یوسف محسنزاده
ظاهراً، بر مبنای اخباری که در برخی از وسایل ارتباط جمعی درج شده است، دهلی نو در نظر دارد از موضع قبلی خود در تعامل با پرونده هستهای ایران در اجلاس شورای حکام در 25 نوامبر آینده عقبنشینی کرده و از همسو شدن با آمریکا و متحدان آن در این اجلاس برای انتقال پرونده ایران به شورای امنیت خودداری کند. این تحول، چنانچه از شائبه زد و بندهای سیاسی میان دهلی نو و واشنگتن خالی باشد و هدفی نظیر اخذ امتیازات بیشتر از آمریکا از سوی دهلی نو را دنبال نکند، میتواند به منزله بازگشت هند به مواضع اولیه خود در تعاملات سیاسی موجود در متن مناسبات دیرینه تهران و دهلی نو، تلقی شود.
نمیتوان از حرکت غیر اصولی و نامنتظره هندیها در اجلاس قبلی شورای حکام و موافقت آنان با قطعنامه پیشنهادی سه کشور اروپایی، به سادگی گذشت. این اقدام شگفتیساز که پیشینه معتبر دهلی نو را در جنبش عدم تعهدها را نیز مخدوش کرد، آسیب زیادی به روابط جمهوری اسلامی ایران و هند رساند. از هند انتظار میرفت علاوه بر اینکه سوابق مطلوب روابط تهران ـ دهلی نو را در هر گونه چالش منطقهای و بینالمللی مدنظر قرار دهد، در موضوع برخورداری ایران از انرژی هستهای بمنظور بهرهگیری از آن در راه مسالمتجویانه، وضعیت خود را نیز در نظر بگیرد.
هند، کشوری است هستهای و دارای زرادخانه غیر پنهان اتمی میباشد و در حال تجهیز ارتش خود به انواع موشکهای میان برد و دور برد مجهز به کلاهکهای هستهای است و در عین حال از امضای معاهده NPT خودداری کرده و هیچگاه به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی هستهای اجازه بازرسی و تفتیش از نیروگاهها و سایتهای هستهای را نداده است و بعلاوه، درگیر یک رقابت نفسگیر، انرژیزدا و پر خرج با پاکستان برای کسب سروری و سیطره در شبهقاره هند و اقیانوس هند، میباشد.
چنین کشوری، حتی با مدنظر قرار دادن منافع خود، نباید از دسترسی سایر کشورها به انرژی هستهای ممانعت کند. چنانکه طرحها و برنامههای هستهای هند تقریبا بدون برخورد با هیچ مانعی، به اهداف خود رسید و وقتی هندیها برای نخستین بار دست به آزمایش هستهای زدند، هر چند با اعتراضات متعدد مواجه شدند، اما از حمایت اکثر کشورهای جنبش عدم تعهد برخوردار گردید. لذا با این پیشینه، دهلی نو نباید مخالفتی با تلاش کشورها برای داشتن انرژی هستهای داشته باشد.
چنانچه هر کشوری با انطباق دادن برنامههای هستهای خود با موازین و اصول شناخته شده و مورد تأیید سازمان ملل و آژانس بینالمللی انرژی هستهای، تلاش کند از دانش هستهای برخوردار گردید، در چنین شرایطی نباید با ممنوعیت و یا محدودیت مواجه گردد. زیرا این تلاشها با NPT و سایر مقررات مربوطه، انطباق لازم را دارد و در چنین حالتی، هندیها خود چنین تجربهای را از سر گذرانده و لذا نباید با تلاش یک کشور عضو جنبش عدم تعهد برای داشتن دانش هستهای مخالفتی داشته باشند.
با این حال، آینده نشان خواهد داد که رویکرد جدید دهلی نو، بر چه پایهای استوار است. آیا هندیها درصددند تا به جبران اقدام خود علیه ایران در شورای حکام بپردازند؟ و یا اینکه مایلند به امتیازگیری بیشتری از آمریکا از طریق اشاره به تغییر احتمالی مواضع خود در اجلاس آتی شورای حکام، روی آورند!