گروه سیاسی، ایرج جمشیدی: مجلس درخواستهای مطرحشده در قطعنامه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی از ایران را به طور کامل رد کرد. غلامعلی حدادعادل در آغاز جلسه علنی دیروز اعلام کرد: مجلس هرگز قراردادی را که برخلاف حقوق مسلم ایران باشد تصویب نمیکند. همزمان با این اظهارنظر 157 نماینده مجلس هم با ارائه طرح یکفوریتی الزام دولت به تعلیق اجرای پروتکل الحاقی پاسخ کاملاً منفی را به خواستههای قطعنامه شورای حکام دادند.
در قطعنامه روز شنبه شورای حکام در مواد چهارم و پنجم از بند چهار آن از ایران خواسته شده تا پروتکل الحاق به پیمان بینالمللی منع تولید و گسترش سلاحهای هستهای (NPT) را به صورت کامل تصویب و اجرا کند. به موجب این پروتکل، بازرسان آژانس اجازه دارند بدون اعلام قبلی از هر مکانی در داخل کشوری که این پروتکل را امضا کرده و در هر زمانی که بخواهند بازرسی به عمل بیاورند. ایران از دو سال پیش تاکنون به صورت داوطلبانه بدون طی شدن مراحل قانونی و به نشانه حسننیت این پروتکل را اجرا میکند. با این وجود شورای حکام از ایران خواسته است تا به صورت رسمی پیوستن به این الحاقیه را قانونی کند. اما تصویب قطعنامه شورای حکام خشم نمایندگان مجلس را برانگیخت. دیروز تعداد زیادی از نمایندگان عضو فراکسیونهای سهگانه واکنش اعتراضآمیزی را از خود نشان دادند. به گونهای که در پای بیانیه اعتراضآمیز قرائتشده از تریبون مجلس نام نمایندگان عضو فراکسیونهای سهگانه دیده میشد. اما در کنار این تلاشها تعدادی دیگر از نمایندگان مجلس با استناد به ماده 103 از آییننامه داخلی مجلس خواستار غیرعلنی شدن جلسه علنی مجلس برای بررسی روند پرونده هستهای ایران در شورای حکام شدند. محمدرضا باهنر نایبرئیس مجلس هم که اداره جلسه علنی مجلس را برعهده داشت اعلام کرد «علی لاریجانی» دبیر شورای عالی امنیت ملی روز سهشنبه در مجلس حاضر خواهد شد و در یک جلسه غیرعلنی و غیررسمی روند پرونده هستهای ایران را به اطلاع مجلس خواهد رساند. با این وجود باهنر ترجیح داد از اعلام وصول طرح یک فوریتی 157 نماینده خودداری به عمل بیاورد. این طرح در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تهیه و تدوین شده است. حسن کامران نماینده اصفهان مسئولی جمعآوری امضا برای این طرح بود. وی در دقایق پایانی جلسه علنی دیروز مجلس طرح را نزد باهنر برد اما باهنر پس از گفتوگویی مختصر از کامران درخواست کرد تا طرح را به منشیهای هیاترئیسه تحویل دهد. باهنر گفت روز سهشنبه جلسه غیرعلنی داریم و الان نمیخواهیم طرحی را در این خصوص مطرح کنیم. علت خودداری باهنر از اعلام وصول طرح یک فوریتی مشخص نبود ولی شکرالله عطارزاده نماینده بوشهر و یکی از امضاکنندگان این طرح گفت تصویب چنین طرحهایی در مجلس به هماهنگی با سایر دستگاهها نیاز دارد بنابراین رسیدگی به آن در جلسه علنی ممکن نشد. به نظر میرسید از خارج مجلس تقاضاهایی برای تعویق در اعلام وصول این طرح به هیاترئیسه مجلس رسیده بود.
طرح چه میگوید
اما طرح یک فوریتی تدوینشده از سوی مجلس از یک سو دولت را ملزم کرده تا اجرای پروتکل الحاقی را به صورت کامل و تا زمانی که حق هستهای ایران به رسمیت شناخته نشده است، به تعلیق درآورد و از سوی دیگر دولت را موظف کرده گزارشی از وضعیت روابط اقتصادی و تجاری ایران را با کشورهایی که در تصویب قطعنامه نقش اصلی را ایفا کرده است به مجلس ارائه کند. در واقع مجلس یک مکانیسم تنبیهی را برای آن دسته از کشورهایی که علیه ایران فعالیت موثر دارند، پیشبینی کرده است. «علاءالدین بروجردی» رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از ارائه این طرح دفاع کرد و آن را گامی مهم در راستای تضمین حقوق ایران و هشداری آشکار به کشورهایی دانست که علیه کشورمان در شورای حکام فعالیت میکنند. بروجردی اگرچه به صراحت نامی از کشورهای موردنظرش به میان نیاورد ولی تاکید کرد ایران در صورت لزوم در روابط اقتصادی و تجاری خود با چنین کشورهایی تجدیدنظر خواهد کرد. بروجردی در پاسخ به این سئوال که آیا چنین اقداماتی تاثیر لازم را بر جای خواهد گذاشت، گفت: قطعاً. زیرا وقتی رئیس دولتی برای انعقاد قرارداد یک میلیارددلاری به کشور دیگری سفر میکند نشانه اهمیت روابط اقتصادی و تاثیر آن بر سایر حوزههاست. بروجردی درباره مکانیسم اجراییشدن چنین تدبیرهایی از سوی ایران گفت: پس از اینکه دولت گزارشی از روابط اقتصادی ایران با کشورهای ذیربط با تصویب قطعنامه در شورای حکام را به مجلس ارائه کرد آنگاه ما نیز بررسی میکنیم با کشورهای یادشده چگونه برخورد اقتصادی کنیم.
