* دانشگاه 22 ساله آزاد اسلامی مدتی است- هویت و چراییاش زیر سوال رفته به نظر شما وجود چنین مرکزی به عنوان دانشگاه برای تحصیل فارغ التحصیلان دیپلمه ضروری بود؟
** یکی از اقدامات موثر جمهوری اسلامی تاسیس دانشگاه آزاد آن هم با این وسعت مثال زدنی بود. اهمیت وجود چنین دانشگاهی وقتی روشن میشود که علنی شود دانشگاههای دولتی به دلایل مختلف تنها حق جذب 10 درصد (کمتر از 10 درصد) از دیپلمهها را دارند. این در حالی است که با وجود سیل عظیم فارغالتحصیلان مدارس تاسیس این مرکز علمی یکی از واجبات بود که تحقق بخشید و گرنه طی این سالها با انبوه دیپلمههای غیر متخصص در حوزههای مختلف مواجه میشدیم. اما دانشگاه آزاد راهی را بازکرد تا کسانی که خواهان تحصیلات عالیه هستند اما به دلیل کثرت متقاضی جایی در دانشگاههای دولتی ندارند از این طریق ادامه تحصیل دهند. در واقع تاسیس 180 واحد دانشگاهی به نظر من هم خدمت به دولت بود و هم خدمت به خانوادهها چرا که از طرفی این تاسیس مانع از سرگردانی بسیاری از جوانهای این مملکت به خصوص دختران شد و از طرفی دیگر جلوی هجوم بیرویه به تهران و پایتخت را گرفت.
* شما از سرگردانی دیپلمهها گفتید اما در حال حاضر با خیل عظیم فارغالتحصیل بیکار لیسانسه، فوق لیسانسه و حتی دکترا مواجهیم فکر نمیکنید دانشگاه آزاد به این معضل دامن زد؟
** وظیفه دانشگاه ایجاد شغل نیست، بسترسازی برای مشاغل مختلف وظیفه دولت است. اگر بر فرض این که شغل نیست دانشگاهها تعطیل شوند و دانشجوها سر کلاسها حاضر نشوند نه تنها دردی دوا نمیشود بلکه مشکلات دولت هم دو چندان میشود. البته در این مورد باید از تجارب دانشگاههای معتبر کشورهای دیگر استفاده کرد و در نحوه پذیرش دانشجو و نگرش آنها در انتخابات رشته تغییراتی را ایجاد کرد مثلا در رشتههایی که جامعه به آن نیاز بیشتری دارد تسهیلاتی ایجاد شود تا هم دانشجو با میل و رغبت بیشتری حاضر به انتخاب شود هم شاهد کاهش هدر رفتن نیروهای انسانی متخصص نباشیم. البته لیسانس بیکار بهتر از دیپلمه بیکار است چون لیسانسه بیکار از نظر سنی پختهتر از یک دیپلمه است و از نظر اخلاقی خطرات کمتری تهدیدش میکند.
* بسیاری از کارفرماها از تخصص فارغالتحصیلان دانشگاه آزاد نالانند و کمتر حاضر به جذب این فارغالتحصیلان میشوند همین امر باعث سرخوردگی آنها شده است به طوری که امروز سطح کیفی دانشگاه آزاد زیر سوال است دلیل عدم کیفیت در این دانشگاه چه میتواند باشد؟
** عدم کیفیت است. استاد از بار علمی بالا و حتی متوسطی برخوردار نیست، دانشجو به دلیل جزوهخوانی تنبل بار میآید و به جای تحقیق و پژوهش وقتش صرف جزوه90- 80 صفحهای میشود. عدم ارتباط با واحدهای دانشگاهی دیگر باعث شده تا سطح کیفی دانشگاه آزاد از آنچه پیشبینی پایینتررود.
