گروه اقتصادی، رضا زندی: نفت باز هم رکورد زد. در آخرین روز کاری بازار، بهای هر بشکه نفت سبک آمریکا (در بالاترین حد قیمتی) به رقم بیسابقه 67 دلار و 10 سنت رسید تا التهاب هدیه روزهای تعطیل معاملهگران باشد. این رقم بالاترین قیمتی است که در طول تاریخ برای هر بشکه نفت پرداخت شده است. قیمت نفت چنان بالا رفته که بودجه یک ساله ایران ظرف پنج ماه تامین شده است. نمودارهای قیمتی برای آینده بازار همچنان رو به بالا است و بازیگران عرصه انرژی هر روز در انتظار رکورد جدیدی از قیمت نفت نشستهاند. گویی قیمتهای 22 تا 28 دلاری یک سال پیش تنها خوابی بوده. پس امروز همه به نفت 60 دلاری عادت کردهاند.
عوامل موثر در صعود قیمت نفت
«روند جاری قیمتها تابع عوامل متعددی از جمله عرضه و تقاضا، بحران سیاسی- امنیتی، مسائل مربوط به آب و هوا و مشکلات پالایشگاهی است.» نماینده ایران در هیات عامل اوپک در گفتوگویش با شرق به تشریح عوامل موثر در بالا رفتن قیمت نفت میپردازد: «گزارشها حاکی از کاهش شدید ذخایر بنزین در آمریکا است. از طرفی با افزایش مسافرتها شاهد تحلیل سوخت جت هستیم. مشکلات پیدرپی پالایشگاهی در ایالات متحده نیز وضعیت نگرانکنندهای را برای تامین بنزین و فرآوردههای سبک ایجاد کرده است.» حسین کاظمپور اردبیلی به نکته ظریفی اشاره میکند: «وضعیت به شکلی پیش رفته که قیمت نفت براساس میزان فرآوردهها تغییر میکند.» وقوع توفانهای موضعی در اقیانوس اطلس هم مزید بر علت شده تا کشتیهای حامل نفت دیرتر به مقصد برسند: «تردد کشتیها با تاخیر انجام میشود و پیشبینی هواشناسی نیز ناشی از بدی آب و هوا در روزهای آینده است.» مشکلات امنیتی در عربستان و تعطیلی سفارت آمریکا در این کشور به انضمام بحران پرونده هستهای ایران از دیگر عواملی است که قیمت نفت را رو به صعود برده است.
ایران کمبود تولید ندارد
صادرات نفت کشورهای عضو اوپک در ماه جولای نسبت به ماه ژوئیه کمتر شده است. از کاظمپور پرسیده میشود، آیا این به معنای افت تولید کشورهای اوپک نیست: «خیر، درست است که صادرات اوپک کمتر شده اما تولید مجموعه کشورها 300 هزار بشکه در روز افزایش یافته است. حالا یا مصرف خودشان افزایش یافته و یا کشتی برای صادرات نفت پیدا نکردهاند.» مجموع تولید اوپک ماه گذشته به رقم 30 میلیون و 252 هزار بشکه در روز رسیده است: «از این میزان عراق 980/1 میلیون بشکه تولید کرده و ده کشور دیگر نیز 272 هزار بشکه بیشتر از سقف تولیدی 28 میلیون بشکهای تولید نفت کردهاند.» عربستان 450 هزار بشکه بیش از سهمیه خود در اوپک تولید کرده و ونزوئلا 658 هزار بشکه کمتر از سهمیه خود تولید کرده است. اما آنچه ذهن تحلیلگران وطنی نفت را به خود مشغول کرده آمار منابع ثانویه در خصوص تولید نفت ایران است. به گفته این منابع ایران 110 هزار بشکه کمتر از ظرفیت خود نفت تولید میکند. نماینده ایران در اوپک به شرق میگوید: «این آمار صحت ندارد. منابع ثانویه نتوانستهاند آمار تولید نفت ایران را به دقت محاسبه نمایند. ایران هماکنون 4 میلیون و 200 هزار بشکه در روز نفت تولید میکند.»
