مسئله فرهنگ

محمدکاظم انبارلویی
یکی از مسائل مهمی که مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای مجلس خبرگان مطرح کردند مسئله فرهنگ در جامعه امروز ایران است. ایشان فرمودند: مسئله فرهنگ از مسائل اقتصادی و سیاسی مهمتر است.
سپس رهبر انقلاب با طرح این سئوال که منظور از فرهنگ چیست، فهرستی از سرفصل‌های کار فرهنگی و مفاهیم فرهنگی را به شرح زیر بر می‌شمارند:
1- فرهنگ یعنی تقویت روحیه قناعت، استحکام در آنچه تولید می‌کنیم، پرهیزاز اسراف، اصلاح الگوی مصرف
2- فرهنگ یعنی ایثارگری، وجدان کاری، انضباط، تعاون اجتماعی، سازگاری اجتماعی
3- فرهنگ یعنی مسئولیت پذیری نسبت به آینده ونسبت به حوادث
4- فرهنگ یعنی درک، فهم وبرداشت انسان و روحیات وخلقیات در زندگی که او را وادار به کاری می‌کند
5- فرهنگ یعنی درستکاری، زنده نگه داشتن اندیشه‌های امام و انقلاب
6- فرهنگ یعنی روحیه اتحاد ملی و انسجام اسلامی و تعصب متقابل نسبت به یکدیگر داشتن
7- فرهنگ یعنی تقویت روحیه عفاف و حجاب و ساده زیستی در جامعه
سپس مقام معظم رهبری این سئوال را مطرح می‌کنند که این کارهای عظیم به عهده کیست؟ ایشان از رسانه‌ها به عنوان قالب کار فرهنگی یاد می‌کنند اما محتوا و مضمون کار فرهنگی را برعهده حوزه‌های علمیه می‌دانند.
امروز حوزه‌های علمیه در سراسر کشور روز به‌روز توسعه پیدا می‌کنند حوزه‌های قم، مشهد، اصفهان و برخی مراکز استان‌ها اصلا قابل مقایسه با حوزه‌های قبل از انقلاب نیست. شاید در طول تاریخ ایران حتی در دوره صفویه این قدر حوزه‌های علمیه در ایران با نشاط و پر کار نبوده‌اند. امروز در قم، مشهد و اصفهان ده‌ها مرکز تحقیقی و علمی و آینده پژوهی وجود دارد که حوزه کاری آنها عمدتا در قلمرو موضوع فرهنگ است. خوشبختانه کارهای عمیق و خوبی انجام شده اما بروز آثار و نتایج آن در جامعه سال‌ها طول می‌کشد. باید حوزه در کوتاه کردن زمان بازدهی این کارهای عظیم تامل ویژه داشته باشد.
رهبر معظم انقلاب در همین دیدار به دو موضوع کاری دشمن اشاره کردند و فرمودند؛ جدا کردن مردم از نظام و جدا کردن مردم از این دو کار اصلی دشمن است که اولی را از طریق بی‌اعتماد کردن مردم به مسئولان نظام و دومی را از طریق شبهه افکنی علیه دین و مفاهیم دینی دنبال می‌کنند.
برای مقابله با اولی کافی است با دشمن همصدا نشویم و پازل او را تکمیل نکنیم و در دومی دولت و روحانیت وظایفی دارند که باید به آن عمل کنند.
وظیفه دولت زمینه سازی برای مقابله با تهاجم به دین است اما وظیفه "عملیاتی" و "میدانی" به عهده روحانیت، زبدگان، حوزه و دانشگاه است.
مقام معظم رهبری خطاب به اعضای مجلس خبرگان در خصوص صیانت از دین و پاسخگویی به شبهات علیه دین می‌فرمایند "من امروز نگاه می‌کنم جای این مجموعه مکرم دینی و علمی را در خیلی جاها خالی می‌بینم."
اعضای محترم مجلس خبرگان به دلیل وزانت علمی و اجتهادی هر کدام یا مدرس حوزه هستند یا در راس یک تشکیلات علمی در حوزه دین می‌باشند و یا به دلیل مسئولیت‌های حکومتی می‌توانند در مقابل شرارت دشمن در شبهه افکنی علیه دین قد علم کنند و بایستند.
درست کردن عقاید مردم و تعمیق فرهنگ دینی در جامعه به عهده نخبگان حوزه و دانشگاه است و آنچه در این قلمرو به عهده دولت است همراهی، بسترسازی و زمینه سازی برای تحقق و ظهور محتوای دین در جامعه اسلامی است.
امروز کارکرد حوزه و دانشگاه را باید بر اساس مطالبات مردم و رهبری در حوزه دین و فرهنگ متحول کرد. اگر بخواهیم در برابر هجوم بی‌امان و بی‌رحمانه دشمن در حوزه فرهنگ مقاومت و پایداری کنیم و حداقل دین خود را صیانت کنیم به عزم و اراده علما و دانشمندانی نیاز داریم که چونان آیت عظام ما شیخ آقا بزرگ تهرانی سید محسن جبل عاملی، صدر و... در تاریخ علمی حوزه‌های ما بدرخشند به رجال مذهبی و سیاسی‌ای در حوزه‌ها نیاز داریم که چونان امام خمینی(ره)، آیت‌الله شهید مطهری، آیت‌الله شهید بهشتی و شهدای محراب و... چون دژی در برابر هجوم کفار، منافقین و ملحدین بایستند و با خون خود اسلام را بیمه کنند.
سه دهه از حیات مقدس جمهوری اسلامی می‌گذرد در این سه دهه چشم مردم به مجتهدین و عالمانی در حوزه روشن است که قرار است انقلاب را از نسل اول و دوم حوزه تحویل بگیرند و وظیفه خود را در صیانت از اسلام و نظام در پدیداری تعمیق فرهنگ دینی و انقلابی ایفا کنند. باید به این نگاه و چشمان منتظر هر چه زودتر پاسخ شایسته داد.
دیروز گفته شد مرکز مطالعات و پاسخگویی حوزه علمیه با راه‌اندازی یک بانک اطلاعات تاکنون توانسته به 70 هزار سئوال و شبهه پاسخ دهد.
اخباری از این دست بسیار امیدوار کننده است. این نشان می‌دهد ما در آغاز راه هستیم.