ترجمه: آزاده افتخاری
تلاشهای آمریکا برای منزوی کردن ایران به بهانه اهداف هستهایاش با نگرانیهای قدرتهای اقتصادی آسیا در زمینه امنیت منابع انرژی در تضاد است و این روند توانمندی واشینگتن را برای ایجاد یک ائتلاف دیپلماتیک و نفوذ آن در بازارهای نفت و گاز، در بوته آزمون قرار میدهد. روزنامه فایننشال تایمز به نقل از برخی مقامات مینویسد: آمریکا به دنبال راههای «ابتکاری» برای تعدیل نگرانیهای انرژی کشورهایی نظیر چین، ژاپن و هند است که از خریداران بزرگ نفت ایران به شمار میآیند. به بیان دیگر آمریکا میکوشد تا با ایجاد یک چارچوب انرژی پذیرفتنی، مصرفکنندگان تشنه انرژی را به توقف سرمایهگذاری در بخش انرژی ایران ترغیب کند و در مقیاس گستردهتر شوک ناشی از کاهش ناگهانی صادرات نفتی را تعدیل کند.
با این حال مقامات و تحلیلگران نسبت به موفقیت تلاشهای دولت بوش دچار تردید هستند و بر این عقیدهاند که حرکتهای آمریکا پیامدهای منفی به همراه خواهد داشت. روزنامه فایننشال تایمز میافزاید: ایران دومین تولیدکننده بزرگ نفت در میان اعضای اوپک به شمار میآید و پیش از جدی شدن بحران هستهای خود و طرح موضوع در شورای امنیت، قراردادهای کلانی را در زمینه انرژی با کشورهای چین، هند و ژاپن منعقد کرده است. در همین حال مقامات پکن بر سه اصل در سیاست انرژی خود «عدم دخالت در امور داخلی دیگران»، «عدم تکثیر تسلیحات هستهای» و «تامین امنیت منابع انرژی از خاورمیانه» تاکید دارند که نگرانی ویژه کاخ سفید را برانگیخته است. آمریکا از چین میخواهد تا از سرمایهگذاری در ایران بپرهیزد، اما چین میگوید تا زمانی که تهدیدی متوجه منابع نفتی ایران نباشد، از تلاشهای دیپلماتیک با هدف حل بحران هستهای ایران حمایت میکند. این در حالی است که موفقیت آمریکا در ارسال پرونده هستهای ایران به شورای امنیت چشمانداز تحریمهای اقتصادی علیه ایران را تقویت کرده است و مقامات بلندپایه آمریکا از جمله دیکچنی معاون رئیسجمهور این کشور از تحریمهای هدفمند نظیر ممنوعیتهای مسافرتی و مصادره داراییهای خارجی ایرانیان سخن میگویند: در واقع پیام کاخسفید برای چین، ژاپن و حتی هند و پاکستان که به دنبال مشارکت در خط لوله گاز ایران هستند، این است که جمهوری اسلامی یک تامینکننده قابل اطمینان انرژی برای آنها بهشمار نمیآید. این درحالی است که اعتبار دولت بوش تا حدودی از میان رفته است. فرید محمدی اقتصاددان برجسته موسسه مشاورهای PFC میگوید: «تصور بر این است که بزرگترین ریسک برای صنعت نفت دولت آمریکا است. چینیها نیز با این دیدگاه موافق هستند.» وی میافزاید: به دنبال تخریب صنعت نفت عراق پس از حمله آمریکا و تحریمهای درازمدت واشینگتن علیه بخش انرژی ایران این دیدگاه تقویت شده است که چینیها برای تقویت استقلال منابع انرژی خود در کشورهایی که آمریکا حضور ندارد نظیر ایران، سودان، برمه، ازبکستان و حتی ونزوئلا سرمایهگذاری کردهاند. محمدی میگوید: «آنها (چینی ها) همواره از نفوذ آمریکا در منابع نفت چین در صورت بروز درگیری یا جنگ سرد ابراز نگرانی میکنند.» جیمز پلک، تحلیلگر انجمن تحقیقات انرژی کمبریج، درخصوص توانایی آمریکا برای تدوین یک چارچوب انرژی که ایران را حذف میکند اما آسیاییها را راضی نگاه میدارد، ابراز تردید کرده و میگوید: «در صورتی که ایران به هر دلیل صادرات خود را متوقف کند یا کاهش دهد، جهان طی یک دوره کوتاهمدت در مخمصهای گرفتار میشود که آمریکا نمیتواند کار زیادی برای آن انجام دهد.»
کلود مندیل رئیس اجرایی آژانس بینالمللی انرژی میگوید: «یکی از گزینهها استفاده از ذخایر نفتی ۲۶ کشور صنعتی عضو آژانس بینالمللی انرژی است و در صورت توقف صادرات ایران این ذخایر برای ۱۸ماه نیاز بازار کفایت میکنند.» اما با وجود این اظهارات، تحلیلگران بر این عقیدهاند که فاصله گرفتن ایران از بازار نفت بهای هر بشکه نفت را به حدود ۱۰۰ دلار میرساند. روزنامه فایننشال تایمز در ادامه گزارش خود مینویسد: آمریکا همچنان ژاپن را برای صرفنظر کردن از قرارداد ۲ میلیارد دلاری میدان نفتی آزادگان که در سال ۲۰۰۴ با ایران منعقد شده است، تحتفشار قرار میدهد. جانبولتون نماینده آمریکا در سازمان ملل میگوید: «مشکل اینجا است که ایرانیان از نفت و گاز به عنوان یک سلاح استفاده میکنند و آن را به شکل ماهرانهای در تعامل با بسیاری کشورها به کار گرفتهاند.» یک مقام آمریکایی میگوید: «واشینگتن احساس میکند که ژاپن از اهرم فشار بیشتری نسبت به متحد خود برخوردار است اما ژاپن معتقد است چینیها فقدان سرمایهگذاری توکیو در ایران را جبران میکنند.» وی میافزاید: «آنها (ژاپنیها) به ما میگویند ابتدا مشکل چین را حل کنید.» منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران در سفر ماه گذشته خود به توکیو اعلام کرد قرارداد آزادگان سمبل روابط خوب میان ایران و ژاپن است. فایننشال تایمز در خاتمه گزارش خود مینویسد: هند و پاکستان با پروژه خط لوله صلح خود که گاز ایران را از طریق پاکستان به هند انتقال میدهد، از دیگر نگرانیهای دولت بوش بهشمار میآیند و مقامات کاخسفید بارها نسبت به موضع مخالف واشینگتن با این پروژه هشدار دادهاند. نیکلاس برنز دستیار وزارت امور خارجه آمریکا از هند میخواهد تا از طریق همکاریهای هستهای واشینگتن و منابع قزاقستان یا ترکمنستان نیازهای انرژی خود را تامین کند و این درحالی است که مذاکرات سهجانبه درخصوص خط لوله هفته جاری در ایران دنبال میشود.