جهانگرد درخصوص کناره گیری خود از مجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات می گوید: جناب آقای دکتر «معتمدی» وزیر وقت ارتباطات و فناوری اطلاعات در مورد توسعه ICT کشور نظر دیگری داشتند و چون من به عنوان معاون، می بایست دستوراتش را اجرا می کردم، از ایشان اجازه خواستم از این سمت کناره گیری کنم.
در همه حوزه ها دستورهای دکترمعتمدی را اجرا کردم اما در حوزه IT چون مسئولیت ملی داشتم نمی توانستم خلاف فهم کارشناسی ام، «بخشی» حرف بزنم که در نهایت او نیز با استعفای من موافقت کرد و مقرر شد فقط در دبیرخانه شورای عالی اطلاع رسانی فعالیت کنم.
تکفازاده میشود
وی درخصوص تولد طرح تکفا اظهار می دارد: سال 81 با تصویب دولت، عملا تکفا با تکیه بر تجربیات دو دهه فعالیت گذشته IT در کشور وارد چرخه اجرایی ملی شد و باتوجه ویژه رئیس جمهور، این موضوع وارد فرهنگ ملی ایران شد و به این ترتیب پاگرفت.
از آنجا که کاربرد فناوری اطلاعات در دستگاه ها موجب تغییرات می شود و در تمام دستگاه های کوچک و بزرگ درهمه جای دنیا در برابر تغییرات مقاومت وجود دارد، همه مشاوران توصیه کرده اند که رئیس دستگاه یایک مسئول کلیدی کشور باید از چنین طرح هایی حمایت کند زیرا در غیر این صورت، کار موفق نخواهد شد.
نماینده ویژه رئیس جمهور سابق در فناوری اطلاعات و ارتباطات، بخش زیادی از موفقیت تکفا را مرهون نظر جدی رئیس دولت، معاون اول و سپس به طور ویژه سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور می داند زیرا سازمان مدیریت و برنامه ریزی است که تمامی این حرف ها را تبدیل به فرایندهای اجرایی و قانونی می کند و اگر چنین اعتقادی در مجموعه سازمان مدیریت وبرنامه ریزی وجود نداشته باشد، فعالیت های این چنینی نمی تواند با موفقیت پیش بروند.
در این مقطع نیز دکتر «ستاری فر» رئیس وقت سازمان مدیریت و برنامه ریزی به عنوان یک اقتصاددان پیشرو و خوش فکرکه این موضوع را به عنوان ضرورت توسعه درک کرده بود و به طور ویژه بر روی این طرح کار کرد.
مصوبات دقیق وحرفه ای ثروت حرکت تکفا
جهانگرد بیان می کند: کسانی که در نظام سازی اهل حرفه هستند، وقتی مصوبات مربوط به تکفا را مطالعه می کنند، اعتراف می کنند که مصوبات این طرح بسیار دقیق و حرفه ای تهیه شده وهمین مصوبات، ثروت اصلی این حرکت است. وی با اشاره به انتقادهای وارد آمده از سوی دیگران به این طرح می گوید: برخی تصور می کردند که ما باید در مرکزیت تمام این پروژه ها دخالت می کردیم در حالیکه روش کار ما، یک روش توزیع شده بود بطوریکه سیاست ها، چارچوب ها و اهداف را مشخص کرده و برای اجرا به دستگاه ها تفویض می کردیم و تنها نظارت دقیق و حرفه ای ما بر روی این پروژه ها لازم بوده است و این ضعف را در مکانیزم های دستگاه ها میدانم.
تکفا، روش توسعه در ایران
سازمان مدیریت و برنامه ریزی با درایت کافی این مساله را به روش توسعه در ایران تبدیل کرد و ضمن هماهنگی و نظارت در تمامی پروژه ها و برگزاری جلسات هماهنگی با نمایندگان ویژه، بیشتر وقت خود را بر روی پروژه های استراتژیکی همچون پروژه های وزارت بازرگانی، پول الکترونیکی و خط وزبان فارسی قرار دادیم.
وی به شتاب برخی دستگاه ها در به سرانجام رساندن پروژه های IT اشاره می کند که برای انجام این کار حتی از منابع سایر پروژه ها نیز هزینه می کردند که این امر از جهتی خوب بود اما از سوی دیگر به دلیل اینکه فوق ظرفیت اجرایی وقت بازار بود، ممکن بود این تعجیل، کاری انجام ندهد که حتی بعدها کندتر شدند.