جهان 83 روز نفت دارد
آیا به اندازه کافی نفت در دنیا وجود دارد؟ برخی تحلیلگران معتقدند وضع دنیا به لحاظ ذخایر نفتی بدتر از گذشته شده است. آمارها اما از ارقام دیگری حکایت دارد. به ذخایر نفت دنیا در سه ماه جولای، آگوست و سپتامبر 300 تا 400 هزار بشکه در روز اضافه شده است: «چنانچه آمار ذخایر نفت در کشورهای عضو OECD را بررسی کنیم در خواهیم یافت که جهان در سال 2004، برای 80 روز نفت ذخیره داشت اما در سه ماهه اول سال میلادی جاری دنیا برای 83 روز ذخیره نفت دارد. بنابراین ذخایر نفتی جهان نسبت به دو سال پیش بهتر شده است.» در سه ماهه دوم امسال نیز 900 هزار بشکه در روز به ذخایر نفت دنیا اضافه شده و این رقم برای سه ماهه سوم به 300 تا 400 هزار بشکه رسیده است. کاظمپور معتقد است ذخایر جهان در سه ماهه چهارم مطلوبتر خواهد شد.
تا پایان آبان روند قیمتها افزایشی است
مشاور عالی وزیر نفت از جمله کسانی است که معتقد است روند صعودی قیمت نفت همچنان تداوم خواهد یافت: «به رغم افزایش قیمتها تغییری در روند اقتصادی دنیا پدید نیامده است. اضافه تقاضای 6/1 تا 8/1 میلیون بشکهای هم وجود دارد. نرخ اشتغال در آمریکا نیز برای ماه جولای بهبود یافته و این نشان از رشد اقتصادی این کشور است.» از همه این حرفها میتوان نتیجه گرفت که جهان تشنه نفت است. بگذریم از اینکه ممکن است انحلال پارلمان ژاپن و بحران سیاسی در این کشور به همراه تغییرات واحد پول چین تقاضای نفت این دو کشور را کاهش دهد اما برآیند کلی نیاز کشورها به نفت صعودی است. کاظمپور اردبیلی درباره روند قیمت نفت معتقد است: «تا پایان آگوست شاهد تداوم قیمت نفت خواهیم بود چرا که عربستان سعودی بیش از تولید 5/9 میلیون بشکهای خود توان تولید مداوم ندارد و تا پانزده روز آینده نیز شاهد تاثیرات حمل و نقل و مسائل امنیتی و مشکلات پالایشی در آمریکا بر بازار نفت خواهیم بود.» وی معتقد است: «تا پایان آبان ماه شاهد روند صعودی قیمت نفت خواهیم بود و پس از آن با توجه به ذخیرهسازی بالای نفت ممکن است بازار روند نزولی به خود بگیرد اما به هر حال قیمت نفت همچنان بالای 50 دلار در هر بشکه خواهد ماند.»
موضع دیپلماتیک نفتی برای پرونده هستهای
پرونده هستهای ایران گام به گام پیش میرود و تاثیرات آن بازار نفت را متاثر میکند. روز گذشته یکی از خبرگزاریهای خارجی به نقل از سیروس ناصری گفته بود که ممکن است ایران از حربه نفت در قضیه هستهایاش استفاده نماید. شرق همین موضوع را با نماینده ایران در اوپک مطرح میکند. پاسخ وی چنین است: «چنانچه مذاکرات در قالب NPT پیش رود لزومی ندارد هیچیک از طرفین وارد عملکردهای افراطی شوند.» درست است که کاظمپور اردبیلی معتقد است نباید از نفت برای تهدید مصرفکنندگان استفاده کنیم اما جملاتش به نحوی است که دیپلماتهای بینالمللی به راحتی میتوانند فحوای کلامش را درک کنند.
آیا اوپک در جلسه آتی خود تولیدش را افزایش میدهد؟
در جلسه ماه سپتامبر به ذخایر و وضع قیمتها نگاه خواهیم کرد و بعد تصمیم لازم را میگیرم. میتوان از گفته کاظمپور افزایش سقف تولید اوپک را استنباط کرد: «روند صعودی قیمت نفت تداوم خواهد داشت.» این آخرین جمله نماینده ایران در اوپک است.