سخنان رئیس مجلس
اما در این میان سخنان غلامعلی حدادعادل اهمیت زیادی داشت. وی پیشنهادهای مطرحشده در قطعنامه آژانس را به طور کامل غیرقابل قبول خواند و اطمینان داد تصویب پروتکل الحاقی در مجلس ایران در چنین شرایطی امکانپذیر نیست. حدادعادل پس از یادآوری دوران 8 سال جنگ ایران و عراق که از آن تحت عنوان دفاع قهرمانانه ملت ایران از استقلال خود یاد کرد به آمریکا و کشورهای اروپایی تذکر داد مقاومتهای ملت ایران را در برابر زورگوییهای گذشته فراموش نکنند. حدادعادل گفت: سرانجام پس از شش روز بحث و گفتوگو قطعنامه پیشنهادی سه کشور اروپایی علیه ایران در شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی با 22 رای موافق از 35 عضو این شورا به تصویب رسید. اگرچه در این قطعنامه ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل که خواست آمریکا بود مطرح نشده است، اما حقوق مسلم ایران در استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای نادیده گرفته شد و مقاصد سیاسی، آشکارا، موازین حقوقی را تحتالشعاع قرار داده است. حدادعادل تصریح کرد: حقیقت این است که در طول دو سال گذشته ایران با نشان دادن حسننیت خود در همکاری با آژانس 1200 نفر – روز بازرسی را ممکن ساخته و 1030 برگ سند در اختیار آژانس نهاده است. کشور ما در راه اعتمادسازی و ایجاد فضایی منطقی برای راستیآزمایی از هیچ اقدامی فروگذار نکرده و هیچیک از موازین آژانس را زیر پا نگذاشته است. وی افزود: در مقابل سه کشور اروپایی که طرف مذاکره ما بودهاند اگرچه لفظاً و در قالب عبارات و کلمات به حق استفاده ایران از انرژی هستهای اعتراف کردهاند، در عمل همواره خواهان توقف دائمی هرگونه فعالیت هستهای در ایران شدهاند و با آنکه خود در موافقتنامه پاریس از یک تضمین عینی برای اطمینان از صلحآمیز بودن این فعالیتها سخن گفتهاند در عمل تضمینی عینی را به تعلیق و تعطیل دائمی هرگونه فعالیت تفسیر کردهاند. رئیس مجلس گفت: آنچه تعجبآور است این است که در این قطعنامه که از حدود اختیارات آژانس و پروتکل الحاقی را به تصویب رساند. بنابراین صریحاً اعلام میکنیم که مجلس شورای اسلامی که رای آن رای ملت ایران است هرگز قراردادی را که برخلاف حقوق مسلم ملت ایران باشد تصویب نخواهد کرد. حدادعادل ادامه داد: ملت ایران که هماکنون سالروز هشت سال دفاع قهرمانانه از استقلال خود را جشن گرفته زیر بار زورگویی و مطالبات غیرمنطقی که چیزی جز بهانهجویی خصمانه نیست نخواهد رفت. وی تاکید کرد: ما همچنان که بارها گفتهایم در عین حال که آماده همکاری با آژانس و آماده مذاکره با دیگران هستیم به هیچوجه حاضر نیستیم فراتر از ضوابط و مقررات حقوقی بینالمللی تسلیم فشارها و تحمیلات غیرمنطقی و غیرعادلانه دیگران شویم. ما عضویت در آژانس بینالمللی انرژی اتمی و پیوستن به پروتکل الحاقی را برای دستیابی به انرژی صلحآمیز هستهای میخواهیم نه برای محروم ماندن از آن. حدادعادل در پایان به تشکر از کشورهایی پرداخت که علیه ایران رای ندادهاند. وی گفت: از کشورهای الجزایر، برزیل، مکزیک، نیجریه، پاکستان، آفریقای جنوبی، سریلانکا، تونس، ویتنام و خصوصاً روسیه و چین و بالاخص ونزوئلا که به این قطعنامه رای مثبت ندادهاند تشکر میکنم. وی افزود: جا دارد مراتب تعجب و تاسف خود از موضع کشور هند در این رایگیری را اعلام نماییم و جا دارد یادآوری کنیم که اگر جامعه بینالمللی در مقابل این زورگوییها مقاومت نکند این بیعدالتی در آینده دامنگیر همه کشورهای جهان خواهد شد.
