گروه سیاسی- محمدعلی دلواری: حضرت آیتالله موسوی اردبیلی از مراجع عظام تقلید نیز به استفتاء جمعی از جوانان متدین در خصوص باغ قلهک پاسخ گفتند.
در پی گزارشهای سیاست روز در خصوص اشغال بخشی از محله قلهک- در شمال تهران - از سوی انگلیس طی 170 سال گذشته، جمعی از جوانان مومنو متدین از مراجع عظام تقلید در این خصوص سئوال کردند. روز گذشته پاسخ حضرت آیتالله بهجت در این خصوص در اختیار سیاست روز قرار گرفته قرار گرفته و منتشر گردید.
حضرت آیت الله موسوی اردبیلی از مراجع تقلید قم نیز در این خصوص فرمودند: «شاه ایران هر که بوده حق دادن اموال و یا زمینهای مردم و یا دادن انفال به دیگران را نداشته است و گذشت زمان نیز [به اهدای این ملک از سوی ناصرالدین شاه به انگلیسیها] مشروعیت نمیآورد.»
متن استعفا و پاسخ حضرت آیتالله موسوی اردبیلی به شرح زیر میباشد:
محضر مبارک مرجع عالیقدر حضرت آیتالله العظمی موسوی اردبیلی (مد ظلهالعالی)
با اهداء سلام و تحیات الهی؛
احتراما همانگونه که مستحضر میباشید دولت انگلستان در طول حیات رژیمهای قاجار و پهلوی با دخالتهای پیوسته در شئون و ارکان کشور ایران، اهداف و مطامع استعماری خود را تعقیب نموده است و متاسفانه پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی نیز بقصد بازگرداندن شرایط کشور به وضعیت قبل، هر از چندگاهی اقداماتی را بعمل میآورد. اخیرا متوجه شدیم: دولت انگلستان علاوه بر سفارتخانه رسمی و مورد قبول قوانین و عرف بینالملل واقع در خیابان فردوسی تهران قطعه بزرگی از اراضی منطقه قلهک تهران که مشهور به باغ انگلیس است را در زمان حکومت جابرانه ناصرالدین شاه از دولت وقت بصورت همه دریافت کرده است، این منطقه تا مدتها با شعاع چند کیلومتری در تیول دولت انگلستان بوده و آنان حتی در عزل و نصب کدخدای روستاهای این مناطق دخالت داشتهاند! علی هذا، با عنایت به اینکه به موازات آن بخش دیگری از زمینهای مرم در منطقه زرگنده تهران نیز بصورت مشابهی توسط شاهان قاجار به دولت روس واگذار شده بود که بعدها توسط مردم پس گرفته شده است خواهشمند است پاسخ سئوالات ذیل را مرقوم فرمائید:
1- آیا هبه انجام شده از سوی شاه قاجار به دولت انگلستان، وجاهت شرعی داشته و آیا شاه ایران میتوانسته زمینهای مردم و یا انفعال مسلمین را به اجانب هبه کند؟
2- اگر چنین هبهای وجاهت شرعی نداشته است، آیا گذشت زمان میتواند به آن مشروعیت ببخشد؟
3- در صورت ضرورت به بازگرداندن اموال مسلمین، تکلیف زمینهای معنونه چگونه معلوم خواهد شد. باعنایت به اینکه ممکن است غاصبانه از مردم گرفته باشند.
خدوند وجود آن مرجع عالیقدر را برای اسلام و مسلمین حفظ فرماید.
پاسخ آیتالله موسوی اردبیلی
بسمه تعالی
در فرض صحت گفتههای مذکور، شاه ایران هر که بوده حق دادن اموال و یا زمینهای مردم و یا دادن انفال به دیگران را نداشته و گذشت زمان نیز مشروعیت نمیآورد، و اما اینکه تکلیف زمینهای مزبور چه میشود باید بر طبق مقررات کشور رفتار شود و با مراجعه به مراجع ذیصلاح موضوع پیگیری شود و نباید عمل خودسرانه انجام پذیرد.