نفت به 70 دلار برسد بالاتر میرود
مدیر امور بینالملل شرکت ملی نفت ایران در شرایطی که وزارت نفت دچار تغییرات است مایل به مصاحبه نیست. حجتالله غنیمیفرد مسئول فروش نفت ایران است. وی در مورد قیمت نفت ایران به شرق میگوید: «میانگین فروش نفت ایران برای کل مناطق تا دهم ماه 54 دلار و 92 سنت بوده است.» این در حالی است که بهای نفت سبک ایران به 57 دلار هم رسیده بود. از غنیمیفرد پرسیده میشود: آیا قیمت نفت در یکی دو هفته آینده به 70 دلار خواهد رسید: «برای یکی دو هفته آینده بعید است اما به هر حال روند قیمتها رو به افزایش است.» وی اعتقاد دارد چنانچه قیمت نفت به مرز 70 دلار برسد بازار به لحاظ روانی در وضعیتی قرار خواهد گرفت که قیمتها بالاتر از آن هم خواهد رفت: «در این قیمتهای بالا شرکتهای چند ملیتی سودهای کلان میبرند و فرآوردهها را هم گرانتر میفروشند. دولتها همچون از این شرکتها مالیات میگیرند سودهای هنگفتی نصیب خود میکنند.» شاید قیمتهای بالای نفت از همه زوایا به نفع تولیدکنندگان نباشد چه کشورهای جهان سومی مجبورند برای تهیه سوخت و انرژی خود از خوراک و پوشاکشان کم کنند و آن وقت کشورهای توسعه یافته این وضعیت را بر گرده کشورهای تولیدکننده نفت گذاشته و آنها را مسئول بالا رفتن قیمت نفت بدانند. غنیمیفرد صادرات نفت ایران را سالانه 900 میلیون بشکه ذکر میکند. «پیشبینیمان این است که ایران امسال 43 میلیارد دلار درآمد نفتی داشته باشد.» مدیر امور بینالملل شرکت ملی نفت ایران همه تعهد بودجهای دولت در ارتباط با نفت تا 20 مرداد را تحقق یافته اعلام میکند: «بودجه 16 میلیارد و 400 میلیون دلاری امسال که باید از فروش نفت تامین میشد تا 20 مرداد حاصل آمده و از آن پس هر نفتی فروخته شود به حساب ذخیره ارزی واریز میشود.»
ممکن است بازار نفس بکشد
«اگر مسائل استراتژیک و سیاسی حاد شود امکان رسیدن به نفت 70 تا 75 دلاری وجود دارد.» نرسی قربان از تحلیلگران بازار نفت با اعلام این مطلب به شرق میگوید: «البته ممکن است در این قیمتهای بالا عدهای برای تامین سود خود شروع به فروش نفت کنند و قیمت دو تا سه دلار هم کاهش یابد.» وی معتقد است به لحاظ ساختاری روند قیمت نفت به سمت بالا است. «ظرفیت تولید اضافه نفت در جهان وجود ندارد و سالی 5/1 تا 2 میلیون بشکه هم از تولید اوپک کاسته میشود. بنابراین نمیدانم این جهش قیمتی اخیر نفت که از 50 دلار شروع شده به 70 دلار ختم میشود یا بالاتر میرود؟» وی در عین حال اعتقاد دارد که بالا رفتن قیمت نفت نامحدود نخواهد بود: «بالاخره در نقطهای دنیا دچار رکود شده و ملتها صرفهجویی میکنند. ضمن اینکه سوختهای جدیدی امکان ورود به بازار انرژی را دارند.» نرسی قربان سپس نتیجه میگیرد: «آنوقت ممکن است اثرات معکوس شدیدی در بازار نفت به وجود آید و قیمتها به شدت نزول کند.» وی در پاسخ به پرسش شرق درباره سود و زیان قیمتهای بالا برای کشورهای عضو اوپک میگوید: «افزایش سریع قیمتها به نفع اوپک نیست چرا که ممکن است باعث رکود اقتصادی شود و انرژیهای جایگزین را وارد نماید.» وی در مورد نحوه هزینه درآمدهای سرشار نفتی هم نظر خاصی دارد: «اگر این درآمد صرف افزایش حقوق کارمندان شود و جنسی برای مردم بخریم . . . اشتباه کردهایم چرا که باعث افزایش تورم شدهایم. باید این درآمدها را صرف امور زیربنایی کرد.»
