چقدر از سرمایه ایرانیان داخل کشور طی چند ماه اخیر به کشور امارات عربی متحده منتقل شده است؟
این سؤالی است که پاسخهای متفاوتی به آن داده میشود و در آخرین مورد به دنبال اعلام رقم 200 میلیارد دلاری یک تنش کلامی را در مجلس هم در پی داشت.
هفته گذشته کریم شافعی نماینده مرند سؤالی را در همین خصوص از داوود دانش جعفری وزیر اقتصاد مطرح کرد، اما به علت اختلاف نظری که بین نماینده مجلس و وزیر اقتصاد پیش آمد جلسه علنی مجلس تا حدودی به تنش کشیده شد. شافعی در طرح سؤالش پرسید آیا درست است حدود 200 میلیارد دلار از سرمایههای ایرانیان داخل کشور تاکنون به کشور امارات منتقل شده است؟ اشاره شافعی به دوره زمانی برگزاری انتخاب ریاست جمهوری در ماههای خرداد و تیر 1384 تاکنون است. خروج 200 میلیارد دلار سرمایه طی این مدت میتواند نشاندهنده یک هشدار جدی برای اقتصاد کشور باشد. البته وزیر اقتصاد نه تنها این مساله را نپذیرفت بلکه به انتقاد و اعتراض شدید به نماینده مجلس پرداخت و آمار و ارقام ارایه شده از سوی این نماینده را غیر علمی، بیپایه و اساس و در مجموع بیمنطق دانست.
دانش جعفری گفت: مصداق این که میگویم صحبتهای آقای شافعی غیر علمی است این است که چند بار مطرح شد 200 میلیارد دلار سرمایه از کشور بیرون رفته. شما خبر را از کجا آوردهاید؟ وقتی صحبتهای بیاساس مطرح میکنید امنیت اقتصادی به هم میخورد. این صحبتها را رادیوهای خارجی بیان میکنند و شما نباید طرح کنید. وقتی درآمد نفتی به 40 میلیارد دلار میرسد چطور ممکن است که 200 میلیارد دلار به خارج برود. پس از اطلاعات را از کجا بیان میکنید؟
دانش جعفری در جلسه علنی مجلس به قدری از طرح سؤال نماینده مجلس عصبانی شد که حتی در همان جلسه با طرح شکایت شفاهی از تریبون مجلس خواستار رسیدگی به ماهیت سؤال شافعی در کمیسیون اصل نود مجلس شد.
وی خطاب به غلامعلی حداد عادل گفت: خواهش میکنم این سؤال بررسی شود و اتهاماتی که آقای شافعی وارد کرد مورد رسیدگی و غیر مستند در وضعیت بورس و اقتصاد کشور اثر منفی دارد.
آمار مستند یا غیر مستند است؟
جرو بحثی که بین وزیر اقتصاد و نماینده مجلس به وجود آمد این سؤال را مطرح میکند که آیا آمار ارایه شده درباره خروج 200 میلیارد دلار سرمایه از کشور مستند است یا خیر؟ شافعی در همان جلسه علنی مجلس وزیر اقتصاد را به گردن کلفتی متهم ساخت و گفت: سؤالی را درباره میزان خروج سرمایه از ایران مطرح کردیم اما وزیر به جای پاسخگویی با گردن کلفتی به مجلس اهانت میکند!
شافعی برای این که سند ارایه داده باشد، مشخصاً از وزیر اقتصاد پرسید میزان سهام خریداری شده از سوی ایرانیان در بازار سهام امارات عربی متحده چقدر است؟ البته وزیر اقتصاد به این سؤال پاسخ نداد ولی شافعی خود طی گتوگویی با «سرمایه» به تشریح مختصات بیشتری از نحوه خروج سرمایه از کشور پرداخت.
وی درباره منبع آمار و ارقام اعلام شده گفت: اخیراً رییس قوه قضاییه جلسه مشترکی با نمایندگان مجلس داشت و طی این جلسه آمار و ارقام باور نکردنی درباره سرمایهگذاری ایرانیان داخل و خارج کشور در اقتصاد امارات عربی متحده اعلام شد. شافعی گفت: در آن جلسه اعلام شد ایرانیان داخل و خارج کشور بیش از 600 میلیارد دلار در امارات سرمایهگذاری کردهاند. شافعی گفت: منبع اطلاعات من نه رادیوهای خارجی که سخنان یک مقام رسمی کشور است.
وی گفت: بنده سؤالی از وزیر اقتصاد دارم و آن این که چه مقدار از آمار و ارقام اعلام شده صحیح است.
شافعی گفت: وزیر اقتصاد به جای پاسخگویی به این سؤال روشن و صریح برای پوشش ضعف عملکرد اقتصادی دولت به طرح مباحث ردیگری پرداخت.
شافعی درباره دلایل خروج سرمایه از کشور گفت: ضعف برنامهریزی دولت، تزدیکبینی یعنی نقطه مقابل دوراندیشی، ضعف برنامهریزی وزارت دارایی و بانک مرکزی و بروز بحرانهای پی در پی سیاسی از عوامل خروج سرمایه از کشور به شمار میرود.