در نهایت به این نتیجه رسیدیم که مکانیزم های نظارتی را در قالب نظارت موافقت نامه سازمان مدیریت و برنامه ریزی را گسترده تر کنیم که در قالب آن هر دستگاهی برای دریافت بودجه جهت اجرای پروژه های خود، مقرر شد گزارش کتبی را به سازمان مدیریت ارایه دهد و در صورت تائید آن، بودجه دریافت کنند و حتی پا را فراتر گذاشتیم و اعلام کردیم خروجی نهایی یعنی خدمات را نیز ارزیابی خواهیم کرد.
برای این کار باید بازوهای کارشناسی در برخی بخش ها تشکیل دادیم که فراهم سازی مقدمات برای سایربخش ها با تغییر دولت مصادف شد.
فضای متوقع فکری ایران
جهانگرد ادامه می دهد: این در حالی است که فضای فکری ایران انتظار دارد همه سرویس های بزرگ را در مدت زمانی اجرای سه ساله این طرح دریافت کند درحالی که این روند در سایر کشورها حدود 8 تا 10 سال طول می کشد و در کلیت جامعه ایران، توقع این بوده که تمام فرایندهای ایجاد دولت الکترونیک دراین مدت زمان کوتاه حل شود و همه بخش ها اتوماسیون باشد درحالی که نمی تواند این طور باشد و مقدمات زیادی را می طلبد اما با فضای سنتی ایران باز هم سرعت وشتاب زیادی در کارها بوده است.
تمامی مراودات بین المللی خاتمی به روند توسعه ای تبدیل شده است
وی، تاثیرگذای حضور خاتمی به عنوان رئیس جمهور ایران در اجلاس WSIS را بر روی فرایندهای اجرایی این طرح مهم توصیف می کند و می افزاید: سیاستگذاری در سطح کلان نیازمند بینش عمیق و آگاهی وسیع سیاستمداران است.
رهبران ما از دوره قاجاریه به کشورهای اروپایی به عنوان یک مجموعه توسعه یافته رفت و آمد کردند و خیلی از آنها از این مجموعه توسعه یافته جز زرق و برق چیزی ندیدند ولی آنهایی که دقیق ترند و مقایسه می کنند، ایده های توسعه ای کسب کردند.
دبیر سابق شورای عالی اطلاع رسانی تصریح می کند: تمامی مراودات دولت خاتمی در عرصه بین الملل در حوزه فناوری اطلاعات، به روندهای توسعه ای در ایران تبدیل شده و تمام پارامترهایی که در سطح اجلاس WSIS وجود داشت، امروز در قانون برنامه چهارم توسعه وجود دارد و تمام مراوردات با ITU و ICANN به امتیازات اجرایی برای کشور تبدیل شده که می توان گفت یکی از موفق ترین لبه های ارتباطات بین الملل، حوزه فناوری بوده است.
در حوزه فناوری هرجا که ارتباطات بین الملل داشتیم تبدیل به یک ایده و کار اجرایی داخل کشور شده که این موضوع در بقیه حوزه های تکنولوژی هم به چشم می خورد و افتخار بزرگی برای مجموعه علمی و اجرایی کشور محسوب می شود که توانسته از هزینه های صرف شده در عرصه بین الملل، استفاده ملی ببرد.
تنها دو انجمن وجود داشت
وی در پاسخ به این سوال که این انتقاد به جهانگرد وجود دارد که چه در صنف و چه پیمانکاران با گروه های خاصی کار کرده، چه توجیهی دارید، توضیح می دهد: هر گروهی برای انجام هر کاری به هر روشی یا با مزایده یا مناقصه، گروهی را انتخاب می کند و با آن گروه آغاز به کار می کند. حال گروهی که شروع کرده، از این اعتبار، امتیازاتی را نیز برای خود کسب می کند که طبیعی به نظر میرسد.
در حوزه شرکت های پیمانکاری هم شرکت انتخاب شده از میان تعدادی شرکت مذاکره شده، برگزیده شد و پتانسیلی را پیدا کردم که می تواند کار انجام دهد که موفق هم شد و رقبای آنها هنگام بروز اختلاف اعلام کردند که این شرکت با استفاده از اعتبارات تکفا توانسته در کشور موفق باشد که این امر در بازار رقابت ها طبیعی به نظر میرسد. در مورد سازمان ها و نهادها نیز قبلا هم اعلام کرده بودم برای سازماندهی بازار IT کشور بایستی نهادهای لازم غیردولتی شکل بگیرد.
