و یهودی و فشار بر خانواده قربانیان در مخالفت با احداث مسجد و مرکز اسلامی قرطبه و ادعای احداث این مسجد مبنی بر تحقیر قربانیان 11 سپتامبر و جریحهدار شدن احساسات خانوادههای قربانیان، بیانگر تلاش هواداران مکتب برنارد لوئیس و مایکل لدین در نوع جدیدی از بستهبندیهای ضد اسلامی ماجرای بنیادگرایی دینی در راستای اهداف مسیحیت سیاسی و احیای مجدد اندیشههای صلیبی است. مسجد و مرکز اسلامی که قرار است در نزدیکی ساختمانهای فروریخته مرکز تجارت جهانی ساخته شود، در چارچوب اندیشه فرهنگی و تمدنی اسلام در قرطبه است که از قرن دهم میلادی زادگاه متفکران و اندیشمندان مسلمان بوده است. این پروژه در بنایی 13 طبقه با هدایت و امامت فیصل عبدالرئوف پیگیری میشود.
وی چهره ملایم و شناختهشدهای در جهان اسلام و همچنین محافل علمی و روشنفکری است که دارای نظرات روشنگرانه مبنی بر چیستی و چرایی واقعه 11 سپتامبر، که هدفی به جز دامنه درگیری میان اسلام و غرب نداشته، دارد و دانستههای خود را این گونه بیان میکند و حتی باورش این است که بنلادن توسط آمریکا هدایت و تربیت شده است و نظرات خود را با توهم توطئه آمیخته ساخته است. برای شناخت جامعه مسلمانان آمریکا، ابتدا باید خصوصیات و ویژگیهای تاریخی، دینی، فرهنگی و اجتماعی آنها را در کل جامعه آمریکا مورد توجه قرار داد چرا که مسلمانان جزیی از یک کل هستند. اگر بخواهیم به رفتارشناسی مسلمانان در آمریکا بپردازیم، با مدل زندگی و تلفیق تدریجی آن در جامعه آمریکا میتوان ادعای آن را کرد که بشر امروز در سایه تفکر و اندیشه همزیستی، اسطوره واقعی زندگی انسان در قرن جدید شده است. روند شکلگیری جامعه مسلمانان در آمریکا از نظر تاریخی همزاد تشکیل خود جامعه آمریکاست. اریکسون روانشناس اجتماعی آمریکا، شکلگیری یک جامعه جدید را نهایتاً محصول درک جدید هویت میداند. (a new sense of identity) روابط عینی و عملی اعضای جامعه مسلمانان با یکدیگر و با دیگر انسانهای آن جامعه عینیت یافته است. نگرش جدی و مشترک افراد جامعه نسبت به تاریخ و گذشته با الگوی جدیدی برای روابط متقابل و همزیستی مفهوم یافته است.
مسلمانان در ایالات متحده به دلیل همین عناصر توانستهاند مدل و الگوی همزیستی با درک پاسداری از تعلقات دینی و فضیلتهای مذهبی روابط با همکیشان را درست به مثابه پیدایش جامعه آمریکا تلقی کنند. آمار مسلمانان در آمریکا، آمار متناقضی است. برخی جمعیت مسلمان را به عنوان یک اقلیت فعال در صحنه جامعه آمریکا معرفی میکنند. قریب به 20 میلیون مسلمان آمریکا اعم از مسلمانان بومی و مهاجر آمریکا را شکل دادهاند. رشد اجتماعی مسلمانان قابل مقایسه با هیچ اقلیت دیگری نیست. بر اساس آمار رسمی آمریکا، جمعیت مسلمانان با رشد 10 درصد سریعترین رشد را از نظر افزایش پیروانشان در آمریکا داشتهاند. علل این افزایش تولد و مهاجرت و به ویژه نوکیشی و میزان علاقه به گرویدن به اسلام است. مهاجران و بومیان مسلمان از آغاز شکلگیری ایالات متحده در آمریکا حضور داشتهاند یا اندکاندک مهاجرت و زندگی در ایالات متحده را انتخاب کردهاند. از اواسط قرن نوزدهم، به ویژه اوایل قرن بیستم سیل انبوهی از مسلمانان به این کشور مهاجرت کردند. بسیاری از شبهقاره، بسیاری از خاورمیانه، ایران، آسیای مرکزی، قفقاز و ترکیه با هدف به آمریکا رفتند تا خانه و کاشانه خود را در آنجا قرار دهند. بسیاری از معتمدین و متمکنین مسلمان به احداث مسجد و مدرسه و مرکز و قبرستان مبادرت کردهاند تا هویت مذهبی خود را پاسداری کنند. شرایط زندگی و وضعیت اجتماعی کشوری که منحصرترین جامعه متنوع مهاجران را داشته، زمینه تلفیق نسلهای متفاوت مسلمانان را درون خود فراهم کرده است. مسجد و مدرسه و انجمن اسلامی همه برای پاسداری از اعتقادات مذهبی و هویت دینی موجودیت خود را رسمیت بخشیدهاند.
بر خلاف بسیاری از ممالک غربی، گستردگی و پذیرش تنوع قومی در ایالات متحده، به گونهای بوده که مسلمانان در ایالات متحده خود را برخوردار از امکانات آمریکا میپندارند و خود را آمریکایی مسلمان تلقی میکنند. در تمام شئون اجتماعی و اقتصادی و سیاسی و پولی و صنعتی همه حکایت از این داشته و دارد. برخی از انجمنهای اسلامی با سابقه 70، 80 ساله در حیات اجتماعی آمریکا راه پیدا کردهاند. بیش از بیست و اندی سال است که شورای مسلمانان آمریکا مبارزه با تبعیض علیه مسلمانان را آغاز کرده است. بیش از 10 هزار سرباز مسلمان در ارتش آمریکا خدمت میکنند. حجم سنگینی از این تعداد در ارتش به اسلام روی آوردهاند؛ 200 هزار مهاجر آلبانیایی که اکثراً مسلمان هستند. از همان آغاز مهمترین عنصر موجود میان اقلیتها پذیرش اصل همزیستی است. قانون اساسی ایالات متحده که با تلاش موسع مردان با همت این سرزمین تدوین یافته با رکن حقوق شهروندی و آزادی مذهب و رعایت حقوق پیروان همه مذاهب عجین شده است. در تمام ایالتهای آمریکا مسلمانان بومی و مهاجر دارای مسجد هستند. در عین اینکه جمعیت مسلمانان پراکنده است. آمار حکایت از این دارد که نیمی از مسلمانان سیاهپوست و بومی و نیمی دیگر از مهاجران از ممالک اسلامی عربی، ایران و ترکیه، شبه قاره و آسیای جنوب شرقی هستند. رشد سریع اسلام و تنوع و کیفیت جمعیت مسلمانان در آمریکا واقعیتی انکارناپدیر است. پراکندگی منطقهای، بافت متفاوت فرهنگی، بررسی وضعیت آموزش و تعلیم و تربیت مسلمانان و اصولاً آینده مسلمین و اسلام در آمریکا نیازمند واکاوی دقیقتری است.