تجارت، دوست محیط زیست

ترجمه: حسن شفیعى‌نیا
باعث افتخار است که به شرکت کنندگان در همایش تجارت و توسعه پایدار خوشامد بگویم. در ابتدا اجازه بدهید که با قربانیان زلزله جنوب آسیا همدردى خود را ابراز بکنم. چنین بلایاى طبیعى اهمیت و آسیب پذیرى محیطى که در آن زندگى مى کنیم را به ما یادآورى مى کند. خانم ها و آقایان، باعث افتخار همه ماست که سازمان تجارت جهانى (WTO) آغازگر بحث توسعه پایدار است. احساس غرور مى کنم که این همایش در سازمان ما برگزار مى شود. مانند همه اعضا از وضعى که اتفاق افتاده، بسیار خوشحالم. این همایش براى اولین بار در تاریخ نظام تجارى چندجانبه برگزار مى گردد. این همایش همچنین در برنامه توسعه سازمان تجارت جهانى در اجلاس دوحه بررسى شد. در مذاکرات تجارى صورت گرفته در دوحه، توسعه در راس برنامه هاى سازمان تجارت جهانى قرار گرفت. در حالى که سال ها است سازمان تجارت جهانى در کمیته هاى تجارت، محیط زیست و تجارت، توسعه مسائل زیست محیطى و توسعه بحث مى کند، بند ۵۱ برنامه توسعه دوحه، شکلى تازه به تفکرات ما داده است. در بند ،۵۱ وزیران به ما یاد دادند تا چارچوب فکرى خود را تغییر دهیم. به عبارت دیگر، مسائل زیست محیطى و توسعه را از هم نباید تفکیک کنیم. اینها مسائلى هستند که در همه حوزه هاى سازمان نفوذ کرده اند. در حقیقت از طریق لنزهاى بند ،۵۱ ما باید دوباره به سازمان تجارت جهانى بنگریم. ما باید به یاد داشته باشیم که توسعه پایدار هدف نهایى سازمان است. این موضوع در صفحه ،۱ بند ۱ توافقنامه اى که سازمان تجارت جهانى براساس آن شکل گرفته، ذکر شده است. اما شاید شما بپرسید که اگر توسعه پایدار هدف اصلى سازمان تجارت جهانى است، این سازمان براى رسیدن به این هدف چه وظیفه اى دارد؟ تجارت، موتور رشد اقتصادى است.
اگر شما مثل من به بازارها معتقدید، همچنین مى دانید که تجارت توانایى لازم براى توزیع کارآمد منابع را دارد. اگر شما به بازارها معتقدید، همچنین مى دانید که آنها نیازمند تغییر و اصلاح هستند. اجازه بدهید براى شما چند مثال بزنم. در جهان بدون مرزهاى اقتصادى ظاهرى، کالاها به راحتى جابه جا مى شوند، تجارت آزادانه صورت مى گیرد. در جهان، کشورى که داراى آب و هواى خشک است مجبور نیست منابع آبى محدود خود را براى کشت فشرده آبى مصرف کند و در عوض محصولات کشاورزى را وارد مى کند. همین طور، کشورى که دسترسى محدودى به دریا دارد مجبور نیست براى تغذیه جمعیت خود، ذخیره ماهیان خود را مصرف کند. به وسیله تجارت، این کشور ماهى وارد مى کند و شیلات خود را براى همیشه نگه مى دارد. تجارت به توزیع کارآمد منابع از جمله طبیعت توجه دارد. برخلاف تصور بعضى از افراد، تجارت دوست حفاظت محیط زیست است نه دشمن آن. همان طور که همه ما مى دانیم، توانایى بازارها براى ارائه نتایج سودمند با چیزى که ما درون بازار قرار مى دهیم، مرتبط است. اگر هزینه هاى اجتماعى و محیطى فعالیت هاى ما کاهش پیدا کند، تقسیم درستى از منابع صورت نخواهد گرفت. مثلاً اگر یک کشتى که محصولى را از کشور X به کشور Y جابه جا مى کند، زباله هاى خود را در داخل دریا بیندازد، آن وقت هزینه هاى تجارت بیشتر از سودهایش خواهد شد. همه اینها براى سازمان تجارت جهانى چه معنایى دارد؟ اگر سازمان توانایى لازم براى باز کردن مرزها را دارد تا از این طریق موتور رشد اقتصادى را روشن بکند، کشورهاى عضو، نیازمند سیاست هاى هماهنگ هستند.