نماینده ویژه رئیس جمهور سابق در فناوری اطللاعات و ارتباطات می گوید: روزی که تکفا آغاز شد تنها یک انجمن مطرح صنفی و دو انجمن علمی کامپیوتر و انجمن انفورماتیک ایران وجود داشت که به فعالیت مشغول بودند که ایندو در محیط دانشگاهی نیز حضور دارند و علیرغم اختلافات سلیقه، اختلافی با یکدیگر ندارند وبسیاری از اعضایشان نیز با هم مشترک بوده و عمده فعالیتشان اشاعه فرهنگ و دانش است و اکنون با تحرک بازار فناوری اطلاعات در کشور انجمن های مختلفی در حوزه های متفاوتی شکل گرفته است.
هر فردی به عنوان یک مسئول تصمیم گذار دولتی وقتی بخواهد در یک محیط غیردولتی با گروهی کار کند که تریبون بخش خصوصی باشد و بتواند با آن حرف بزند از چنین انجمن هایی بهره میگیرد.
طرح شکلگیری سازمان مهندسی غلط است
نماینده رئیس جمهور سابق در فناوری اطلاعات و ارتباطات به بروز انحرافاتی در مسیر توسعه IT در کشور اشاره کرد و افزود: سازمان مدیریت وبرنامه ریزی بر اساس قانون موظف به تنظیم رویه های نظام مهندسی کشور است واین کار را اهم انجام داده و دبیرخانه شورای عالی انفورماتیک نیز به نیابت از سازمان مدیریت و برنامه ریزی تا آخر سال 84 این کار راانجام داده و آئین نامه آن را هم ابلاغ کرده است بنابراین پدیده مطرح شده به نام سازمان مهندسی حرف درستی نیست.
سازمان، برنامه مصوبات این نظام را ابلاغ کرده و در برنامه سال 84 نظام مهندسی انفورماتیک کشور توسط سازمان مدیریت در کشور بخش نامه شده است بنابراین چیزی باقی نمانده که کس دیگری بخواهد آن را تشکیل بدهد.
کارد و پنیرهای IT
جهانگرد، درخصوص اختلافاتش با دکتر معتمدی وزیر وقت ارتباطات و فناوری اطلاعات که از آنها به عنوان کارد و پنیرهای IT نام برده می شد و تاثیر این اختلافات در کند کردن روند توسعه می گوید: «من و آقای دکترمعتمدی با هم کنتاکت شخصی نداشتیم بلکه روابط دوستانه و محترمانه ای نیز برقرار بوده است.»
من ایشان را به عنوان وزیر کاملا در مسند مسئولیت می شناختم و در نتیجه هیچ اقدامی که حوزه مسئولیت ایشان را زیر سوال ببرد، مجاز نبودم که انجام دهم و حتی وقتی هم که معاون وزارت ارتباطات بودم، در اقدامات اجرایی، مصوبات و وظایفی که به من محول شده بود، یک مورد تناقض هم وجود ندارد و این کار را به عنوان «ادب اجرایی» می شناسم وهر کسی درهر پستی که کار می کند، باید آداب آن پست را اجرا کند اما در توسعه IT یک زمانی یک وزارتخانه یک دیدگاهی دارد و یک زمانی کشور قرار است طی برنامه ای دراین زمینه جلو برود.
وی می افزاید: من وآقای معتمدی در عرض اینکه بخواهیم IT را برای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات جلو ببریم، اختلافی نداشتیم اما در عرض کشور و ملی اختلاف سلیقه کوچکی بروز کرده بود.
معتمدی بر این نظر بود که برای بحث توسعه IT، وزارت ICT متولی همه هماهنگی ها است و من براساس تجربه 20 ساله خودم معتقد بودم اگر سازمان مدیریت و برنامه ریزی از حمایت خود ازاین پروژه دست برمی داشت، وزارت ارتباطات با همه توان مالی و اقتصادی خود نمی توانست در کار دستگاه های دیگر دخالت کند و این نقطه شکست طرح به شمار میرفت.
