علی مطهری
مساله پوشش اسلامی در جامعه ما چند سالی است که به سبب اهمال مسئولان خصوصا در دوره اصلاحطلبی رنگ باخته است و میرود که مساله بیحجابی به صورت یک امر عادی و طبیعی درآید. اگر ده سال پیش برخی مناظر از پوشش بانوان را مشاهده میکردیم منقلب شده و شاید عکسالعمل نشان میدادیم و گاه شب خوابمان نمیبرد، اما اکنون در شبانهروز دهها از آن موارد میبینیم و بیتفاوت به کارمان ادامه میدهیم و این فکر هم تقویت شده است که کاری نمیشود کرد.
البته تاکنون زود بوده است که دولت جدید وارد این مساله شود ولی با توجه به نزدیک بودن فصل گرما لازم است برنامه دقیقی در این خصوص به اجرا درآید و قطعا دولت اصولگرا نسبت به این موضوع بیتفاوت و بدون برنامه نخواهد بود.
خدا را شاکریم که دولت جدید با دولت قبلی از این جهت متفاوت است که لااقل تشویق به بد حجابی یا اقدام به توجیه بیحجابی به حسب نیاز زمان نکرده است، کاری که روزنامههای دولتی زیرکانه انجام میدادند. ذکر این نکته ضروری است که وضع حجاب در کل کشور و در مجموع خود مطلوب است اما نظر به افزایش موارد ناهنجار در برخی شهرهای بزرگ، لازم است دستی از آستین بیرون آید و کاری بکند. طرح اجرایی اینجانب به این شرح است:
مقدمه:
1- پوشش اسلامی از ضروریات دین اسلام است و قابل انکار نیست.
2- نظر به اینکه این دستور اسلام آثار مستقیم اجتماعی دارد، اجرای آن نیاز به نظارت دارد و با احکامی مانند نماز و روزه قابل قیاس نیست.
3- نظارت بر این مساله به عهده مردم و دولت اسلامی است و مبنای آن اصل مترقی امر به معروف و نهی از منکر است. تا آنجا که نیاز به اعمال زور نیست وظیفه مردم است و آنجا که مستلزم اعمال زور است به اجماع فقها وظیفه دولت اسلامی است.
4- اعمال قدرت قانونی در این گونه مسائل ـ در موارد ضروری ـ عین آزادی است. همان طور که در بهداشت عمومی، اجبار در واکسن زدن امری ممدوح تلقی میشود یا در فرهنگ عمومی، اجبار در سوادآموزی امری پسندیده به شمار میرود و مغایر با آزادی نیست، اجبار در برخی مسائل فرهنگی از قبیل نوع پوشش انسانها برای آن که بنیان خانواده محفوظ بماند نیز امری پسندیده و عین آزادی است.
5- اعمال نظر در نوع پوشش مردم از طرف حکومتها چیزی نیست که منحصر به ایران باشد، در اکثر کشورهای جهان قانونی در این زمینه وجود دارد منتها حدود آن متفاوت است.
6- فلسفه پوشش اسلامی در درجه اول استحکام بنیان خانواده است. اسلام میخواهد هرگونه التذاذ جنسی اعم از بصری، سمعی، لمسی و غیره محدود به کادر خانواده باشد و اجتماع، محیط کار و فعالیت باشد، لذا با کار اجتماعی بانوان مخالفت نکرده اما برای آن شرایطی قرار داده است: پوشش اسلامی، عدم اختلاط با مردان و پرهیز از هرگونه رفتار تحریکآمیز.
دولت اسلامی موظف است محیط مناسب برای فعالیت اجتماعی بانوان فراهم کند، والا ای بسا که ضرر این فعالیتها از نفع آنها بیشتر باشد. دولتهای قبلی بیشتر تشویق به کار اجتماعی زنان میکردند و کمتر به ایجاد محیط مناسب توجه داشتند. به تعبیر شهید آیتالله مطهری در این همدوشیها با مردان، اگر ضوابط رعایت نشود، گاه منجر به همآغوشیها میشود.
7- با توجه به فلسفه پوشش اسلامی که عدم تحریک جنسی در جامعه باشد، پوشش اسلامی شامل مردان نیز میشود گرچه حکم حجاب به حسب طبیعت زن که میل به خودنمایی دارد بیشتر متوجه بانوان است. مردان نیز حق ندارند به گونهای لباس بپوشند زنان را به خود جلب کنند. دولت اسلامی در این زمینه نیز وظیفه نظارت دارد.
