دولت انگلستان با وجود تنشهای به وجود آمده در روابط ایران و انگلیس، بسیار زیرکانه به حفظ و گسترش منافعاش در ایران میاندیشد و دولت هند که در قضیه قطعنامه اخیر شورای حکام، همراهی غیر قابل توجیهی با آمریکا از خود نشان داد، بر اساس همان سیاست نزدیکی به غرب، سرمایهگذاریهای اقتصادیاش در ایران را به حالت تعلیق درآورد.
به نظر میرسد مهمترین اولویت دستگاه سیاست خارجی در دولت جدید، ایجاد این هماهنگی حیاتی باشد قبل از آنکه فرصتها بسوزد و تبدیل به تهدید شود.
در خبرهای هفته قبل آمده بود:
میزبانی برای یک هیات اقتصادی انگلیسی
«یک هیات اقتصادی متشکل از نمایندگان بخش خصوصی انگلیس 13 آبان برای بررسی توسعه روابط اقتصادی دو کشور به ایران سفر میکند.»
«مایکل توماس» مدیر روابط بازرگانی «انجمن خاورمیانه» در لندن روز چهارشنبه در این رابطه به خبرنگار ایرنا گفته است: «این هیات در سفر یک هفتهای خود، از شهرهای تهران و کرمان بازدید و با طرفهای علاقمند برای سرمایهگذاریهای مشترک مذاکره خواهد کرد.»
توماس گفت که «این هیات متشکل از نمایندگان 12 شرکت متوسط است و دامنه فعالیت آنها معدن و صنایع کارخانهای را دربر میگیرد. انجمن خاورمیانه نهادی انگلیسی است که با هدف توسعه مناسبات بازرگانی انگلیس با کشورهای خاورمیانه فعالیت میکند و اعضای این نهاد را شرکتهای تولیدی و بازرگانی انگلیسی تشکیل میدهند.»
توماس گفت: «مهمترین نگرانی سرمایهگذاران انگلیسی برای ورود به بازار ایران در حال حاضر مشکلات سیاسی موجود بین ایران و آمریکا است. با توجه به نقش میانجیگرانهای که انگلیس در این زمینه ایفا میکند، سرمایهگذاران انگلیسی نیز نگرانند تا فعالیتهای درازمدت سرمایهای آنها در ایران با خطر همراه باشد.»
توماس گفت: «با وجود آنکه چنین نگرانیهایی وجود دارد، انجمن خاورماینه همواره معتقد است ایران بهترین بازار بالقوه آتی برای سرمایهگذاران انگلیسی در خاورمیانه است و تلاش دارد اعضا را به فعالیت بیشتر در این کشور متقاعد کند. اما انجام این کار نیازمند ایجاد اطمینان در شرکتهای انگلیسی است و فعالیتهای مثبت سفارت ایران و بخش بازرگانی آن میتواند نقشی برجسته در این زمینه ایفا کند.»
به گفته توماس «بیشتر نقطه نظرهایی که در رسانههای انگلیسی بازتاب یافته و ادعا میشود که ایران از اروپا رویگردانی کرده و نگاهش به سمت شرق رفته است، درست نیستند.»
وقتی این خبر در کنار اخباری از این دست، قرار بگیرد، قطعا نتایج روشنتری به دست میآید:
تاخیر هندیها در سرمایهگذاری در چابهار
معاون فنی و عمرانی سازمان بنادر و کشتیرانی از تاخیر هندیها در سرمایهگذاری در بندر چابهار خبر داد.
علی طاهری مطلق گفت: «هندیها به منظور اعلام آمادگی برای امضای قرارداد سرمایهگذاری 150 میلیون دلاری در بندر چابهار تاخیر دارند.»
وی تصریح کرد: «با نهایی شدن قرارداد هندیها برای ساخت دو پست اسکله در بندر چابهار، آنها 150 میلیون دلار به روش BOT در این بندر سرمایهگذاری خواهند کرد.»
معاون فنی و عمرانی سازمان بنادر و کشتیرانی خبر داد: «با سرمایهگذاری هندیها در بندر چابهار، ظرفیت این بندر از چند صدهزار تن فعلی به 6 میلیون تن کالا خواهد رسید.»
طاهری در ادامه در خصوص آخرین وضعیت طرح جامع توسعه بندر چابهار گفت: «در حال حاضر تهیه این طرح در مرحله نهایی قرار گرفته است.»
معاون فنی و عمرانی سازمان بنادر و کشتیرانی گفت: «طرح جامع توسعه بندر چابهار توسط شرکت سازهپردازی ایران با همکاری شرکت پاسکونیگ هلند در حال تهیه است و ظرف ماههای آینده عملیاتی خواهد شد.»
وی، نحوه واگذاری تهیه طرح جامع توسعه بندر چابهار را طی یک قرارداد بینالمللی به ارزش 5/5 میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: «با عملیاتی شدن این طرح، پیشبینی میشود که برای توسعه و واگذاری بخشهای این بندر به شرکتهای داخلی و خارجی تا دو ماه آینده اعلام ارزیابی عمومی کنیم.»