* چه راه کارهایی برای ارتقا سطح کیفی کلاسها، دانشجو و اساتید دارید؟
** اگر خواهان تحول مثبت در دانشگاه آزاد باشیم باید ریشهای عمل کنیم یعنی آموزش با تحقیق همراه شود به طوری که دانشجوها از محفوظات به سمت مشاهده و تحقیقات میدانی سوق پیدا کنند، از اساتید خارجی برای تدریس، و آموزش و روشهای جدید هم به دانشجو و هم به استاد دعوت شود تا اساتید با مسایل علمی روز دنیا و نحوه تدریس غالب در دنیا آشنا شوند. دید و نگرش تدریس در دانشگاهها باید تغییر یابد از اساتید مجرب در شهرهای بومی خودشان استفاده شود نه این که بهترین اساتید مختص یکی - دو واحد مرکزی شوند و دیگر واحدها با استادهایی سرکنند که بار علمیشان در حد دانشجو و یا کمتر از دانشجو است. همایش شریان علمی هر دانشگاه است، گمشدهای که دانشگاه آزاد به آن توجهی نکرده و این امر خود موجب کاهش کیفیت در این دانشگاه شده است. ارتباط با دانشگاههای سراسری دولتی و تبادلات علمی با آنها یکی از راهکارهایی است که در صورت تداوم و نه مقطعی به ارتقاسطح کیفی واحدهای علمی آزاد کمک شایانی خواهد کرد. اگر قرار باشد وضعیت دانشگاه آزاد به همین منوال پیش رود و تغییراتی در این باب به وجود نیاید مسلما این واحد علمی نه تنها در جا می زند بلکه روز به روز رشد معکوس نیز مییابد چرا که اگر قرار باشد این سبک آموزشی ادامه یابد و استاد و دانشجو به جای تدریس 5-4 کتاب برای یک درس 3 واحدی به جزوه اکتفا کنند. همچنان فارغالتحصیل دانشگاه آزاد به رغم هزینهای که میپردازند از نظر سطح سواد برتری چندانی نسبت به دیپلمههای خانه نشین نخواهند داشت.
* اما از نظر کمی هم وضعیت دانشگاه آزاد تعریفی ندارد، شهریه زیاد، امکانات کم و...
** از دانشگاهی که تمام هزینه و بودجهاش از شهریه دانشجوها و بعضا جیب بنیانگذارنش تامین میشود نمیتوان توقعی داشت شاید امکاناتی که برای دروس تخصصی و عملی فراهم آمده از استانداردهای روز دنیا فاصله داشته باشد اما این مشکل فقط مختص دانشگاه آزاد نیست دانشگاههای دولتی هم از عدم امکانات علمی و رفاهی در رنجند. به نظر من دانشگاهی که با شهریه بچهها و بدون کمک دولت توانسته در دور افتادهترین روستاهای کشورمان واحد علمی تاسیس کند در نوع خود کار شاق و خارقالعادهای انجام داده است.
* اما دانشجویان این دانشگاه برای تحصیل پول میپردازند بنابراین نباید مشکلی از نظر تجهیزات علمی و امکانات داشته باشند؟
** این امر وقتی تحقق پیدا میکند که دولت به دانشگاه کمک کند از دانشگاهی که بدون تکیه به منابع دولتی در پرداخت حقوق اساتید خود خالی از اشکال نیست نمیتوان توقعی بیش از این داشت. وقتی دولت به جای کمک به دانشگاه تصمیم بر کاهش شهریهها میگیرد چطور ممکن است امکانات دانشگاه افزایش یابد.
* یعنی با کاهش شهریهها دانشجویان ورودی 84 باید شاهد کاهش تجیهیزات و امکانات هم باشیم؟
** دانشگاه آزاد درآمد کافی ندارد بنابراین دولت وقتی میتواند دست روی کاهش شهریهها بگذارد که خود قسمتی از پرداخت هزینهها را قبول کند و در مخارج دانشگاه سهیم شود. در همه دانشگاههای غیر دولتی جهان هم بخشی از هزینه را دانشجو میپردازد بخشی دیگر را دولت اگر قرار باشد دانشجو پول ندهد دولت هم کمک نکند پس چرخ دانشگاه چگونه باید بچرخد، حقوق استاد و نیروهای انسانی که در آن جا مشغولند را چه کسی باید بپردازد.