سعیدلو وزیر نفت شد
وزیر نفت دولت احمدینژاد بالاخره انتخاب شد. در شرایطی که دلارهای سرریز نفتی وارد خزانه دولت میشود رئیسجمهور معاون اداری- مالیاش در دوره شهرداری تهران را به عنوان وزیر نفت به مجلس معرفی میکند. علی سعیدلو متولد سالهای ابتدایی دهه 30 است، مهندسی معدن خوانده و دارای مدرک فوقلیسانس نفت از دانشگاه «اوکلاهما»ی آمریکاست. سعیدلو همچنین دکترای استراتژیک دارد. در دوران سرپرستی کاظمپور اردبیلی در وزارت بازرگانی، مدیرعامل سازمان چای بوده و به هنگام وزارت حبیبالله عسگراولادی بر این وزارتخانه، مدیرعامل مرکز توسعه صادرات و امور نمایشگاههای وزارت بازرگانی بوده است. علی سعیدلو از نزدیکان شخص رئیسجمهور احمدینژاد است. یک منبع آگاه که نخواست نامش فاش شود در گفتوگو با شرق به برنامههای ارائه شده از طرف سعیدلو برای وزارت نفت اشاره کرد و گفت: «تداوم تعامل با تولیدکنندگان و مصرفکنندگان نفت، ایجاد فضای سرمایهگذاری و ظرفیتسازی، استفاده از حداکثر امکانات داخلی در پروژههای نفتی، به همراه همکاری با شرکتهای خارجی و حداکثر استفاده از نیروهای موجود نفت، از محورهای اصلی برنامههای ارائه شده سعیدلو به احمدینژاد است.» سعیدلو دورهای هم در وزارت دفاع مشغول بوده است. وی هماینک سرپرست شهردار تهران است و بهزودی به عنوان وزیر نفت به مجلس شورای اسلامی معرفی میشود. سعیدلو همچنین دورهای را در منطقه آزاد قشم همکار بوشهری مدیرعامل فعلی صندوق بازنشستگی نفت بوده است.
قیمت 67 دلاری نفت و سقوط بورس آمریکا
قیمت نفت روز جمعه برای نخستینبار در بازار معاملات نیویورک از بشکهای 10/67 دلار گذشت. علت افزایش قیمت نفت افزایش در میزان تقاضا و اختلال در حداقل 14 تصفیهخانه آمریکا ذکر شده است. آمریکا یکچهارم از میزان نفت جهان را مصرف میکند. قیمت نفت تحویلی در ماه سپتامبر در ساعت یک و 57 دقیقه بعدازظهر روز جمعه با افزایشی به میزان 6/9 سنت در هر بشکه به بشکهای 75/66 دلار و اندکی بعد به بشکهای 10/67 دلار رسید. قیمت نفت در بازار نیویورک در مقایسه با مدت مشابه سال قبل 47 درصد افزایش نشان میدهد. قیمت نفت برنت دریای شمال تحویلی در ماه سپتامبر در بازار معاملات بینالمللی نفت لندن با 06/1 دلار افزایش در هر بشکه به بشکهای 77/66 دلار رسید. آژانس بینالمللی انرژی مستقر در پاریس مصرف جهانی نفت در سال جاری را روزانه 6/1 میلیون بشکه بیشتر از قبل پیشبینی کرده است. «جان اسنو» وزیر خزانهداری آمریکا روز جمعه طی مصاحبهای اعلام کرد که افزایش قیمت نفت موجب کاهش رشد اقتصادی جهان بین 3/0 تا 6/0 درصد خواهد شد و عاملی منفی در این زمینه خواهد بود. در این میان افزایش بیسابقه قیمت نفت و نیز گزارشهای مربوط به کاهش فروش رایانههای شرکت «دل» قیمت سهام را در بازار معاملات سهام آمریکا کاهش داد. قیمت سهام شرکت دل بزرگترین شرکت تولید رایانه جهان با کاهشی به میزان 94/2 دلار در هر سهم به 64/36 دلار رسید که این بدترین عملکرد این شرکت از سپتامبر سال 2001 به شمار میرود. این در حالی است که دل قیمت برخی رایانهها و لپتاپهای خود را 600 دلار کاهش داده بود. سهام شرکت مایکروسافت بزرگترین کارخانه تولید نرمافزار جهان هم با کاهشی به میزان 22 سنت به 05/27 دلار در هر سهم رسید. سهام شرکت مک دونالد بزرگترین شرکت رستورانهای زنجیرهای جهان با کاهشی معادل 44/1 دلار به 45/33 دلار در هر سهم رسید.