دفتر استفتائات آیتالله العظمی موسوی اردبیلی
سند هبه باغ قلهک از سوی ناصرالدین شاه
متن سند هبه باغ قلهک از سوی دربار ناصرالدین شاه قاجاریه به سفارت انگلستان به شرح زیر میباشد؛
بسمه تعالی
سند مربوط به هبه باغ قلهک به سفارت انگلستان (1278) به سفارت انگلیس نوشته میشود:
اعلیحضرت اقدس همایون شاهنشاه ظل الله ولی نعمت کل ممالک محروسه ایران خلد الله ملکه و روحی فداه
محض اظهار دوستی و مودت خالص نسبت به اعلی حضرت پادشاه انگلستان، باغ واقعه در قریه قلهک و اراضی متصله به آن را با آب مخصوص آن، که ملکا تعلق به دولت علیه دارد و صورت تهدید هر یک بعد علیحده به آن سفارت فرستاده خواهد شد به جهت نشیمن ییلاقی سفارت دولت بهیه انگلیس، واگذار فرمودند به جهت اطلاع زحمت افرا گردید.
فی 8 شهر رمضان المبارک 1278
گزارشی مستند از ستمگری انگلیسیها در قلهک
اما صفحات تاریخ گزارشهای مستندی از ستمگریهای این مهمانان ناخوانده در شمال تهران دارد. بر اساس برخی از اسناد و مکتوبات موجود نه تنها اهالی روستای قلهک بلکه اهالی محلات «دروس»، «عشرت آباد» و دیگر محلات شمال تهران بارها از ستم استعمارگران به «دولت قاهره قاجاری» عریضه مینوشتند اما پاسخ مثبتی از سوی دربار برای حمایت از خود دریافت نمیکردند. عوامل استعمار انگلیس حتی در پی این تظلمخواهیها، بزرگان و کدخدایان این محلات را ضرب و شتم میکردند تا به عریضهنویسی خود پایان بخشند!
این کشمکشها و ستمگریها تمامی در تمامی سالهای 1250 هجری قمری تا دوره رضاخان - نزدیک به یک قرن- ادامه داشته است. نفوذ انگلیس گاه بدان حد بود که آب قنات قلهک- موسوم به رشته قنات حاجی اسماعیل- از سوی آنان قطع میشد و در مجاورت پایتخت، مردم اهالی این خطه بیآب میماندند تا اینکه فردی به نام نصرالسلطنه در پاسخ به تظلمخواهی مکرر مردم قلهک تصمیم گرفت برای آنان قنات دیگری بسازد. اما این اقدام نیز با اخلالگریهای انگلیسیها مواجه میشد. کدخدای منصوب انگلیس در قلهک طی نامهای به سفیر انگلیس، احداث این قنات را موجب کاهش آب قناتی توصیف کرد که آب «باغ قلهک» را تامین میکند!
«احمدخان» و «میرزا یوسف»
در برخی از صفحات تاریخ قلهک شاهد مقاومت برخی بزرگان نواحی قلهک و روستاهای اطراف در برابر انگلیسیها هستیم. از این بزرگان میتوان به «احمدخان قلهکی»، «گل محمد کرم شهانی»، «میرزا یوسف قلهکی» و «حاجی ملاعلی اصغر قلهکی» اشاره کرد. این مبارزات البته نیک فرجام هم نبود، کار به جایی میرسید که عمله واکره سفارت انگلیس به خانواده آنان نیز تعرض میکردند تا آنان دست از مقاومت بردارند و در برابر استعمارگران سکوت کنند. سیاست روز طی فراخوانی از اهالی قلهک خواسته است اگر نام و یا نشانی از بازماندگان دارند به گزارشگران ما اطلاع دهند تا زوایای تاریک این رویدادها بیش از پیش منعکس گردد.
درباره تاریخ حیات گل محمدکرم شهانی و احمدخان قلهکی از اسناد گردآوری شده چیزی نمیتوان دریافت اما میرزا یوسف قلهکی در سال 1252 هجری قمری در برابر استعمارگران مقاومت میکرده و مدارکی در این خصوص موجود است.
همچنین «حاج ملاعلی اصغر قلهکی» در حدود سالهای 1303 هجری قمری مکاتباتی با وزارت خارجه در خصوص ستم اشغالگران داشته است، بر این اساس وی نیز میبایست حدود 120 سال پیش در قید حیات بوده باشد. ممکن است از وی نوادگان یا نبیرههایی هنوز در قید حیات باشند و بتوانند مدارک دیگری در اختیار ما قرار دهند.
طی روزهای آینده باز هم در این خصوص خواهیم نوشت.
انشاءالله