امنیت، پایه اقتصاد
به این ترتیب اگرچه در جریان سؤال نماینده مجلس از وزیر اقتصاد درباره میزان خروج سرمایه از کشور اختلافات جدی رخ داد، ولی آنان در یک موضوع اتفاقنظر داشتند. امنیت و احساس وجود امنیت در کشور پایه بنیادین سرمایهگذاری به شمار میرود. به همین دلیل باید از دامن زدن به هر مسالهای که میتواند آثار منفی در امنیت اقتصادی کشور داشته باشد، پرهیز کرد. اما اگرچه دولت و مجلس بر ایجاد امنیت پایدار اقتصادی تاکید دارند ولی در تعیین مصادیق امنیت پایدار اقتصادی تاکید دارند ولی در تعیین مصادیق مخل اقتصاد کشور اختلافاتی ایجاد شده است. آنگونه که شافعی نماینده مجلس در طرح سؤالش از وزیر اقتصاد آورد برخی موضعگیریهای غیر کارشناسی دولت در عرصه سیاست خارجی و سیاست داخلی بیتاثیر بر وضعیت جاری اقتصاد کشور نیست. وی در همین مورد هم به سرمایه گفت: بعضاً شاهد برخی موضعگیریهای سیاسی دولت هستیم که با اتخاذ مواضع نا به هنگام دنیا را به چالش میطلبد.
شافعی گفت: چنین موضعگیریهایی طبعاً موجب بروز کنشهای سیاسی میشود که تنش در حوزه اقتصاد را هم در پی خواهد داشت. شافعی از همین منظر بازار بورس را به عنوان عینیترین مصداق تعیین میزان اعتماد سرمایهگذاران به امنیت اقتصادی در کشور میداند و میگوید: شاهد افت و خیزهای فراوانی در بازار بورس هستیم. بنابراین پاسخ به این سؤال که دلایل آشفتگی بازار بورس چیست، میتواند به ما در فهم موضوع کمک کند.
شافعی گفت: چند سؤال مهم وجود دارد که دولت باید به آن پاسخ بدهد. وی سؤالات خود را مشخصاً چنین مطرح کرد: دلایل آشفتگی بازار بورس چیست؟ رابطه افزایش عرضه سهام و کاهش تقاضا با سیاستهای اقتصادی دولت چیست؟ چرا شاهد افت شدید قیمت سهام هستیم؟ وزارت اقتصاد چه برنامههای فوری، میان مدت و بلندمدتی را جهت ساماندهی بازار بورس دارد؟ و بالاخره میزان سهام خریداری شده در شش ماهه اول سال جاری در بازار بورس امارات متحده توسط سهامداران عمده بازار بورس ایران چقدر است و در دولت چه برنامههایی را برای جلوگیری از خروج یا فرار سرمایه از کشور دارد؟ کریم شافعی در مجموع معتقد است پاسخ به این سؤالات و تجزه و تحلیل وضعیت بورس و برنامههای دولت در زمینه خروج بورس از بنبست ماهیت تحولات چند ماهه اخیر و تاثیر آن بر اوضاع اقتصادی کشور را روشن خواهد کرد.
البته شافعی در شرایطی به طرح این سؤالات پرداخت که وزیر اقتصاد در جلسه علنی مجلس تا حدودی به آنها پاسخ گفت؛ اما پاسخ های وی برای نماینده مجلس قانعکننده نبود. به خصوص این که وزیر اقتصاد اعلام کرد نمیدانیم منظور از آشفتگی در بازار بورس چیست زیرا ما اخیراً کاهش قیمت سهام را به دلیل افزایش حبابگونه قیمتها در سال 1382 شاهد بودهایم.
دانشجعفری گفت: رکود مسکن طی دو سال گذشته باعث شد تا سرمایهها به بازار سهام سوق پیدا کند و همین مساله باعث افزایش حبابگونه قیمت سهام شد، زیرا بورس قابلیت عرضه سهام بیشتری را نداشت.
دانشجعفری علل و عوامل دیگری را ه مطرح کرد. از جمله این که وی به بازار سهام سایر کشورها از جمله ترکیه، آمریکا و شرق آسیا اشاره کرد و گفت: در این کشورها هم نوسان در بازار بورس وجود دارد. بنابراین این طور نیست که تصور کنیم بورس خوب، بورسی است که در آن نوسان نباشد. تاثیرپذیری بورس ایران از تحولات خارجی از جمله حمله آمریکا به عراق و افغانستان، تصویب طرح تثبیت قیمتها در مجلس،طرح کاهش بهره تسهیلات بانکی، سرمایهگذاری سرمایهگذاران غیر حرفهای در بورس و برگزاری انتخابات ریاست جمهوری از جمله عوامل دیگری است که از دیدگاه وزیر اقتصاد بر اوضاع بورس تاثیر گذاشته است. اگرچه وزیر اقتصاد به دلایل نوسان در بازار بورس اشاره کرد اما از دیدگاه نماینده مجلس وی هرگز نگفت چرا بازار بورس تا این حد با کاهش قیمت مواجه بوده و چرا کاهش قیمتها زمان طولانی ادامه داشته است. به نحوی که منجر به خروج سرمایه هنگفتی از کشور شده است.
شافعی میگوید: سقوط قیمت سهام غیر طبیعی است و اگر در کشوری برخی از سوءمدیریتها باعث سقوط قیمت سهام میشود نباید برای ما امری طبیعی تلقی شود. وی گفت: بنده از همین منظر توضیحات وزیر اقتصاد را درباره تاثیر برگزاری انتخابات بر کاهش شاخص سهام را قابل قبول نمیدانم و معتقدم خروج سرمایه از کشور بیشتر ناشی از سیاستهای غلط اقتصادی دولت است.
شافعی میگوید: به استدلال وزیر اقتصاد توجه کنید که میگوید کاهش بهره بانکی از عوامل کاهش شاخص بورس است. در حالی که چنین نیست و اگر بهره بانکی کاهش پیدا کند خود به خود مردم سرمایههایشان را از بانکها خارج میکنندو سهام میخرند.
وی گفت: بهتر است یگوییم اتخاذ سیاستهای غلط اقتصادی عامل کاهش شاخص سهام است؛ زیرا وقتی به یکباره هفت تا از مدیران عامل بانکها را تغییر میدهند، ثبات بازار و امنیت سرمایهگذاری را متزلزل میکنند.