مرتضی صدربلاغی
ایران بر سر چهارراه مهمی در خاورمیانه قرار گرفته است. هیچ کجای جغرافیای روی زمین را نمیتوانید بیابید که بتواند با موقعیت ایران برابری کند. ویژگیهای ایران یکی و دو تا نیست و من قصد ندارم سیاهه آن را در اینجا برشمارم. در عین حال تردیدی نیست که یکی از ویژگیهای سرزمین بزرگ ما نقشگذاری و نقشپذیری در معادلات بینالمللی است. ایران ما جزیره پرتی نیست که در دوردستهای یک اقیانوس یا در نواحی پرت یک قاره سر در لاک خود فرو برده باشد بلکه سرزمینی است شکوهمند که همچوم نگین بر چهارراه شرق و غرب عالم میدرخشد. این ویژگی اگرچه دارای پیامدهای مثبت فراوانی است، اما در عین حال خالی از آثار منفی هم نیست. (به قول حافظ شیرین گفتار گل، بیخار کجاست). یکی از مهمترین عوارض موقعیت جغرافیایی ما تاثیرپذیری شگرف از معادلات بینالمللی میباشد. وقتی میخواهیم برای فردای ایران و ایرانی فکر کنیم نمیتوانیم نسبت به این ویژگی بیاعتناء باشیم مخصوصا که ایران اکنون در قبال یک مساله مهم دورهای از کشمکش را با برخی قدرتها طی میکند. فلذا این پرسش مطرح میشود که آیا عقلای ما در تدوین بودجه 85 این ظرافتها و این حساسیتها را مدنظر قرار دادهاند این روزها در حالی سپری میشود که دنیای صنعتی و جهان غرب، مساله هستهای ایران را در اولویت برنامههای خود قرار داده است، یعنی عدم توافق از راههای دیپلماتیک منجر به ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت خواهد شد و به دنبال آن احتمال تقابل ایران با کشورهای صنعتی بالا خواهد گرفت و لاجرم هزینههای اقتصادی ایران افزایش خواهد یافت.
در آن صورت به نظر شما بودجه سال 85 چقدر آمادگی دارد که بر این افزایش غلبه پیدا کند اگر سناریوهای مختلف در مورد رفتار دنیای صنعتی در قبال ایران را مورد بررسی قرار دهیم، مشاهده میکنیم که تحقق بودجه در همه حالات غیرمقدور است. در بودجه 85 منابع درآمدی حاصل از نفت به ازاء هر بشکه 39 دلار در نظر گرفته شده است. تحقق این میزان در هر بشکه در هر دو حالت احتمالی بعید به نظر میرسد:
1 ـ اگر پرونده ایران از راههای دیپلماتیک به نتیجه روشنی نرسد و به شورای امنیت ارجاع شود در این صورت ایران با توجه به نفوذ آمریکا و کشورهای اروپایی با تحریم اقتصادی مواجه شده و امکان صدور بیش از یک میزان مشخص نفت را نخواهد داشت (البته به شرط عدم وقوع جنگ). در این شرایط امکان صدور 5/2 میلیون بشکه در روز نیز میسر نخواهد بود.
2 ـدر صورت حل مساله هستهای ایران از طرق مذاکرات دیپلماتیک اوضاع منطقه به ثبات نسبی رسیده و اطمینان به آینده بیشتر میشود و در این صورت نیز (با توجه به اینکه قیمتهای نفت متاثر از مسائل سیاسی بوده و در حالت ثبات نسبی، در گذشته شاهد افت قیمت بودهایم)، قیمتهای نفت با کاهش مواجه شد. در این صورت نیز تحقق چنین درآمدی دور از انتظار است. علاوه بر اینها لازم است توجه داشته باشیم که در صورت تحریم ایران مشکلات اقتصادی دولت تنها از ناحیه درآمدهای نفتی نبوده و از دیگر نواحی نیز مشکلات فرا خواهد رسید یعنی؛ فرار سرمایههای داخلی و عدم حضور سرمایههای خارجی. عدم روابط اقتصادی با کشورهای صنعتی اروپایی و قطع صادرات به اروپا و در مقابل قطع واردات کالاهای سرمایهای و تکنولوژیک از کشورهای پیشرفته مشکلات تولید را در داخل بیشتر خواهد کرد. با در نظر گرفتن سناریوهای مختلف شاید لازم باشد که دولت محترم بردامنه دوراندیشی خود بیفزاید و مخصوصا، در هزینههای جاری دقت کند. رشد هزینههای جاری دولت به میزان 54 درصد در چنین شرایطی، با دوراندیشی سازگار نیست. دولت ضمن کنترل هزینههای خود باید به پسانداز برای شرایط بحران و سرمایهگذاری به منظور تولید کالاهای استراتژیک در کوتاهمدت اولویت خاص بدهد و از هرگونه ریخت و پاش به بهانه فقرزدایی پرهیز نماید. دولت محترم بدون آیندهنگری نخواهد توانست به آینده مطلوب دست یابد.