تحلیل بیبیسی از بازار نفت
بیبیسی هم در گزارشی از وضعیت اخیر بازار نفت نوشته است: در حالی که اقتصاد آمریکا قویترین رشد خود در ماههای اخیر را تجربه میکند و فروش خودرو به بالاترین سطح از زمان حملات یازده سپتامبر رسیده است، تحلیلگران میگویند به بازار نفت بیشتر فشار وارد خواهد شد. تازهترین آمار نشان میدهد بزرگترین اقتصاد دنیا شاهد رشد 8/1 درصدی خردهفروشی بوده است. «سایمون واردل» تحلیلگر موسسه گلوبال اینسایت میگوید: «شاید بتوان گفت در حال حاضر وضعیت نفت و بنزین در آمریکا نگرانکنندهترین عامل است. به نظر میرسد این مشکل دامنهدار باشد زیرا کمبود ظرفیت پالایش چیزی نیست که بتوان به آسانی حل کرد.» در همین حال آژانس بینالمللی انرژی هشدار داده است که شاید تولیدکنندگان غیر اوپک تولید خود را کاهش دهند. در حال حاضر بیش از 50 میلیون بشکه نیاز روزانه جهان در بیرون از اوپک تولید میشود. همچنین نگرانی امنیتی از وضعیت عربستان سعودی و ایران بر گرانی نفت دامن زده است. مرگ ملک فهد و سپس تهدید امنیتی علیه سفارت آمریکا در ریاض موجی از نگرانی درباره احتمال اختلال در شبکه عرضه برانگیخته است. اگرچه قطعنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده است که پرونده اتمی ایران را به شورای امنیت ارجاع نمیدهد، ولی هراس معاملهگران از احتمال وخامت اوضاع خاورمیانه بازار نفت را پریشان نگهداشته است. دیپلماتها میگویند اگر ایران تمام فعالیتهای اتمی خود را متوقف نکند، اتحادیه اروپا برای ارجاع پرونده به شورای امنیت فشار خواهد آورد. موسسه «تگزاس اویلمن» هم اعلام کرد که با توجه به شرایط کنونی موجود در بازار جهانی نفت، بهای این فرآورده سوختی تا پایان سال 2005، به بیش از 75 دلار در هر بشکه خواهد رسید. بون پیکنز تحلیلگر نفتی «تگزاس اویلمن»، اعلام کرد که افزایش بهای نفت موجب افزایش 6 درصدی هزینه واردات نفت به آمریکا در ماه ژوئن شده است. وی اظهار داشت که میزان کسری تجاری آمریکا تا پایان سال جاری به بیش از 686 میلیارد دلار خواهد رسید که نسبت به سال گذشته بیش از 11 درصد رشد خواهد داشت. نظرسنجی انجام شده در آمریکا از سوی آسوشیتدپرس حاکی از آن است که بیش از دوسوم مردم این کشور به شدت نگران افزایش قیمت جهانی انرژی و تاثیر منفی آن بر اقتصاد آمریکا هستند. بیش از 65 درصد مردم آمریکا نیز معتقدند که افزایش قیمت نفت و بنزین در این کشور موجب کاهش قدرت خرید مردم میشود و بیشتر نگران این مسئله هستند.