جالب اینکه دکتر معتمدی زمانی که در دولت جناب آقای هاشمی، رئیس سازمان پژوهش ها بود جزو مخالفین این نظر یعنی تولی گری کامل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بود و مقابل وزارت پست و تلگراف و تلفن وقت ایستاده بود و خودش شبکه علمی دانشگاه را مستقل تاسیس کرد اما وقتی به سمت وزارت منصوب شد خلاف آنچه که به آن معتقد بود، عمل می کرد و چون به عنوان کارشناسی ملی این دیدگاه را قبول نداشتم و حاضر به اجرای نبودم، برای اینکه آداب معاونت به هم نریزد، اجازه خواستم که معاون وی نباشم و ایشان نیز موافقت کرد اما این اختلاف سلیقه موجب جلوگیری از شکل گیری صحیح نهاد اداره IT کشورکه مد نظر بود، شد.
قرار بود وزارت ICT منحل شود
جهانگرد که نقش موثری در تنظیم قانون تاسیس وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را نیز برعهده داشته و ایده شکل گیری سازمان فضایی و سازمان رگولاتوری از سوی وی پیگیری شد در این باره می گوید: ایده اصلی این بود که اگر وزارت ارتباطات به طور کلی منحل شود قسمت حاکمیتی بخش ارتباطات کشور را سازمان رگولاتوری که به صورت مستقل تشکیل می شود، به عهده بگیرد و از یک شورای عالی که دارای یک هیات مرکزی که از طرف دولت انتخاب می شود، برخوردار باشد.
اشتباه استراتژیک
دبیر سابق شورای عالی اطلاع رسانی، نحوه شکل گیری سازمان رگولاتوری و شورای عالی فناوری اطلاعات را از اشتباه های استراتژیک وزارت قبل می داند که این مباحث به انحراف کشیده شد.
وی می گوید: مسئولان وقت وزارت ارتباطات در آن زمان دو انحراف به این قانون تنظیم شده وارد کردند که اصلی ترین آن این بود که رئیس رگولاتوری را معاون وزیر ارتباطات قرار دادند و اعضای آن نیز در تابعیت وزیر قرار می گرفتند که موجب شده سازمان رگولاتوری فاقد استقلال تصمیم گیری شود که این مساله از نظر ITU نقطه اشکال است و سازمان رگولاتوری ایران را به عنوان یک سازمان رگولاتوری مستقل نمی شناسند زیرا وزیر، هم رئیس شرکت اپراتوری و همچنین رئیس نهاد رگولاتوری است که دارای اشکال حقوقی است و مجلس دوره قبل هم با توجه به اینکه وزیر در مقابل این مساله پاسخگو است به این اشتباه استراتژیک تن دادند.
سازمان مدیریت و برنامه ریزی تصمیم گرفت این اشتباه را تصحیح کند بنابراین در قانون برنامه چهارم شوراهای رگولاتوری قیمت گذاری را پیش بینی کرد که این امر هم متاسفانه در مذاکرات مجلس و اصلاحیه ای که در مجلس هفتم صورت گرفت، حذف شد واین اشکال کماکان به قوت خود باقی است.
تشکیل شورای IT به اعتبار دفتری که وجود ندارد
جهانگرد، اشتباه دوم را قرار دادن دبیرخانه شورای عالی فناوری اطلاعات زیر نظر وزیر ارتباطات عنوان می کند که در جواب ایرادات، شورای نگهبان اعلام کرد که این در چارچوب مقررات است و این دفتر با اختیارات «دفتر تجهیز منابع اطلاعات وزارت ارتباطات» و با اختیارات و اعتبارات و نیروی انسانی این دفتر تشکیل شد که برای چنین دفتری مصوبه قانونی وچارت مصوبی وجودنداشت و با اطلاعات نادرستی که به شورای نگهبان توضیح داده شد، شورای نگهبان نیز با استناد به این صحبت ها، قانونی بودن آن را پذیرفت.
در مراحل نهایی که سازمان مدیریت و برنامه ریزی متوجه این مساله شد گزارشی را به دولت نوشت که چون مصوبه آن از شورای نگهبان عبور کرده بود بنابراین آئین نامه مربوطه تا آخر دولت معطل ماند زیرا دولت تصمیم گرفته بود آن را طی یک ماده واحده به مجلس ببرد و تصحیح کند.
دبیر سابق شورای عالی اطلاع رسانی می گوید: چون به شدت این کار پیگیری شده بود تا هرچه سریعتر این شورا تشکیل شود بنابراین برای نهادینه کردن آن جلسه ای به صورت تشریفاتی با حضور خاتمی تشکیل شد که وقتی درباره این اشتباه استراتزیک اعتراض کردم کاری از دست کسی ساخته نبود چرا که از دست ایشان هم عبور کرده بود.
