نویسنده: مک مارگولیس
مترجم: فریدون دولتشاهی
برای 5/3 میلیون سال نخست ماموتهای پشمالو زندگی راحتی داشتند. آنها با قد بیش از 3 متر و هفت تن وزن بقیه را در قلمرو حیوانات کوچک جلوه میدادند. این به آنها اجازه میداد بدون ترس از حیوانات شکارگر دیگر بچرند یا جست و خیز کنند. بعد حدود 25000 سال قبل بخت آنها شروع کرد به برگشتن و انسانها در دشت اروپا - آسیا و چند هزاره بعد در آمریکای شمالی با سلاحهای دارای فنآوری بالا ساخته شده از استخوانهای تراشیده و سنگ ظاهر شدند و به زودی این شاه فیلها از سیبری به ساسکانچوان در حال فرار بودند. بیشتر دانشمندان اکنون موافقند که شکارچیها -بیش از تغییر آب و هوا یا یک بیماری همهگیر مرموز- مسئول انقراض نسل ماموتها بودند. علت آن هر چه که بود، به هر حال 11000 هزار سال پیش این سلطان عصر یلئیسوسن یک رفتنی بود.
یا این طور به نظر آمد. چون اگر یک گروه علاقمند در تلاش خود موفق شوند، این خوشبخت پشمالو عصر یخبندان -و یک گروه دیگر از خیلی جانداران قدیم- ممکن است بتوانند دوباره راه بیفتد. «آلکسی تیخانوف» از موسسه علوم روسیه و «راس مک فی» از موزه تاریخ ملی آمریکا در مجله علوم اعلام کردند: 13 میلیون جفت پایه دی. ان. ای گرفته شده از آرواره یک ماموت یخ زده را که 28000 سال پیش در استپ سیبری مرده بود، رمز گشایی کردهاند. به عبارتی دیگر، این دانشمندان توانستهاند نیمی از سیستم کرموزومهای ماموت را جمع آوری کنند. آنها ادعا میکنند میتوانند ظرف سه سال این کار را تمام کنند. این موفقیت دانشمندان را در فاصله نزدیک یک شاهکار حتی بزرگتر قرار خواهد داد: ساکن کردن زمین یا حیواناتی که سالها پیش از بین رفتهاند.
جادوگران ژنتیک هم اکنون گوسفند، میمونها، خوکها و گربهها را شبیه سازی کردهاند. اما زنده کردن دوباره حیواناتی مانند ماموت یا آرمادیلو غول پیکر خیلی دشوارتر است. اگر چه بسیاری از کارشناسان فکر استفاده از علم برای «آغاز دوباره تکامل» از طریق شبیه سازی حیوانات منقرض شده را به سخره میگیرند، اما این چشم انداز هیجان زیادی را در آزمایشگاههای اطراف جهان برانگیخته است.
«لاری اگنبراد» یک کارشناس ماموت پشمالو از دانشگاه آریزونا شمالی میگوید: «این بزرگترین مظهر دوران پلئیسوسن است.»
ماموت با همه جاذبهاش تنها بخشی از یک استراتژی بزرگ جدید برای زنده کردن دوباره بسیاری از جاندارانی است که مدتها پیش از بین رفتهاند. دانشمندان آن را تجدید وحش میخوانند. این فکر دست در دست یک فکر جدید درباره روابط میان انسان و طبیعت پیش میرود -به عبارت دیگر حتی آن تمدنهای ابتدایی آنچه را که ما ممکن است یک اثر غیر طبیعی فکر کنیم، روی جهان طبیعی اطراف خود داشتهاند. بعضی دانشمندان حدس میزنند شکارچیهای اولیه دوران پلئیسوسن ماموتها و دهها حیوان غول پیکر دیگر را حدود بیست نسل در قاره آمریکا نابود کردهاند- یک تیک در ساعت تکامل. «پلمارتین»، کارشناس کهنه کار دوران پارینه سنگی که چهار دهه قبل برای نخستین فکر «کشتار» بیش از حد «شکارچیان را مطرح کرد، میگوید: «وقتی گونههای ما به درون یک باغ بهشت بروند، چیزها تغییر میکنند.» این استراتژی خواستار ساکن کردن دوباره زمین با گونههای قدیمی یا به خطر افتاده به عنوان بهترین راه برای اصلاح یک محیط زیست که از شرایط عادی عاری است و حتی از مرگ حیوانات بیشتر جلوگیری میکند، است. هواداران این استراتژی امیدوارند پیشرفتهای مهندسی ژنتیک از جمله شبیه سازی و تولید مثل پیوندی، بتوانند سرانجام اجازه دهند آنها به رویایشان تحقق بخشند.
