دکتر حسن عباس حسن
مترجم: مصطفی فضائلی
اندیشه سیاسی اسلام از گفتمانهای جدی دوران معاصر است، که نویسندگان چندی بدان پرداختهاند.
این اثر نیز به شکل بدیع. در سه بخش به تبیین ساختار منطقی آن پرداخته است؛ در بخش اول، اندیشه سیاسی اسلام را با توجه به ساختار منطقی آن براساس نصوص دینی بر میرسد و در بخشهای دوم و سوم کتاب، به طور جداگانه از ساختار منطقی دو گرایش سنی و شیعه در عرصه اندیشه سیاسی، بحث و گفتگو میکند.
مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، پژوهشکده اندیشه سیاسی اسلام در سخنی با خواننده مینویسد:
اگر دانش سیاسی در اسلام را معجزهای از آگاهیها و باورهای ذهنی مسلمانان در عرصه حیات سیاسی بدانیم اندیشه سیاسی مجموعهای از باورهای (فلسفی و غیر فلسفی) است که به طور مستقیم به اداره امور جامعه مرتبط است و جلوههای آن در قالب "فلسفه سیاسی"، "فقه سیاسی"، "کلام سیاسی"، "اخلاق مدنی" سامان یافته است. مهمترین چارچوب و زمینهای که میتوان فرآیند اندیشه سیاسی را در آن مطالعه کرد تاریخ است که امروز گرایش مطالعاتی آن با عنوان "تاریخ اندیشه سیاسی" شناخته میشود در این گرایش اندیشه سیاسی هم از جهت حدوثی و ایجادی و هم از جنبه سیر تحول و تطور درونی آن مورد مطالعه قرار میگیرد. در کنار این گرایش مطالعاتی گرایش دیگری وجود دارد که قطع نظر از تاریخ و زمان شکلگیری و فرآیند تطور دانش به دنبال فهم منطق درونی و ساختار آن است، آنچه پیش روی شماست ترجمه کتاب ارزشمند "الصیاغه المنطقیه للفکر السیاسی الاسلامی" اثر دکتر حسن عباسی حسن است که در سال 1992 از طرف موسسه انتشاراتی "الدار العالمیه للطباعه و النشر و التوزیع" در بیروت منتشر گردید.
در ادامه میافزاید: مولف با تامل روششناسانه در تراث سیاسی اسلام ضمن بهرهگیری از گرایش تاریخی، تحلیل اندیشه سیاسی اسلام با روش تحلیل درونی ساختار اندیشه سیاسی اسلام را مورد کنکاش قرار میدهد. ابتدا بنیادهای نظری و ارکان اندیشه سیاسی شیعه را بررسی مینماید و با عنایت به نصوص و ساختار منطقی آن به مباحث کلیدی امامت و اجتهاد به تفصیل اشاره میکند و سپس آن را با مبانی نظری و ارکان اندیشه سیاسی اهل سنت مقایسه میکند.
دکتر مصطفی فضائلی مترجم این اثر در مقدمه میآورد:
اثری که پیش رو دارید، ترجمهای از کتاب ارزشمند "الصیاغه المنطقیه للفکر السیاسی الاسلامی" نوشته دکتر حسن عباس حسن است که از سوی موسسه "الدار العالمیه للطباعه و النشر و التوزیع" به سال 1992 در بیروت منتشر شده است. آنچه بنده را بر آن داشت تا ترجه این اثر سنگین را برعهده بگیرم، اهمیت فوقالعاده موضوع آن در عصر ما، ارزش والای علمی، دقت بالا و انسجام منطقی مباحث آن و امتیازات دیگری است که از آن اثری در نوع خودکم نظیر ساخته است.
ویژگی این اثر پژوهشی ژرف درباره روشها و ابزارها میباشد. از آن جا که مولف کتاب، مانع اساسی بر سر راه ایجاد تحولی فراگیر را ـکه ضرورت آن مورد اتفاق همگان است ـ در شیوههای نادرستی حقیقتپژوهی و بیان حقیقت میداند، اساس پژوهش خود را بر دستیابی و درک نشانهها و شاخصهای راه حقیقتپژوهی قرار داده است، از این رو تاکید میکند که هدفش فراهمسازی فضایی برای ایجاد وسایل استیلا بر گروهها یا افرادی معین و تحمیل فهم و ادراکی خاص از هیچ حقیقتی نیست، بلکه مقصود تدارک اسناد، پژوهشها، منابع و راههایی است که کار فهم و ادراک را برای طالبان آن آسان سازد. هم چنین بر این نکته تاکید دارد که آنچه ارایه داده، نظر شخصی مبتنی بر مبانی فکری، فلسفی و اخلاقی یا حقوقی خود نبوده، بلکه عبارت از کشف و استنباط تعالیمی است که در این زمینه از شرع مقدس اسلام وارد شده و بررسی و تبیین آنها وظیفه شرعی هر مسلمان است.
بر این اساس، این پژوهش خط مشی خود را بر بیان درست و صحیح عقاید هر فرقه قرار داده و پژوهشگر نیز بر ارایه تصویری دقیق از جنبههای عینی، با قطع نظر از گرایش عقیدتی خویش، اصرار وریزده است. پژوهش در این موضوع، از جهت ارتباط مستقیم با وضعیت مسلمانان در رویارویی با وقایع و نوع تحولات فکری و عینی حاکم بر جهان حائز اهمیت است. کتاب حاضر به لحاظ نظم منطقی و انسجام و دقت مباحث بسیار قابل توجه است.
وی مشکلات فراروی پژوهشگر مسایل صدر اسلام را در دو نقطه متمرکز میداندک یکی، پی بردن به ماهیت اصول اعتقادی گرایشهای فکری مختلف در اسلام و مبانی فکری آنها و ارتباط آن با سایر جریانهای فکری معاصر و دیگری، ویژگیهای منابعی که در ارایه مبانی آن عقیده و اثبات آن مورد استناد قرار میگیرد.
نویسنده طی تامل دقیق در بررسی همه شاخصها و دلایل، پدیده "چالش فکری سیاسی در اسلام"، را متغیر اصلی معرفی میکند. وی این پدیده را با دو عامل تعصب و تقریب مرتبط دانسته، پدیده تعصب را مشکلی اساسی معرفی می نماید که سبب فرسودگی توانمندیهای فراوانی در پیکره اسلام میشود و اصل تقریب را به عنوان یکی از راهحلهای عملی مورد توجه قرار میدهد. هم چنین ضمن توجه دقیق به عوامل تشدید و گسترش تعصب بین مسلمانان از قبیل منافع شخصی، اباطیل و خرافات، جهل، بیگانگان، تالیفات و آرمانگرایی و آثار تعصب مانند نفاق، انکار، اجتماع متناقضها و دوری از حقیقت، تسامح را به عنوان یکی از راههای پایان تعصب معرفی میکند که البته این مقوله خود باید مقدمه و زمینهساز تقریب به شمار آید.
این اثر در 688 صفحه با جلد گالینگو و با قیمت 5600 تومان با کاغذ صفحه آرایی نفیس به زیور طبع رسیده است.