8- مساله رقابت ذاتی میان بانوان در خودنمایی را نباید کوچک در نظر گرفت. اگر یک پوشش استاندارد و معین در کار نباشد این رقابت شدت پیدا میکند. معمولا زن ـ قطع نظر از این که خود را به سلاح تقوا مجهز کرده باشد ـ تحمل ندارد که زن دیگری زیباییها و جاذبهای خود را به نمایش بگذارد و او که احیانا زیباتر و جاذبتر است چنین نکند. در سالهای اول انقلاب که قانون حجاب مطرح شده بود، بسیاری از بانوان به اصطلاح متجدد و بیتوجه به پوشش اسلامی در مصاحبههای خود با رسانهها تشکر میکردند که ما را از رقابت طاقتفرسا با یکدیگر نجات دادید.
میگفتند ما قبلا برای آن که از رقبای خود مثلا در اداره عقب نمانیم باید صبح زود بلند میشدیم و انواع آرایشها میکردیم و لباس جدید میپوشیدیم، اما شما با قانون حجاب که مثلا همه بانوان باید با شلوار و مانتوی بلند و راحت و بدون آرایش در محل کار حاضر شوند ما را راحت کردید.
9- نتیجه بیحجابی و بیبند و باری را باید در غرب دید. انسان عاقل همواره از وقایع تاریخی عبرت میگیرد و از نظر قرآن نیز یکی از منابع شناخت، تاریخ است. در غرب، خانواده مفهوم خود را از دست داده است و بیش از آن که بر پایه عواطف زن و مرد استوار باشد، مانند شرکتهای تجاری بر قرارداد اجتماعی استوار است و بسیاری از پیوندهای خانوادگی میان زن و شوهر به زور قانون و از ترس حمایت دولت از زن یا مرد برقرار مانده است. ظاهرا زندگی آنها ملاک نیست، باید به باطن آن نفوذ کرد. اما ممکن است خدشه شود که ما هم مشکلاتی در این زمینه داریم.
پاسخ این است: علت مشکلات ما در مساله خانواده آن است که به اسلام به طور کامل عمل نمیکنیم، بخشی از آن را عمل میکنیم و بخشی را مهمل میگذاریم. نظام خانوادگی اسلام یک کل تجزیهناپذیر است و همه اجزاء آن با هم نتیجه میدهند.
مثلا ازدواج در سالهای آغاز جوانی، تشریفات ساده ازدواج، اهمیت دادن به انتخاب دختر یا پسر، عدم اختلاط دختران و پسران و به طور کلی زنان و مردان در برنامههای اجتماعی، حمایت دولت از زن آنجا که مرد میخواهد از حقوق خود مثلا حق طلاق سوء استفاده کند، طمع نکردن مردم به محصول کار زن و از این قبیل، اجزاء این نظام را تشکیل میدهد که همه با هم باید عمل شوند، اگر برخی را مطابق اسلام و برخی را مطابق فرهنگ غرب عمل کردیم نتیجه نخواهیم گرفت.
10- قطعا دنیای غرب که آزادی در قاموس آن بیشتر آزادی حیوانی است تا آزادی انسانی، در مقابل نظارت بر پوشش مردم موضع خواهد گرفت و در پشت پرده نفاق به عوامفریبی خواهد پرداخت، اما ما باید در عقیده و موضع خود استوار باشیم و بر این نکته پافشاری کنیم که تاکید بر پوشش مناسب، عین آزادی انسانی است هر چند با آزادی حیوانی منافات دارد، و ما شما غربیها را نیز به این راه دعوت میکنیم تا مشکلات خانوادگی و اجتماعیتان که بسیاری از متفکرانتان نیز نگران آنند کمتر شود.