در دولت جدید نیز به آقای سلیمانی و ریاضی این اشتباه را متذکر شدم که آنها گفتند حالا که این اتفاق افتاده است ومی خواهیم آن را اجرا کنیم.
ساز و کار حرکت فرابخشی در وزارتخانه نیست
وی با اعتقاد بر اینکه در ساز و کار وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات امکان انجام یک حرکت فرابخشی وجود ندارد و انجام این امر باعث اختلال در کشور خواهد شد، می گوید: شورای عالی انقلاب فرهنگی هم وقتی این انحراف را دید، تفویض اختیار نکرد و وظایف را تفکیک کرد و مصوبه موجود را نگه داشت و عنوان فرهنگی را به آن اضافه کرد که از این مصوبه اینطور استنباط می شود که وظایف محتوا و ارایه مطالب را در چارچوب وظایف خودشان نگه داشتند.
شورای عالی فناوری اطلاعات در کاربردها با سختی های زیادی مواجه است زیرا هیچ دستگاهی حاضر نیست سیاست های بخش خود را از بخش دیگری بگیرد و تنها از سازمان مدیریت و برنامه ریزی و ریاست جمهوری این دستورات را میپذیرند.
با توجه به شرایط پیش آمده وی تاکید می کند: این انحراف کماکان مواجه با مشکل خواهد بود و با شناخت از ساز وکار اداری ایران، مکانیزم های اجرایی ایران اجازه نمی دهد که یک دستگاه بخشی برای سایر دستگاه های بخشی اعمال سیاست و حکومت کند و در بهترین شرایط تنها می تواند مشارکت تخصصی، فکری و همراهی نماید.
جامانده از کاروان توسعه IT
وی اضافه می کند: اختلاف ما در گذشته مانع حل این مساله شد و حتی در برنامه تکفا1 از چهار بخش مهم که قانون، برنامه، بودجه و نهادسازی است، توانستیم قانون، برنامه و بودجه را حل نمایم اما نتوانستیم برای نهادسازی متدلوژی مصوبی را قرار دهیم و این امر هنوز هم به قوت خود باقی است و تا دولت جدید بخواهد بر این مساله مسلط شود، زمان زیادی خواهد برد.
تکفا موفقیت کامل داشته است
دبیر سابق شورای عالی اطلاع رسانی معتقد است: تکفا در امر نهادینه کردن فناوری اطلاعات برای توسعه در ایران موفقیت کامل داشته و امروز هیچ مدیری در کشور بدون تفکر در مورد بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات تصمیم گیری نمیکند.
وی می افزاید: تعدادی از پروژه ها به محصول رسیده و به غیر از نهادسازی که موفق به انجام آن نشدیم بقیه کارها در کشور به انجام رسیده و برنامه مصوب است و قانون دارد و بودجه آن نیز مشخص است و تکفل و برنامه سازی آن هم در کشور روشن است.
جهانگرد در مورد تکفا2 می گوید: این پروژه متعلق به تمام کشور است و وقتی خروجی آن درآید اعلام عمومی می شود چون یک سند ملی است در هر جایی قابل استفاده است و اسناد و مدارک و اطلاعات را جهت استفاده در اختیار سایر مراجع کشور قرار میدهد.
دوست داشتند این اسم را انتخاب کنند
وقتی از جهانگرد درمورد اینترنت ملی پرسیدیم تنها به گفتن این جمله اکتفا کرد: «معتقدم این طرح، اینترانت ملی است. اینترنت ملی لغت غلطی است اما دوست داشتند این اسم را بر روی آن قرار دهند.»
درباره تسما
جهانگرد در مورد طرح تسما که به تازگی از سوی دبیر جدید شورای عالی اطلاع رسانی معرفی شده می گوید: این ایده بسیار خوبی است برای تولید محتوی وبرنامه های کاربردی درکشور، زیرا با شدت یافتن امور خودکارسازی در همه قلمروها، بتدریج مواجه با کمبود محتوی اطلاع رسانی و خدماتی در بخشهای مختلف می شویم. لذا امید میرود با پیاده سازی قوی طرح تسما در همه قلمروها برنامه ها و محتوی کاربردی برای استفاده اقشار مختلف جامعه فراهم آید.