بیانیه 180 نماینده
اما در پایان جلسه علنی مجلس بیانیه اعتراضآمیز نمایندگان قرائت شد. در این بیانیه که توسط موسی قربانی نماینده قائنات و عضو هیاترئیسه مجلس قرائت شد آمده است: ما نمایندگان ملت بزرگ و شریف ایران اسلامی در برخورداری از استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای به منظور توسعه پایدار کشور مراتب اعتراض خود را به قطعنامه غیرمنصفانه و آمرانه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی هستهای اعلام میداریم. در ادامه این بیانیه آمده است: قطعنامه اخیر با نادیده گرفتن اقدامات مثبت، شفافسازی و اعتمادسازی 5/2 ساله گذشته جمهوری اسلامی ایران در تناقض آشکار با قوانین بینالمللی معاهده NPT و قوانین داخلی جمهوری اسلامی ایران است. به ویژه تاکید بر تصویب و اجرای پروتکل الحاقی توسط مجلس شورای اسلامی و اختیارات فراتر از قانون بازرسی به دبیرکل آژانس به دلیل غیرقانونی بودن و دخالت آشکار در امور داخلی جمهوری اسلامی ایران را شدیداً محکوم میکنیم و ادامه همکاری دولت و آژانس را منوط به برخورداری جمهوری اسلامی ایران از کلیه حقوق قانونی خود و همچنین اهتمام دبیرکل بر درایت و اجرای کلیه مفاد اساسنامه آژانس و معاهده NPT در قبال اعضا دانسته و از رئیسجمهوری محترم میخواهیم ضمن تسریع در اجرای مصوبه اخیر مجلس شورای اسلامی مبنی بر تولید 20 هزار مگاوات برق نسبت به لغو مرحله تعلیق اختیاری فعالیتهای صلحآمیز هستهای اقدام کند.
واکنش سایر نمایندگان
اما راهروهای پارلمان دیروز به صحنه مصاحبههای جداگانه تعدادی از نمایندگان مجلس با خبرنگاران پارلمانی اختصاص یافت که عمده محور آن در خصوص قطعنامه شورای حکام و اعتراض یکپارچه به آن بود.
نمایندگان به اتفاق معتقد بودند قطعنامه از حالت حقوقی خارج شده و درخواستهایی فراتر از مقررات بینالمللی را از ایران خواستار شده است. البته برخی نمایندگان هم هشدار میدادند نباید اسیر رفتارهای احساسی شده و ناخواسته در جهت خواسته آمریکا و دشمنان گام برداریم. علی زادسر نماینده جیرفت پشتیبانی مجلس از دولت را مهم خواند و گفت: آقای روحانی از نمایندگان مجلس ششم انتقاد میکرد و میگفت نمایندگان آن مجلس میخواستند با ارائه یک طرح سه فوریتی پروتکل الحاقی و ضمائم آن را به تصویب برسانند. زادسر گفت: چنین مباحثی موضع دولت را تضعیف میکند. بنابراین مجلس هفتم قصد داد قاطعانه از دولت حمایت کند و به شورای حکام پیام صریح بدهد. وی گفت: اگر مجلس حمایت همهجانبه خود را از مواضع دولت اعلام کند آنگاه غربیها نیز در معاملاتشان این مسائل را مدنظر قرار میدهند و با احتیاط بیشتری تصمیمگیری میکنند. زادسر گفت: کشورهای مخالف با ایران باید بفهمند که مرغابی را از آب نترسانند.