اما اصل طرح: بدیهی است که اولین گام، جلب نظر بانوان است. تا خود آنها نخواهند، کاری انجام نخواهد شد. بنابراین لازم است با آنها دوستانه صحبت شود و فلسفه پوشش اسلامی به درستی برای آنها بیان گردد. حتی لازم است جلساتی با حضور بانوان سهلانگار در مساله حجاب تشکیل و با آنها مستقیما صحبت شود و به حرف آنها نیز گوش داده شود. در این مرحله نقش صدا و سیما اساسی است. در گام بعد نیاز به موارد ذیل است:
1- مرکزی تاسیس شود برای آموزش آمران به معروف و ناهیان از منکر در باب حجاب (میتواند از مراکز موجود استفاده شود). فقط این افراد با کارت ویژه حق دخالت خواهند داشت.
2- حجاب استاندارد (شلوار و مانتوی راحت و بلند حداقل تا زانو و روسری یا مقنعه، و به طریق اولی چادر، بدون تاکید بر رنگ خاص) معرفی شود.
3- دولت از ورود مراجعان با پوشش ناهنجار (مثلا شلوار تنگ و بلوز برای بانوان و شلوار تنگ و بلوز سینه باز برای آقایان) به ادارات دولتی جلوگیری کند. این نظارت باید در اماکنی مانند فرودگاهها نیز اعمال شود.
4- در پارکها امکانات لازم و اختصاصی برای ورزش صبحگاهی بانوان و احیانا دوچرخهسواری و بدمینتون و پینگپنگ و غیره فراهم شود به طوری که بتواند بدون حجاب به ورزش بپردازند.
5- در ساحل دریا تاسیسات ویژه شنای بانوان به تعداد مورد نیاز برقرار شود و در فصل تابستان نظارت بر ساحل دریا جدی گرفته شود.
6- زنانی که به قصد جلب مشتری در خیابانها پرسه میزنند بازداشت و به مرکزی که فقط توسط بانوان اداره میشود تحویل داده شوند. بدیهی است که برخورد با آنها میتواند از تذکر و راهنمایی تا جریمه نقدی و حتی زندان برای افراد حرفهای تنوع داشته باشد.
7- برخی از دانشکدههای دانشگاه آزاد، به دلیل کمبود جا و اختلاط دختر و پسر زمینهساز انحراف شدهاند، باید اینگونه دانشکدهها ملزم شوند که پسرانه یا دخترانه شوند. عبور از کنار اینگونه دانشکدهها انسان را به یاد کاخهای جوانان زمان رژیم شاه میاندازد که برای خواب کردن نسل جوان تاسیس شده بود.
8- در همه دانشگاهها اعم از دولتی و آزاد، مساله نظارت بر پوشش اسلامی دختر و پسر و عدم آرایش بانوان، از درب ورودی دانشگاه تا مکانهای دیگر جدی گرفته شود و افراد معاند که بر کار خود اصرار میورزند به کمیته انضباطی معرفی شوند.
9- در برخورد با موارد ناهنجار پوشش، از تجسس در احوال شخصی مردم پرهیز شود. مثلا ممکن است دختر و پسر جوانی با لباس مناسب در حال قدم زدن باشند؛ مجاز نیستیم که بررسی کنیم آیا با هم محرمند یا خیر. در مقابل، ممکن است زن و شوهری با لباس ناهنجار در حال قدم زدن در خیابان باشند، در اینجا مجازیم که با آنها برخورد مناسب داشته باشیم.
10- بازرسی از اماکن عمومی فرهنگی مثل موسسات پخش محصولات تصویری یا بازیهای رایانهای یا سینماها جدیتر گرفته شود.
بدیهی است که کارهای زیر بنایی و مبارزه با علل به جای مبارزه با معلولها به قوت خود باقی است و هیچ یک نباید جای دیگری را بگیرد. مثلا تاسیس ورزشگاهها و اساسا ترویج ورزش همگانی و تاسیس کتابخانهها و امکانات تفریحات سالم و به طور کلی پر کردن اوقات فراغت مردم خصوصا جوانان به طوری که بیهدف در خیابانها پرسه نزنند، کمک شایستهای به سلامت اخلاقی و پوشش مناسب آنها خواهد کرد. سخن در این است که علاوه بر اینگونه فعالیتها نیاز به آنگونه نظارتها نیز هست، زیرا به هر حال عدهای هستند که تحت تاثیر ماهوارهها و غیره نمیخواهند زندگی انسانی داشته باشند.
روشن است که طرح فوق قابل کامل شدن است. لذا از نظرات همه دردمندان استفاده خواهد شد.