عدم هماهنگی بین سیاست و اقتصاد
یکی از مهمترین شاخصه تمدن غرب که بسیار عبرتانگیز میباشد، وجود نظم آهنین و نهادینه شده در سراسر اجزای این تمدن و فرهنگ غولآسا است. کارآمدی غرب نیز از دل همین نظم فروخفته در جزءجزء تمدن غرب بر میخیزد.
در غرب؛ اقتصاد و سیاست و فرهنگ، جزیرههایی دور افتاده و مستقل نیستند. قانون نه وسیله تشریفاتی و فرمایشی که ستون فقرات و عامل پیوند این اجزای مختلف جامعه با هم و از همه مهمتر با مردم است.
ثابت شده است گرتهبرداری از نهادهای مدنی غرب ساخته، همچون دموکراسی، پارلمان، حزب، ارتش مدرن و... بدون در نظر گرفتن زیر ساختها و بستر لازم، بیش از آنکه به قوت و استحکام و پیشرفت این کشورها بیانجامد، به چندگانگی و تفرقه و چالش و هدر رفتن نیروها و حتی از دست دادن توانمندیهای سابق جوامع سنتی منجر میشود.
تجربه فروپاشی ارتش رضاشاه در شهریور 1320 بدون کمترین مقاومت در برابر واحدهای ارتش شوروی و انگلیس یکی از بارزترین این تجارب در طول تاریخ معاصر کشورمان است.
یکی از مهمترین و تخصصیترین نهادهای یک حکومت، دستگاه دیپلماسی و سیاست خارجی میباشد که علاوه بر توانمندی و کارآمدی ذاتی و فعالیت خود و به خصوص شناخت دوستان و دشمنان بالقوه و بالفعل یک حکومت در عرصه بینالملل، باید با هماهنگی کامل با بخشهای دیگر حکومت، حرکت کند که اگر جز این باشد، دستگاه دیپلماسی تبدیل به منفذ فشار و تضعیف و غارت منابع داخلی و خودی میگردد.
مثال و نمونهای که در این باره میتوان گفت این است که بدلیل کارآمدی و پیچیدگی سیاست خارجی انگلستان، امروز فعالیت سفارت انگلیس در ایران، دقیقا به عامل فشار به نظام و تعدیل مواضع ایران و حتی به مجرای دخالت به امور داخلی کشورمان (نظیر آنچه که در خوزستان روی داد) تبدیل شده است اما آیا سفارتخانههای ایران در کشورهای اروپایی هم میتوانند چنین نقش موثر و مهمی در پیشبرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی داشته باشند؟
متاسفانه به نظر میرسد علیرغم تاکیدات مکرر رهبر معظم انقلاب مبنی بر وجود همین هماهنگی بین دستگاه سیاست خارجی و نظام اقتصادی و بازرگانی کشور، در شرایط خطیر کنونی که فشارهای هماهنگ و منظم غرب و همپیمانانش بر روی ایران اوج میگیرد، نوعی بینظمی و بیبرنامگی در این سیاستها وجود دارد که باعث تضعیف موقعیت کشورمان در عرصه بینالملل خواهد شد. نمونهاش اخباری است که در بالا نقل شده است.
بهرهگیری از دیپلماسی در کنار اقتصاد
مدیر مسئول روزنامه قدس با اشاره به موافقت برخی کشورهای دوست با قطعنامه شورای حکام، اقدامات تنبیهی علیه آنها را مفید ندانست و گفت: ایران باید با بهرهگیری از ابزار اقتصادی در کنار دیپلماسی رای این کشور را به سمت ممتنع سوق دهد.
غلامرضا قلندریان در گفتگو با مهر، تصریح کرد: اروپائیان به وضوح نشان دادند هیچ تضمین عینی برای حفظ منافع ایران وجود ندارد و هدف آنها صرفا وقتکشی است و تیم مذاکرهکننده باید با این مساله قاطعانه برخورد و چراغ سبز نشان ندهد.
مدیر مسئول روزنامه قدس با اشاره به گمانهزنی دیپلماتها مبنی بر میانجیگری آفریقای جنوبی و صدرو اورانیوم به اصفهان اظهار داشت: امروز دیگر عصر وابستگی به سوخت هستهای به اتمام رسیده است و ایران باید با استفاده از اهرمهای مثبت، نظر اعضای شورای حکام و کشورهای عدم تعهد را جلب کند و همانند گذشته از اقدامهای قهرآمیز پرهیز نماید.
قلندریان در پاسخ به اینکه آیا تغیر در سیاستهای اقتصادی با کشورهایی که رای موافق به قطعنامه شورای حکام ضرورت دارد، اظهار داشت: با توجه به سند توسعه چشمانداز بیست ساله ایران باید تعاملات اقتصادی خود را گسترش دهیم و از دیپلماسی در کنار اقتصاد برای دستیابی به حقوق ملت ایران بهره بگیریم و همچنان به دنبال ارتباطات بلندمدت تجاری با کشورها باشیم.
قلندریان با تاکید بر اینکه در بحث انرژی هستهای با افقهای روشنی مواجهیم خاطر نشان کرد: ملت ایران باید با محور قرار دادن استراتژی مقاومت از فناوری هستهای که حق همه ملتها است، بهرهمند شود.