از لحاظ اجتماعى، باید توزیع منصفانه و عادلانه سودهاى تجارى تضمین شود. از لحاظ زیست محیطى باید اطمینان داده شود که تجارت به جز کمک به محیط زیست، نتیجه دیگرى در برندارد. این سیاست ها را دیگر نباید وظیفه سایر سازمان ها دانست. سازمان تجارت جهانى مسئول آنها است. البته از دانش سایر سازمان هاى همکار باید بهره جست و به بحث هایى که در کشورهاى عضو در جریان است، توجه کرد. همه اینها نشان دهنده اهمیت موضوع مورد بحث است.
ما همچنین مى دانیم در دنیایى زندگى مى کنیم که در آن میلیون ها نفر با روزى کمتر از یک دلار به زندگى ادامه مى دهند. این موضوع براى توسعه پایدار پیام خاصى دارد. همان طور که گزارش Brundtland بیان مى کند، بسیارى از کشورها با «آلودگى فقر» مواجه هستند. فقر باعث شده تا مردم از محیط طبیعى خود بیش از اندازه استفاده کنند و این بهره بردارى زیاد باعث از بین رفتن فرصت هاى توسعه شده است. همان طور که همه ما مى دانیم یک محیط طبیعى سالم براى رشد اقتصادى یک عامل حیاتى است. تجارت و WTO مى توانند باعث رشد اقتصادى شوند. وقتى که WTO موتور رشد اقتصادى را روشن مى کند، باید اطمینان داده شود که قوانین آن، اجراى معاهد ات چندجانبه حفاظت از محیط زیست را با مشکل مواجه نمى کند. این توافقنامه ها ستون اصلى سیاست هایى است که من از آنها صحبت کردم.
WTO باید از این سیاست ها حمایت کند. همچنین باید اطمینان حاصل شود که قوانین WTO از طریق اصلاح یارانه هاى مضر شیلات و کشاورزى به اصلاح مشکلات زیست محیطى کمک مى کند. البته WTO مى تواند در حفاظت از محیط زیست نقش بارزترى داشته باشد که مستقیماً در حیطه وظایف خود قرار دارد و آن آزادسازى بازار در کالاها و خدماتى است که به حفاظت از محیط زیست کمک مى کند. مذاکرات «کالاها و خدمات زیست محیطى» به عنوان بخشى از برنامه اجلاس دوحه در حال برگزارى است. در حالى که منطقى به نظر مى رسد که کشورها براى کالاها و خدماتى که به محیط زیست آسیب مى رسانند، مالیات وضع کنند، ایجاد مانع بر سر راه کالاها و خدماتى که به محافظت از آب، خاک و هوا کمک مى کنند، منطقى نیست. در حقیقت، چنین مالیاتى مساوى با جریمه رفاه و بهداشت مردم است.
بنابراین من امیدوارم که کشورهاى عضو اهداف والایى را در این مذاکرات دنبال کنند. مسائل دیگرى وجود دارد که مذاکرات دوحه باید به آنها بپردازد، مسائلى که در برنامه این همایش هم دیده مى شود. به عنوان مثال، رابطه بین توافقنامه تنوع زیستى با TRIPS، یا توافقنامه TRIPS و نیاز به انتقال تکنولوژى. البته این مسائل به هیچ وجه خدشه اى به بعد توسعه پایدار مذاکرات دوحه وارد نمى کند. البته مسائل دیگرى مانند توافقنامه TRIPS و بهداشت، کتان و غیره وجود دارد که ما باید براى رسیدن به یک توسعه واقعى به آنها توجه کنیم.
خانم ها و آقایان، شما یک روز و نصف دیگر در پیش رو دارید. در این زمان شما به مسائل مختلفى مانند کشاورزى تا انتقال تکنولوژى خواهید پرداخت. سخنرانان مشهورى در این همایش شرکت کرده اند، من بسیار خوشحالم که صمیمانه به همه شما که به سازمان تجارت جهانى آمده اید خوشامد مى گویم. با این جملات جلسه را علنى اعلام مى کنم و براى همه شما در مذاکراتتان آرزوى موفقیت دارم. همان طور که من در مقدمه کتابم که اخیراً توسط دانشگاه ملل متحد منتشر شده، گفته ام توسعه فرآیند مشکلى است که نیازمند پیشرفت در هر سه اصل اقتصادى، زیست محیطى و اجتماعى است. از طریق این همایش، شما باید به بند ۵۱ برنامه توسعه دوحه و مفهوم توسعه پایدار اهمیت خاصى بدهید _ در مجموع ممکن است چنین چیزى به وجود نیاید.