یک گروه پژوهشی هم اکنون تلاش میکند با کاردو، یک بز اسپانیایی را که پنج سال قبل ناپدید شد، بازگرداند و یک گروه استرالیایی سعی دارد راهی برای شبیه سازی ببر تاسمانی منقرض شده بیابد. در ایرلند، که حدود 9000 گونه پرنده مفقود شدهاند، دانشمندان در صددند گلههای بی پرواز را که دارند در سطح جهان منقرض میشوند، به زیستگاه اصلی خود بازگردانند. احتمالا بلند پروزانهترین تلاش در سیبری در جریان است که دانشمندان به رهبری «سرگئی زیموف»، تلاش میکنند یک قطعه زمین وسیع (16000 کیلومتر مربع) از باتلاقهای سرد را در منطقه یاگاتیا به چمنزارها و جنگلهای خشک که در آخرین عصر یخبندان پر رونق بودند، تغییر شکل دهند. آنها در نظر دارند اجازه دهند گاوهای نرختنی، گوزنهای الک، گرگها و یک روز حتی شاید ماموتهای پشمالو که مدتهای طولانی است مفقود شدهاند، از نو زنده شوند.
بازگرداندن ارواح دوران پلئیسوسن بزرگترین جایزه تجدید وحش، اما همچنین بزرگترین چالش آن است. از آنجایی که دی. ان. ای حتی در سرمای شدید مناطق قطبی روسیه در طول زمان تکه تکه میشود، بعضی دانشمندان از حتی پیدا کردن سلولهای خرد نشده ماموت برای شبیه سازی مایوس هستند. سلولهای اسپرم سختتر هستند و اگر کروموزوم ماموت بتواند از توندرا بازیافت شود، میتواند برای آبستن کردن دوباره یک فیل ماده مورد استفاده قرار گیرد (بچهاش دورگه خواهد بود). یا در دست بودن مجموعه کروموزومهای ماموت، متخصصان ژنتیک اکنون از خلق یک ماموت با ژنهای پیوندی از طریق برداشتن هسته یک تخمک، مثلا، فیل و جایگزین کردن آن با دی. ان. ای ماموت سخن میگویند.
جمعیت بدبینان فراوانند، به ویژه کسانی که به دلایل ایمنی با این کار مخالف هستند. آیا گونههای احیا شده روستاها را لگد مال میکنند؟ کارشناسان تجدید وحش میگویند حیوانات در پارکهای ملی کنترل خواهند شد. آیا آنها ویروسهای جدیدی با خود میآورند؟ این خطر کوچک است، اما نمیتوان نادیده گرفته شود. فکر تغییر شکل دادن صحرا ممکن است برای قبول عامه قرار گرفتن راه دشواری در پیش داشته باشد. در پایان، ممکن است گزینه اندکی باشد.
دانشمندان میگویند با مداخله نکردن ما میتوانیم ناآگاهانه به سختترین شکارگرهای تکامل دست یاری بدهیم -علفها و آفتها. «جوشوادون لان»، زیست شناس دانشگاه کورنل و یکی از معماران برجسته تجدید وحش میگوید: «هیچ جا دیگر بکر نیست. در آینده تقریبا همه نظامهای زیست در همه جا اداره خواهند شد. ما این کار را از روی قصد یا قصور انجام میدهیم. تجدید وحش ممکن است یک کتاب قصه جهان گمشده را دوباره زنده نکند؛ اما ممکن است به ما کمک کند آینده را دوباره در ذهنمان مجسم کنیم.