قاسم غفوری
در طی هفتههای اخیر از یک سو تلاش مقامات اردنی برای گسترش روابط با آمریکا و رژیم صهیونیستی و از سوی دیگر انفجارهای اخیر در این کشور، دولت ملک عبدالله را در وضعیت تازهای قرار داده است.
آنچه در سیر تحولات اردن قابل توجه است، استعفاء ناگهانی 11 تن از مقامات ارشد این کشور از جمله مشاور امنیت ملی و سعدخیر و فیصل فیاض، رئیس دیوان سلطنتی و نخست وزیر سابق اردن میباشد. هر چند دولتمردان امان این تحولات را به دلیل قوانین جدید حاکم بر کشور و پیشرفت در مبارزه با تروریسم عنوان کردهاند، اما با توجه به تحولات منطقه و اهداف اردن این تحولات از چند بعد قابل تبیین و بررسی است.
1 ـ ملک عبدالله دوم، در عرصه سیاست داخلی با چالشهای بسیاری از جمله مخالفت افکار عمومی با سیاستها و عملکردهای دولت و ایجاد دودستگی میان اعضا کابینه کشور مواجه است. این نابسامانیها سبب شده تا دامنه مخالفتها با ملک عبدالله گسترش یافته و آنیده سیاسی آن تحتالشعاع قرار گیرد. لذا در شرایط کنونی وی سعی دارد تا ایجاد اصلاحات اولا از میزان نارضایتیهای مردمی بکاهد ثانیا کابینهای همسو با اهداف و سیاستهای خود تشکیل دهد تا تضمینی برای آینده حکومت آن باشد.
2 ـ یکی از مراکزی که همواره مجامع جهانی بویژه آمریکا از آن به عنوان مرکز تروریسم یاد میکند، اردن است. (بویژه اومصعب الزرقاوی رهبر القاعده در عراق، تابعیت اردنی دارد). پس از انفجارهای امان، این فرصت برای ملک عبدالله ایجاد شد تا ضمن معرفی کشورش به عنوان قربانی تروریسم از اتهامات گذشته مبرا گردد. در همین چارچوب تغییرات اخیر را باید نمایشی از تلاش این کشور برای مبارزه با تروریسم دانست که میتواند ضمن بهبود وجهه اردن در عرصه جهانی، کمکهای بینالمللی را نیز برای تحقق این هدف برای آنها به همراه داشته باشد.
3 ـ با توجه به سیاستهایی که دولتمردان اردن در عرصه منطقهای و بینالمللی در پیش گرفتهاند ( بویژه اتهامات آنها به ایران و سوریه در قبال تحولات عراق)، نوعی نگرش منفی در مورد این کشور در منطقه ایجاد گردیده. با توجه به اینکه اردن خواهان حفظ مناسبات با کشورهای منطقه است، تغییرات اخیر را باید رویکردی تازه برای دیپلماسی منطقهای آن داسنت.
4 ـ اردن در مقطع کنونی تلاش دارد تا با توجه به تحولات سرزمینهای اشغالی ضمن گسترش مناسبات با تلآویو، نقش فعالتر در کرانه باختری رود اردن ایفا نماید. (با توافقات بعمل آمده، رژیم صهیونیستی امور امنیتی این منطقه را به امان واگذار کرده است) با توجه به اینکه این اقدام با مخالفت محافل سیاسی و اجتماعی مواجه شده، لذا تغییر کابینه را باید گامی برای ایجاد شرایط مساعد جهت تحقق این مهم ارزیابی نمود.
5 ـ از طرحهای آمریکا برای خاورمیانه، انجام اصلاحات در کشورهای عربی میباشد. این طرح که با سیاست پاداش، اجبار و تهدید همراه بوده است، سبب شده تا برخی از کشورها برای رهایی از اعمال فشارها و بعضا برخورداری از امکانات و وعدههای آمریکا به برخی اصلاحات در ساختار سیاسی، اجتماعی و قوانین خود مبادرت ورزند. (در این میان کشورهایی مانند اردن و مصر و کویت و بحرین در این سیاست از جایگاه ویژهای برخوردارند).
با توجه به اینکه از یک سو فشارهای آمریکا برای تحقق این هدف افزایش یافته و از سوی دیگر اجلاس به سوی آینده در بحرین با شرکت کشورهای عربی و آمریکا اخیرا به پایان رسیده است میتوان گفت که اصلاحات اخیر از یک سو پیشگیری از اقدامات احتمالی آمریکا میباشد و از سوی دیگر برخوردار شدن از امکانات مالی است که در اجلاس اخیر برای دولتهای اصلاحطلب در نظر گرفته شده است.
در نهایت می توان گفت که در مقطع کنونی ایجاد تغییرات در راس هرم سیاسی اردن (11 نفر) هر چند بیانگر ایجاد تغییراتی بنیادین در نحوه نگرش و چارچوب سیاستهای دولتمردان امان است، اما با توجه به اهداف منطقهای و بینالمللی ملک عبدالله این دگرگونی چندان تغییری در رویکرد آنها به تحولات جهانی ایجاد نخواهد کرد و بیشتر برای به نمایش گذاردن چهرهای از اصلاحات سیاسی و اجتماعی و در نهایت مبارزه با تروریسم است تا شاید بدین وسیله ضمن برخورداری از حمایتها و امکانات آمریکا به بهبود وجه جهانی خود به عنوان یکی از محورهای مبارزه با تروریسم دست یابند.