«محمدرضا میرتاجالدینی» نماینده تبریز هم به رفتوآمد آزادانه و بدون محدودیت بازرسان آژانس به ایران اشاره کرد و آن را خلاف مصالح و امنیت ملی ایران دانست. وی گفت: در حال حاضر کارشناسان آژانس هرجا که میخواهند، میروند اما با تصویب طرح ارائهشده از سوی نمایندگان محدودیتهایی ایجاد خواهد شد. وی گفت: به هر حال دولت موظف است مصوبههای مجلس را اجرا کند و مجلس هم اراده کرده است در اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی تجدیدنظر کند. شکرالله عطارزاده هم تدوین طرح نمایندگان را اعلام خطر ایران به شورای حکام دانست و گفت: آژانس باید بداند اگر حقوق ما را تامین نکند و یا پرونده را به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع دهد آنگاه احتمال خروج ایران از تمام پیمانهای بینالمللی هستهای وجود خواهد داشت. عطارزاده از رای مثبت و غیرمنتظره کشور هند به قطعنامه تصویب شده انتقاد کرد و آن را نتیجه لابی صهیونیسم دانست. وی گفت: هند برای چندین قرن تحت استعمار انگلیس بوده و گویا ذهن برخی رهبران این کشور هنوز از آثار استعمار قرنهای گذشته رهایی نیافته و فکر میکنند هنوز باید تابع سیاستهای انگلیس و صهیونیسم باشند. وی گفت: ما متاسفیم که امضای قرارداد فروش گاز ایران به هند در موضع این کشور تغییری ایجاد نکرد.
انتقاد از سیاست خارجی
اما در این میان برخی نمایندگان هم زبان به انتقاد از سیاست خارجی کشور گشودند. عماد افروغ نماینده تهران و عضو ائتلاف آبادگران با انتقاد از سیاست جمهوری اسلامی در روابط خارجی طی سالهای گذشته اظهار داشت: سالها پیش باید فعالتر برخورد میکردیم و امیدواریم از این به بعد با اتخاذ مواضع فعالتر از «انفعال فعال» خارج شویم.
وی افزود: کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی باید بیش از قبل جلسه تشکیل دهد و با دعوت از نمایندگان صاحبنظر طرح جامع و کاملی درخصوص فعالیت هستهای ارائه دهد.
افروغ خاطرنشان کرد: نکتهای که بارها متذکر شدم این است که مسئله هستهای نباید در چارچوب صرف هستهای بررسی شود بلکه باید با یک دید کلان به ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و حتی فلسفی موضوع نیز توجه لازم را داشته باشیم. وی افزود: ما باید موضوع هستهای را در چارچوب «بین تمدنی» ببینیم بدینصورت که پای کشورهایی که به لحاظ فرهنگ و دینی با آنها اشتراکات داریم را نیز وسط بکشیم. نماینده تهران ایجاد اتحادیههای فرهنگی، سیاسی، منطقهای اسلامی و حتی قارهای را از جمله قالبهایی دانست که میتوان از طریق آن هدف فوق را محقق کرد. وی تصریح کرد: برای این منظور باید تدابیر نرمافزارانه را به کار بست و مسئله را صرف سیاسی ندید. عماد افروغ به انتقاد تلویحی از پیشنهاد هستهای احمدینژاد در سازمان ملل پرداخت و گفت: سخنرانی اول آقای احمدینژاد ارزشی و براساس منافع و مصالح ملی بود، ولی در سخنرانی دوم ایشان ابتکاری نبود و قبلاً به وسیله افراد و مقامات دیگر این ابتکارات بیان شده بود.
نماینده تهران تصریح کرد: رئیسجمهور به موضع بحق جمهوری اسلامی ایران در دسترسی به دانش هستهای اصرار ورزید و بوش موضع خود را عملاً آشکار کرد که مسئله ما دانش هستهای است و پذیرفتند که ایران به سوخت هستهای دسترسی داشته باشد، اما دانش هستهای نداشته باشد. وی ادامه داد: این همان نبرد نرمافزارانه تمدن اسلامی و تمدن غرب است که سالها پیش گفتیم و وقتی به دانش میرسد مسئله، نرمافزارانه میشود و برای مقابله با نبرد نرمافزارانه باید تدابیر نرمافزارانه داشت و این تدابیر ظریفتر است و صرفاً به مسئله هستهای ختم نمیشود و باید آن را در ابعاد سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و حتی فلسفی دنبال کرد. نماینده مردم تهران ادامه داد: فکر میکنم این کار را سالها قبل باید دیپلماسی انجام میداد و الان باید این راه را ادامه دهیم و برای مقابله با این تحریم ظاهراً جهانی، خاک ریزهای منطقهای بزنیم. اتحادیههای اقتصادی، فرهنگی، سیاسی در سطح منطقه و کشورهای اسلامی و کشورهای آسیایی؛ حتی میتوان اتحادیه را گسترش داد تا کل قارهها را در برگیرد.
افروغ اظهار داشت: همیشه به رویارویی تمدنها معتقد بودهام (نه ازنوع هانتینگتون آن) معتقدم بین تمدنهای خدابنیاد و تمدنهای انسانبنیاد تقابلی وجود دارد، بین خداگرایی و انسانگرایی به معنای اومانیستی که به به معنای انفصال از خدا است، هیچ آشتی امکانپذیر نیست. اما معتقدم گفتوگوی تمدنها را در وهله اول باید از ادیان شروع کرد. در وهله اول گفتوگوهای دروندینی و سپس گفتوگوهای بیندینی.