بیشترین بودجه دولتها در دنیا صرف آموزش و تحقیق و تفحص دانشجوها و پژوهشگران میشود. بنابراین کمک دولت به دانشگاهها وظیفه دولت است و در غیر این صورت منابع تامین هزینهها صرفا بالاجبار باید از دانشجو تامین شود.
* بنابراین شما مخالف کاهش شهریهها هستید؟
** کم کردن شهریه بدون کمک ارگانهای دولتی شدنی نیست و راه گم کردن است هر کاری راهی دارد و راه این که به دانشجو و خانوادهاش فشار کمتری وارد شود این است که دولت کمک کند نه این که دولت به دانشگاه فشار بیاورد.
* به نظر شما چرا فعالان سیاسی نقش دانشجویان دانشگاه آزاد در تحرکات سیاسی کمرنگ میدانند؟
** من مخالف این نظریه هستم چون بسیاری از نشریات برگزیده دانشجویی که غالبا رنگ و بوی سیاسی دارند از دانشگاه آزاد اسلامی انتخاب میشوند اما این که چرا عدم وجودشان در بحثهای سیاسی به نسبت دانشگاههای دولتی محسوستر است به محیط دانشگاه و حراست آن جا برمیگردد. در همه دانشگاهها چه داخلی و چه خارجی حراست نقش تربیتی دارد نه پلیسی. در هیچ جای دنیا دانشجو از حراست دانشگاه نمیترسد در صورتی که بعضا مداخلات حراست در دانشگاههای آزاد فراتر از تعریف قانونی و نقش اصلی و اولیهاش است.
* اگر فرزند شما بخواهد در یکی از واحدهای دانشگاه آزاد تحصیل کند. ممانعت میکنید یا نه؟
** در تصویری که من از دانشگاه آزاد دارم هیچ کم و کسری نسبت به سایر دانشگاههای دولتی نمیبینیم من از نزدیک بسیاری از واحدهای علمی دانشگاه آزاد را دیدهام و تفاوت فاحش و محسوسی بین این واحدها با دانشگاههای دولتی احساس نکردم وقتی دانشگاهی با 180 واحد در شهرهای مختلف بدون کمک دولت با تجهیزات و تاسیسات متوسط با مدیریتی قوی مشغول آموزش است قطعا ارزش درس خواندن و ادامه تحصیل را دارد. وقتی از یکی از دوستانم که در دانشگاه آزاد بوشهر تدریس میکند شنیدم که به همت مردم 200 هکتار از زمینهای این شهر صرف ساخت دانشگاه شده است و به واسطه آن چهره شهر تغییر کرده نگرشم نسبت به این دانشگاه تغییر کرد و الان به جرات میگویم نگاه تحقیرآمیز به دانشجوی دانشگاه آزاد خیانت است. چرا که به واسطه همین دانشگاه آزاد فرهنگ از پایتخت به دیگر شهرها منتقل شد و خدمتی که در این راستا دانشگاه آزاد کرد قابل تقدیر است. به نظر من دانشگاه آزاد تا به حال خوب پیش آمده و از این به بعد وظیفه وزارت علوم است که با پروبال دادن به این دانشگاه موقعیت آن را مستحکمتر از قبل کند. در حال حاضر به کمک وزارت علوم حقوق اساتید دانشگاههای دولتی دو برابر شده این در حالی است که چنین اتفاقی برای اساتید دانشگاه آزاد نیفتاده است. دانشگاه آزاد اسلامی نهالی بود که کاشته شد اما رشد و گسترشش فقط و فقط با حمایت دولت و وزارت علوم و نگاه غیر مغرضانه این وزارتخانه تحقق مییابد.